گل خورشیدی؛ کلویای همیشه‌سبز با گل‌های شیپوریِ نارنجی چشمگیر

نویسنده: محبوبه آشناور
تاریخ انتشار: 1391/04/11
گل خورشیدی؛ کلویای همیشه‌سبز با گل‌های شیپوریِ نارنجی چشمگیر
کلیویا مینیاتا (Clivia miniata) که در ایران بیشتر با نام‌های «کلیویا» و گاهی «سوسن نارنجی» شناخته می‌شود، در جهان با نام‌های Bush lily، Kaffir lily و Natal lily شناخته شده است. این گیاه علفیِ همیشه‌سبز و چندساله از تیره Amaryllidaceae بوده و دارای برگ‌های نواری، چرمی و براق به رنگ سبز تیره است که به صورت روزت متراکم از پایه خارج می‌شوند. اندام زیرزمینی آن عمدتاً ریزوم‌مانند با ریشه‌های گوشتی و ذخیره‌ای است. ساقه گل‌دهنده بدون برگ و نسبتاً ضخیم بوده و در انتها یک چتر (umbel) از گل‌های قیفی تا لوله‌ای، غالباً نارنجی تا قرمز با گلوگاه زرد تشکیل می‌دهد. کلیویا برای رشد به نور غیرمستقیم تا نیم‌سایه، دمای معتدل، خاک سبک با زهکشی بالا و رطوبت متوسط نیاز دارد و به آبیاری بیش از حد حساس است. این گونه بومی آفریقای جنوبی بوده و در زیستگاه‌های جنگلی سایه‌دار و حاشیه‌جنگل‌ها، اغلب در خاک غنی از مواد آلی یافت می‌شود.

Nargil_Clivia Miniata
نام علمي
Clivia Miniata
نام لاتين
Bush lily
خانواده (تيره)

دانستنیهای علمی


رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

کلیویا مینیاتا با نام علمی Clivia miniata از خانوادهٔ Amaryllidaceae (آماریلیس‌سانان) و زیرخانوادهٔ Amaryllidoideae است. این گونه در جنس Clivia قرار می‌گیرد؛ جنسی از تک‌لپه‌ای‌ها که به داشتن برگ‌های نواری چرمی و گل‌آذین چتری با گل‌های قیفی‌شکل شناخته می‌شود.


منطقهٔ بومی و زیستگاه

زادگاه اصلی Clivia miniata نواحی جنگلی و نیمه‌سایه‌دار آفریقای جنوبی است. این گیاه معمولاً در زیرآشکوب جنگل‌ها، دامنه‌های مرطوب و دره‌های دارای رطوبت فصلی رشد می‌کند؛ جایی که نور پراکنده، خاک غنی از مواد آلی و زهکشی مناسب فراهم است. سازگاری با سایه و خشکی‌های کوتاه‌مدت از ویژگی‌های بوم‌شناختی مهم آن به‌شمار می‌آید.


تاریخچهٔ کشف و ورود به دانش گیاه‌شناسی

این گونه در سدهٔ نوزدهم میلادی از آفریقای جنوبی به باغ‌های اروپا معرفی شد و به‌سرعت به‌عنوان گیاه زینتی گلدار محبوبیت یافت. نام جنس Clivia به افتخار Charlotte Percy, Duchess of Northumberland (Lady Clive) انتخاب شد که در گسترش کشت این گیاه نقش داشت. صفت گونه‌ای miniata به رنگ سرخِ سربی/نارنجی-سرخ گل‌ها اشاره دارد.


نام‌های رایج و کاربرد نام‌ها

در جهان انگلیسی‌زبان، این گیاه با نام‌های Clivia و Kaffir lily (کاربرد تاریخی) شناخته شده است. در فارسی نیز نام‌های رایج کلیویا و گل خورشیدی برای اشاره به گل‌آذین‌های درخشان آن به‌کار می‌رود. یکسان‌سازی نام علمی، برای جلوگیری از ابهام میان نام‌های محلی ضروری است.

دانستنیهای علمی گل خورشیدی

خصوصیات - معرفی

برگهای آن خطی یا نوار مانند به رنگ سبز تیره براق و به طول نیم متر می باشد ارتفاع این گیاه به حدود ۵۰ سانتی متر می رسد. ساقه گل دهنده در انتها در حدود ۱۰ تا ۲۰ عدد گل به رنگ نارنجی متمایل به قرمز از اوایل تا اواسط بهار می دهد .

این گیاه ریزوم‌دار و همیشه سبز دارای برگ‌های نواری شکل و نیمه افراشته به رنگ سبز تیره که مستقیماً از سطح زمین می‌رویند میباشد که طول آنها 60 - 40 سانتی‌متر است. هر یک از ساقه‌های گیاه 20 - 10 گل نارنجی یا قرمز رنگ در فصل بهار یا تابستان تولید می‌کند.

زمان گلدهی این گیاه بهار به تابستان است البته پس از آن که گیاه بالغ شد که در حدود 3 سال طول میکشد.

Bush lily

شرایط محیط رشد

دمای مورد نیاز
دمای مورد نیاز گل خورشیدی
20 درجه سانتیگراد
آبیاری و رطوبت
رطوبت مورد نیاز گل خورشیدی
کمی مرطوب
نور مورد نیاز
نور مورد نیاز گیاه گل خورشیدی
کم
خاک مورد نیاز
خاک مورد نیاز گل خورشیدی
مخلوطی از خاک باغچه، ماسه و خاک برگ یا خاک جنگلی مرطوب

از اوایل پاییز باید به گیاه آب کمتری داد تا این طول ساقه گل دهنده به ۱۵ سانتی متر برسد. سپس به میزان مناسب آب داده و آن را در حرارت ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد نگاه می داریم.

بهتر است در مورد این گیاه برای آبیاری از آب مقطر استفاده شود. پس از گل دادن باید خاک گلدان را عوض کرد و این عمل در اردیبهشت و خرداد ماه صورت می گیرید ولی می توان در بعضی سالها فقط قسمت سطحی خاک گلدان را تعویض نمود. اما باید مواظب بودکه به ریشه های متورم و گوشتی آن آسیبی نرسد. اگر گل ها را نچینید می‌توانید از گیاهان بذر گیری نمائید. معمولا حدود ۱۰ ماه طول می کشد که بذر ها برسند

گل خورشیدی به نور کم تا معمولی، گرمای متوسط، خاک همیشه خیس، رطوبت هوای هوای ۵۰ تا ۷۰ درصد و خاک قلیایی احتیاج دارد

کود مورد نیاز این گیاه را میتوان به میزان ۳ گرم در لیتر هر هفته یکبار از فروردین تا شهریور، مورد استفاده قرار داد

مخلوطی از خاک باغچه، ماسه و خاک برگ یا خاک جنگلی مرطوب، برای رشد آن مناسب است.

قبل از گلدهی خورشیدی ها در اواخر اسفند یا اوایل فروردین با یک کود کامل بیست بیست بیست کود دهی کنید تا گلهای بهتری تولید بکند. مراقب باشید در زمانی که گل دارد کود ندهید.بعد از ریختن گلها هم میتوانید ماهی یکبار کود کامل بدهید.

Clivia Miniata

مقابله به آفات گل خورشیدی

آفات رایج و نشانه‌ها

در Clivia miniata (گل خورشیدی) آفات مهم شامل شپشک آردآلود، شپشک سپردار، شته و کنه تارتن است. شپشک آردآلود به‌صورت توده‌های پنبه‌ای در زاویه برگ‌ها دیده می‌شود و باعث زردی و ضعف عمومی می‌گردد. شپشک سپردار لکه‌های قهوه‌ای/خاکستری چسبیده به برگ ایجاد می‌کند. شته‌ها موجب پیچیدگی برگ‌های جوان و ترشح عسلک می‌شوند و کنه تارتن با لکه‌های ریز روشن و تارهای نازک همراه است. عسلک و دوده سیاه روی برگ‌ها نشانه آلودگی‌های مکنده است.

بیماری‌ها و عوامل تشدیدکننده

مهم‌ترین بیماری‌ها پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب قارچی/اومیستی) و لکه‌برگی‌های قارچی هستند. آبیاری زیاد، زهکشی ضعیف و سرمای طولانی خطر پوسیدگی را بالا می‌برد؛ علائم شامل نرم‌شدن پایه، بوی نامطبوع، توقف رشد و زردی برگ‌هاست. لکه‌برگی‌ها به صورت لکه‌های قهوه‌ای با حاشیه تیره ظاهر می‌شوند و با رطوبت بالا و تهویه کم تشدید می‌گردند.

روش‌های کنترل و پیشگیری

برای آفات، ابتدا برگ‌ها را با پنبه آغشته به الکل ۷۰٪ پاک کنید و گیاه را قرنطینه نمایید. سپس از صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی طبق برچسب، با تکرار ۷–۱۰ روزه استفاده کنید؛ در آلودگی شدید، حشره‌کش سیستمیک مجاز برای گیاهان آپارتمانی مؤثرتر است. برای بیماری‌ها، آبیاری را فقط پس از خشک‌شدن سطح خاک انجام دهید، خاک سبک و زهکش‌دار به‌کار ببرید، بخش‌های پوسیده را حذف و در صورت نیاز از قارچ‌کش مناسب ریشه (طبق برچسب) استفاده کنید. تهویه بهتر و پرهیز از خیس‌کردن برگ‌ها، پیشگیری کلیدی است.

گل خورشیدی

نحوه تکثیر گل خورشیدی

خورشیدی از طریق پاجوشهایی که مجاور پایه مادری، بین برگهای تسمه ای شکل، غده ها و ریشه ها به وجود آمده اند تکثیر می شود. اواخر تابستان که گلدهی به پایان رسیده است، گیاه را طوری از هم جدا کنید که بتوانید به پاجوشها دسترسی داشته باشید. پاجوشهایی را که به اندازه کافی بزرگ شده اند، با یک چاقوی تیز جدا کرده و به تنهایی در گلدانی با قطر دهانه ۱۱ تا ۱۳ سانتیمتر، حاوی کمپوست با پایه پیت قراردهید. هر پا جوش باید شامل حداقل سه یا چهار برگ بوده و طول آن حدود ۲۵ سانتیمتر باشد. قلمه ها را در مای ۱۸ تا ۲۰ درجع سانتیگراد نگاه دارید و به طور منظم خیس و خشک بودن خاک را کنترل کنید. زیرا آبیاری به موقع به ویژه در مراحل اولیه تکثیر، در سرعت ریشه دهی بسیار موثر است.

Bush lily

عوارض جانبی - هشدار

سمیت و ایمنی برای انسان و حیوانات خانگی

کلیویا مینیاتا (گل خورشیدی) برای انسان و حیوانات خانگی سمی است. تمام بخش‌های گیاه، به‌ویژه برگ‌ها و ریزوم/ریشه، می‌توانند حاوی آلکالوئیدهایی باشند که در صورت بلع باعث تهوع، استفراغ، اسهال، دل‌درد، سرگیجه و بی‌حالی می‌شوند. گیاه را دور از دسترس کودکان، گربه‌ها و سگ‌ها قرار دهید و از جویدن برگ‌ها جلوگیری کنید.

تماس پوستی و حساسیت

شیره و بافت‌های کلیویا در برخی افراد می‌تواند تحریک پوستی یا خارش ایجاد کند. هنگام تقسیم بوته، تعویض گلدان یا هرس، از دستکش استفاده کنید و پس از کار، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. در صورت تماس با چشم، با آب فراوان شست‌وشو دهید.

هشدارهای نگهداری و پیشگیری از بیماری

آبیاری زیاد و ماندن آب در زیرگلدانی مهم‌ترین عامل پوسیدگی ریشه و ریزوم است که می‌تواند به زردی برگ و افت عمومی گیاه منجر شود. از خاک سبک با زهکشی بالا استفاده کنید و بین دو آبیاری اجازه دهید سطح خاک خشک شود. رطوبت و تراکم برگ‌ها می‌تواند شپشک آردآلود و کنه را تشدید کند؛ گیاه را مرتب بازبینی کرده و در صورت آلودگی، ایزوله کنید.

Kaffir Lily,خورشیدی

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره نرگسیان و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 4.39 از ۵، بر اساس 242 امتیاز
راهنمای انتخاب محصول

راهنمای خرید محصولات

محصولات مرتبط با موضوع این مقاله

این بخش صرفاً راهنمای آشنایی با محصولات مرتبط است؛ نارگیل فروشنده این محصولات نیست.

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

مهدی بداغی 1397/01/30
با سلام و خسته نباشید.٤ماهی هست که یه گلدان گل خورشیدی گرفتم.طبق دستوری که فروشنده داد هفته ای یکبار ابیاری.عبار پاشی نمیکنم.و نور عیر مستقیم دارد یعنی جلوی پنجره نیست .یک ماهی است که برگهای ان زرد و خشک میشه و میافته.من عکسشو ارسال میکنم خدمتتون.لطفا راهنمایی کنید .ممنونتصویر ارسالی کاربرتصویر ارسالی کاربرتصویر ارسالی کاربر
امیر ی 1392/05/25
سلام، مدتی است یک گلدان گل خورشیدی با دو پاجوش گرفته ام. آنرا در راه پله شرقی که نور غیر مستقیم دارد نگه می دارم. هر روز یا دو روز یکبار آبیاریش می کنم. هر بار مقداری آب در زیرگلدانی باقی می ماند. تا هفته پیش نوک بعضی از برگهای قدیمی آهسته آهسته زرد می شد. برای تقویتش "کود ارگانیک معجزه" را طبق دستور روی بسته بندی ( برای قطر گلدان خودم حدود سه پیمانه موجود در بسته بندی - حدود سه قاشق غذاخوری- در یک لیتر آب حل کردم ) به گل دادم. از آن به بعد برگها بدون زرد شدن شروع به پیچ خوردن و خشک شدن کرده اند. چکار باید کرد؟
شهرام پیله وریان 1395/09/01
با سلام خدمت شما و همکاران گرامیتان. مدت 7 ماه است که تخمهای گل خورشیدی من روی گیاه قرار دارد و هنوز خشک نشده است عکس آن را نیز برایتان ارسال میکنم. لطفا راهنمایی بفرمایید که چگونه وکی بذر ها را جدا نموده و بکارم. متشکرم
khatere 1391/02/28
با سلام. سال پیش هنگام تعویض گلدان بعد از فصل گلدهی ساقه گلدهنده گیاهم بطور کامل شکست. امسال با اینکه گل رشد خوبی دارد و حدود 6-7 برگ جدید داده اما خبری از ساقه گلدهنده نیست.. لطفا راهنمایی ام کنید
با سپاس

ثبت پرسش یا نظر جدید