ميوه کره بادام‌زميني

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌شناسی

Bunchosia glandulosa گونه‌ای دولپه‌ای از تیرهٔ Malpighiaceae است و در جنس Bunchosia قرار می‌گیرد. نام رایج انگلیسی آن peanut‑butter fruit و در فارسی به «میوه کره بادام‌زمینی» شناخته می‌شود. این گونه در منابع قدیمی‌تر گاهی با نام‌های مترادف اشتباه ثبت شده است.

منطقه بومی و پراکنش

خاستگاه طبیعی این گیاه آمریکای مرکزی و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی است. رویشگاه اصلی آن جنگل‌های نیمه‌حاره‌ای و حاره‌ای از پاناما تا برزیل را دربر می‌گیرد. در دهه‌های اخیر، برای اهداف زینتی و میوه‌ای به دیگر مناطق گرم و نیمه‌گرم جهان نیز معرفی شده است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این درختچه در حاشیه جنگل‌ها، دامنه‌های کم‌ارتفاع و باغ‌های روستایی رشد می‌کند و خاک‌های نسبتاً مرطوب و غنی از مواد آلی را ترجیح می‌دهد. گرده‌افشانی آن عمدتاً توسط حشرات صورت می‌گیرد و میوه‌ها منبع غذایی برای پرندگان و پستانداران کوچک هستند و در گسترش بذر نقش دارند.

تاریخچه استفاده و معرفی علمی

بومیان منطقه از میوهٔ شیرین و نرم آن به‌عنوان میان‌وعده و در نوشیدنی‌های سنتی استفاده می‌کردند. گیاه از سدهٔ نوزدهم به باغ‌های گیاه‌شناسی اروپا راه یافت و به‌تدریج در فهرست میوه‌های کم‌اهمیت اما نوظهور قرار گرفت. امروزه این گونه در مطالعات تنوع ژنتیکی و اهلی‌سازی میوه‌های حاره‌ای مورد توجه است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و عادت رویشی

ساقه‌های Bunchosia glandulosa چوبی، راست یا اندکی خمیده و به‌صورت درختچه تا درخت کوچک ۲ تا ۷ متری دیده می‌شوند. پوست ساقه در گیاهان جوان سبز تا سبزـقهوه‌ای و صاف است و در نمونه‌های مسن‌تر به رنگ قهوه‌ای تیره با ترک‌های کم‌عمق در می‌آید. شاخه‌ها متقابل یا نزدیک‌به‌متقابل بوده و اغلب پرشاخ و برگ هستند که تاجی متراکم ایجاد می‌کنند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، کامل و متقابل‌اند و معمولاً ۶ تا ۱۲ سانتی‌متر طول دارند. پهنک برگ بیضوی تا تخم‌مرغی، با نوک تیز و قاعده گرد تا کمی گوه‌ای است. سطح رویی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. در قاعده رگبرگ میانی معمولاً غده‌های کوچک (gland) دیده می‌شود که ویژگی تشخیصی جنس Bunchosia است. حاشیه برگ صاف و بدون دندانه است.

گل‌آذین و گل

گل‌ها در گل‌آذین‌های خوشه‌ای یا پانیکولی کوچک در انتهای شاخه‌ها یا در زاویه برگ‌ها تشکیل می‌شوند. گل‌ها کوچک، به قطر حدود ۱ سانتی‌متر، با ۵ گلبرگ زرد تا زردـنارنجی هستند. پرچم‌ها متعدد و برجسته‌اند و گل ظاهری ستاره‌مانند ایجاد می‌کند. کاسبرگ‌ها سبز و پایا بوده و در تشکیل میوه نیز دیده می‌شوند.

میوه و بذر

میوه شفتی، بیضوی تا کروی، به طول حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر و در زمان رسیدن به رنگ قرمز تند یا قرمزـنارنجی در می‌آید. گوشت میوه نرم و زردـنارنجی است. درون هر میوه معمولاً ۱ تا ۲ بذر نسبتاً درشت قهوه‌ای وجود دارد.

شرایط نگهداری ميوه کره بادام‌زميني

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18 تا 32 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي با زهکشي‌خوب؛ از خاک‌هاي خيلي سنگين اجتناب شود

شرایط کلی محیط رشد Bunchosia glandulosa

Bunchosia glandulosa گیاهی نیمه‌گرمسیری است و برای رشد مطلوب به محیطی گرم، مرطوب و بدون نوسان شدید نیاز دارد. این گیاه در باغ، گلدان و گلخانه قابل کشت است، اما حفاظت در برابر بادهای سرد اهمیت زیادی دارد.

دما و رطوبت

بازه دمایی ایده‌آل ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و دماهای زیر ۱۰ درجه می‌توانند به برگ‌ها و ریشه آسیب بزنند. رطوبت نسبی متوسط تا بالا (۵۰–۷۰٪) برای شادابی برگ‌ها مناسب است. در هوای خشک، غبارپاشی ملایم یا استفاده از زیرگلدانی سنگریزه‌دار و مرطوب توصیه می‌شود.

نور

این گیاه به نور فراوان نیاز دارد اما نور غیرمستقیم یا آفتاب ملایم فیلترشده بهترین گزینه است. در مناطق گرم، آفتاب تند ظهر می‌تواند باعث سوختگی برگ‌ها شود، بنابراین سایه‌بان سبک یا قرارگیری پشت شیشه فیلترکننده نور مناسب است.

خاک و آبیاری

خاک سبک، حاصلخیز و بسیار زهکش‌دار ضروری است؛ ترکیبی از خاک برگ، کوکوپیت و پرلیت یا ماسه شسته مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی ترجیح داده می‌شود. خاک باید همیشه مرطوبِ متعادل باشد، اما از ماندابی شدن و غرقابی شدن ریشه‌ها باید جلوگیری کرد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و پزشکی

در منابع مردم‌پزشکی مناطق گرمسیری، بخش‌های مختلف Bunchosia glandulosa به‌ویژه میوه به‌عنوان خوراکیِ تقویتی و گاهی برای حمایت از وضعیت عمومی بدن مصرف می‌شود. ترکیبات فنولی و رنگیزه‌های گیاهی موجود در میوه می‌توانند مبنایی برای فرمولاسیون فرآورده‌های آنتی‌اکسیدانی (مانند مکمل‌های غذایی و نوشیدنی‌های عملکردی) باشند. همچنین از برگ و پوست ساقه در برخی کاربردهای سنتی به شکل دمنوش یا جوشانده استفاده شده است، هرچند استانداردسازی دوز و ارزیابی بالینی برای کاربردهای دارویی ضروری است.

کاربردهای صنعتی و غذایی-دارویی

میوه که با نام «میوه کره بادام‌زمینی» شناخته می‌شود، به دلیل رایحه و مزه ویژه، قابلیت استفاده در صنایع طعم‌دهنده و فرآورده‌های غذایی مانند پوره، مربا، سس‌ها و نوشیدنی‌ها را دارد. این ویژگی می‌تواند در توسعه محصولات غذایی-دارویی (nutraceutical) نیز به‌کار رود. عصاره‌های میوه و برگ، به‌سبب حضور مواد ثانویه گیاهی، گزینه‌ای برای استفاده در فرمولاسیون‌های آرایشی-بهداشتی (مانند کرم‌ها و ماسک‌های حاوی آنتی‌اکسیدان) محسوب می‌شوند.

ملاحظات ایمنی و کیفیت

پیش از مصرف درمانیِ منظم باید خلوص عصاره، آلاینده‌ها، تداخلات احتمالی و ایمنی در گروه‌های حساس بررسی شود. برای کاربرد صنعتی، کنترل کیفیت مواد خام، پایداری ترکیبات فعال و روش‌های استخراج استاندارد اهمیت کلیدی دارد.

مقابله به آفات ميوه کره بادام‌زميني

آفات مهم Bunchosia glandulosa

مهم‌ترین آفات این گیاه شامل شته‌ها، شپشک‌های آردآلود، تریپس و مینوز برگ است. شته‌ها با تغذیه از شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند. شپشک‌های آردآلود روی ساقه و پشت برگ تجمع یافته و رشد گیاه را کاهش می‌دهند. تریپس‌ها سبب نقره‌ای شدن سطح برگ و کاهش فتوسنتز می‌گردند. لارو مینوز درون پارانشیم برگ تونل ایجاد کرده و کیفیت فتومراقبت را کم می‌کند.

بیماری‌های قارچی و فیزیولوژیک

لکۀ برگی قارچی، پوسیدگی ریشه و آنتراکنوز از بیماری‌های شایع در شرایط رطوبتی بالاست. لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه روی برگ، ریزش برگ و ضعف عمومی گیاه را به دنبال دارد. آبیاری سنگین و خاک با زهکش ضعیف موجب پوسیدگی ریشه و زردی عمومی می‌شود. تهویه ضعیف و تراکم شاخساره، شیوع بیماری‌های قارچی را تشدید می‌کند.

روش‌های پیشگیری و مبارزه

پیشگیری با مدیریت صحیح محیط کشت مهم‌ترین راهکار است. استفاده از خاک سبک و زهکش‌دار، پرهیز از آبیاری غرقابی، هرس شاخه‌های متراکم و تأمین گردش هوای مناسب توصیه می‌شود. برای کنترل آفات، شست‌وشوی برگ‌ها با آب و صابون ملایم، استفاده از روغن ولک یا صابون حشره‌کش در آلودگی‌های کم مؤثر است. در صورت طغیان شدید، مصرف حشره‌کش‌های سیستمیک کم‌خطر تحت نظر کارشناس گیاه‌پزشکی انجام شود. برای بیماری‌های قارچی، کاربرد قارچ‌کش‌های مسی یا تریازول‌ها همراه با حذف برگ‌های آلوده ضروری است.

نحوه تکثیر ميوه کره بادام‌زميني

تولیدمثل Bunchosia glandulosa در طبیعت

این گونه در زیستگاه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی با بذر گسترش می‌یابد. گل‌ها معمولاً با گرده‌افشانی حشرات (به‌ویژه زنبورها و سایر حشرات گل‌دوست) بارور می‌شوند و پس از تشکیل میوه، بذرها توسط پراکنش جانوری منتقل می‌گردند؛ پرندگان و پستانداران کوچک با خوردن میوه، بذر را در فاصله‌ای دورتر دفع کرده و به استقرار نهال کمک می‌کنند. جوانه‌زنی در طبیعت زمانی موفق‌تر است که بذرها در بسترهای مرطوب، با زهکش مناسب و در دمای یکنواخت قرار گیرند.

روش‌های تکثیر در خانه

ساده‌ترین روش، کاشت بذر تازه است: گوشت میوه را جدا کنید، بذرها را بشویید و در بستر سبک (کوکوپیت+پرلیت یا خاک گلدانی سبک) در عمق کم بکارید. دما را حدود 24 تا 30 درجه و رطوبت را یکنواخت نگه دارید؛ نور روشنِ غیرمستقیم مناسب است.

برای تکثیر غیرجنسی، قلمه نیمه‌خشبی در فصل رشد قابل استفاده است. قلمه 10 تا 15 سانتی‌متری را با حذف برگ‌های پایینی در بستر بسیار سبک و مرطوب قرار دهید؛ استفاده از هورمون ریشه‌زایی شانس موفقیت را بالا می‌برد. پوشش پلاستیکی شفاف برای حفظ رطوبت و تهویه روزانه از پوسیدگی جلوگیری می‌کند.

درخت روغن بادام

آسرولا مکزيکي درخت روغن بادام گیلاس باربادوس لوکاست بِری