۱۳۹۴ بیست و چهارم تیر

نانس

Byrsonima crassifolianance که به فارسی نانس نامیده میشود، گیاهی از خانواده مالپیقیاسه بومی نواحی گرمسیر آمریکا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری خاک: خاک های شنی و قلیایی

دانستنیهای علمی

نام علمي

Byrsonima crassifolia

نام لاتين

nance

خانواده (تيره)

Malpighiaceae

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گیاه Byrsonima crassifolia با نام رایج «نانس» (Nance) در خانوادهٔ Malpighiaceae (مالپیگیاسه) قرار دارد. این گونه به جنس Byrsonima تعلق دارد که شامل درختچه‌ها و درختان گرمسیری قارهٔ آمریکا است و به‌واسطهٔ گل‌های زرد و ساختارهای شهدزا (غدد روغنی/Elaiophores) در برخی اعضای خانواده شناخته می‌شود.

منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی

نانس بومی نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا است و گسترهٔ طبیعی آن از جنوب مکزیک تا آمریکای مرکزی و بخش‌هایی از شمال آمریکای جنوبی امتداد دارد. این گونه در بسیاری از مناطق گرمسیری، به‌ویژه در نئوتروپیک، به‌عنوان گیاه میوه‌دار و بومیِ سازگار با شرایط کم‌حاصل نیز شناخته می‌شود.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

زیستگاه‌های معمول B. crassifolia شامل جنگل‌های خشک و نیمه‌خشک گرمسیری، حاشیهٔ ساواناها، بیشه‌زارهای باز و اراضی ثانویه (secondary growth) است. توانایی استقرار در خاک‌های نسبتاً فقیر و تحمل دوره‌های خشکی از عوامل موفقیت اکولوژیک آن به‌شمار می‌آید. این گیاه غالباً در نواحی آفتاب‌گیر بهتر رشد می‌کند و در موزاییک‌های زیستگاهیِ دگرگون‌شده توسط انسان نیز دیده می‌شود.

تاریخچهٔ شناخت و نام‌گذاری علمی

نام‌گذاری دودویی Byrsonima crassifolia در چارچوب سنت رده‌بندی گیاه‌شناسی نوین تثبیت شد و گونه در ادبیات فلورهای نئوتروپیک به‌عنوان یکی از نمایندگان مهم جنس Byrsonima ثبت گردید. کاربردهای خوراکی میوه موجب توجه گستردهٔ مردم‌نگاری و پژوهش‌های بوم‌گیاه‌شناسی به این گونه در مناطق بومی آن شده است.

خصوصیات - معرفی

"نانس" درخت یا درختچه ای بزرگ و کند رشد است که تا حدود 10 متر ارتفاع می تواند رشد کند یا در شرایط رشدی مطلوب و مناسب، ارتفاع آن به حدود 20 متر نیز می رسد. فرم درخت متنوع می باشد و از گرد و پراکنده تا متراکم و کم پهنا و باریک می تواند متفاوت باشد. تنه ی درخت می تواند کوتاه یا بلند و خمیده یا راست باشد. شاخه های جوان پوشیده از کرک های متراکم و انبوه می باشند.

برگ ها متقابل، تخم مرغی یا بیضی شکل یا دوکی – بیضوی بوده و دارای 3.2 تا 17 سانتیمتر طول و 4 تا 7 سانتیمتر عرض می باشند. این برگ ها نوک گرد یا نوک تیز و چرمی شکل هستند. سطح بالایی برگ ها براق و سطح پایینی آنها کم و بیش دارای کرک های خاکستری یا قهوه ای است.

گل ها دارای کرک های قرمز رنگ کم یا زیاد بوده و به صورت خوشه هایی به طول 10 تا 20 سانتیمتر و عرض 1.25 تا 2 سانتیمتر دیده می شوند. این گل ها دارای 5 گلبرگ هستند که در ابتدا به رنگ زرد و در نهایت به رنگ نارنجی – قرمز کمرنگ دیده می شوند.

میوه ها گرد، به رنگ نارنجی – زرد، دارای عطری خاص، با پهنای 8 تا 12 سانتیمتر، با پوستی نازک و سفید رنگ، آبدار، دارای پالپی روغنی و دارای طعم هایی متنوع (از بی مزه تا شیرین، ترش یا پنیری) می باشند.

هر میوه دارای یک هسته ی تقریباً بزرگ بوده که هر هسته حاوی حدود 1 تا 3 بذر سفیدرنگ می باشد.

شرایط نگهداری نانس

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی مرطوب

دماي مورد نياز

نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری

خاک مورد نياز

خاک های شنی و قلیایی

پرورش نانس محدود به آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری است. در مرکز و جنوب آمریکا، این درختان از سطح دریا تا ارتفاعات 1800 متر بالاتر از سطح دریا دیده می شوند. این گیاهان نسبت به خشکی بسیار متحمل هستند.

در مکزیک؛ این درختان اغلب روی زمین های سنگلاخی یافت می شوند. این گیاه به خوبی در خاک های شنی و شنی – قلیایی رشد می کنند. نانس برای ترمیم خاک های غیرحاصلخیز و زمین های سوخته بسیار مناسب است.

در مکزیک، گل ها از آپریل تا جولای تشکیل شده و میوه ها نیز از سپتامبر تا اکتبر به بازار عرضه می شوند. در پورتوریکو، این درختان به صورت پیوسته و متوالی طی فصول بهار تا پاییز، گل و میوه تولید می کنند. در برزیل، فصل گلدهی و میوه دهی این گیاه از دسامبر تا آپریل می باشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

میوه های نانس به صورت خام یا پخته شده در دسرها یا سوپ ها یا به عنوان چاشنی برای گوشت ها مورد استفاده قرار می گیرند.

از این میوه ها همچنین برای تهیه ی کربنات نوشابه ها یا یک اسید، روغنی، مخمر مشروبات و غیره نیز استفاده می گردد.

در برخی نواحی از میوه های جوشیده شده در آب، برای تهیه ی یک نوع روغن خوراکی استفاده می شود.

میوه های سبز گاهی برای رنگرزی مورد استفاده قرار می گیرند. پوست این میوه ها بخش مهمی برای تولید رنگ قهوه ای روشن در لباس های کتانی است.

چوب این گیاه نیز در برخی نواحی برای تهیه ی زغال چوب کاربرد دارد.

ارزش غذایی:

هر صد گرم از بخش خوراکی (میوه های) این گیاه گیاه حاوی حدود 79.3 تا 83.2 گرم رطوبت، 0.109 تا 0.124 گرم پروتئین، 0.21 تا 1.83 گرم چربی، 2.5 تا 5.8 گرم فیبر، 0.58 تا 0.69 گرم خاکستر، 23 تا 36.8 میلیگرم کلسیم، 12.6 تا 15.7 میلیگرم فسفر، 0.62 تا 1.01 میلیگرم آهن، 0.002 تا 0.060 میلیگرم کاروتن، 0.009 تا 0.014 میلیگرم تیامین، 0.015 تا 0.039 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.266 تا 0.327 میلیگرم نیاسین و 90 تا 192 میلیگرم اسکوربیک اسید می باشد.

معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - نانس

مقابله به آفات نانس

آفات رایج نانس (Byrsonima crassifolia)

مهم‌ترین آفات نانس شامل شته‌ها، شپشک‌های آردآلود و سپردار، و مگس‌های میوه هستند. شته و شپشک با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی برگ، ضعف عمومی و تولید عسلک و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. مگس میوه با تخم‌ریزی در میوه، موجب لهیدگی و ریزش و کاهش کیفیت محصول می‌گردد.

بیماری‌های مهم

در شرایط رطوبت بالا، لکه‌برگی‌های قارچی و پوسیدگی‌های میوه دیده می‌شود که با ایجاد لکه‌های قهوه‌ای/سیاه، ریزش برگ و فساد میوه همراه است. همچنین پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین و زهکشی ضعیف، باعث پژمردگی، کاهش رشد و مرگ تدریجی گیاه می‌شود.

روش‌های مدیریت و مقابله

بهداشت باغ (جمع‌آوری میوه‌های آلوده و برگ‌های ریخته) و هرس برای افزایش جریان هوا پایه کنترل بیماری‌های قارچی است. برای شپشک و شته، استفاده از روغن‌های باغبانی یا صابون حشره‌کش و تقویت دشمنان طبیعی (مانند کفشدوزک‌ها) توصیه می‌شود. برای مگس میوه، تله‌های جلب‌کننده، برداشت به‌موقع و نابودی میوه‌های آلوده مؤثر است. در صورت شدت آلودگی، سموم کم‌خطر و ثبت‌شده را طبق برچسب و با تناوب مصرف به‌کار ببرید. زهکشی مناسب و آبیاری کنترل‌شده کلید پیشگیری از پوسیدگی ریشه است.

نحوه تکثیر نانس

تولید مثل Byrsonima crassifolia در طبیعت

گیاه نانس (Byrsonima crassifolia) در زیستگاه طبیعی خود عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌های این گیاه دوجنسی بوده و توسط حشرات، به‌ویژه زنبورها، گرده‌افشانی می‌شوند که منجر به تشکیل میوه‌های خوراکی زرد تا نارنجی می‌گردد. دانه‌ها داخل میوه‌های آبدار قرار دارند و پس از خورده شدن توسط پرندگان و پستانداران، از طریق مدفوع در فواصل دور پخش می‌شوند. این سازوکار، پراکنش گسترده گیاه را در جنگل‌های گرمسیری تسهیل می‌کند. در شرایط مناسب رطوبتی و دمایی، بذرها پس از یک دوره خواب بذر کوتاه، جوانه زده و گیاهچه‌های جدید تشکیل می‌دهند.

روش‌های تکثیر نانس در خانه

در خانه می‌توان نانس را هم از طریق بذر و هم از طریق قلمه تکثیر کرد. برای کاشت بذر، هسته‌های سالم را از میوه رسیده جدا کرده، شسته و در خاک سبک و زهکش‌دار (مخلوط کوکوپیت و پرلیت) در عمق حدود ۱ سانتی‌متر بکارید و گلدان را در محل گرم و پرنور غیرمستقیم قرار دهید. رطوبت خاک باید یکنواخت اما بدون غرقابی نگه داشته شود. برای تکثیر رویشی، قلمه نیمه‌خشبی با طول ۱۰–۱۵ سانتی‌متر از شاخه‌های سالم گرفته، برگ‌های پایینی را حذف و انتهای قلمه را در هورمون ریشه‌زا فرو برده و در بستر سبک و مرطوب کشت می‌کنند. پوشاندن قلمه با پلاستیک شفاف به حفظ رطوبت و افزایش موفقیت ریشه‌زایی کمک می‌کند.