بورونیا

دانستنیهای علمی

بورونیا گیاهی درختچه ای از جنس Boronia در خانواده روتاسه (مرکبات) است که خاستگاه اصلی آن‌ها استرالیای غربی میباشد

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Boronia megastigma با نام رایج بورونیا، یک گونهٔ گلدار از تیرهٔ Rutaceae (سدابیان) است؛ همان خانواده‌ای که مرکبات نیز در آن قرار می‌گیرند. این گونه در سردهٔ Boronia جای می‌گیرد؛ سرده‌ای استرالیایی که با برگ‌های معطر و گل‌های چهارگلبرگی شناخته می‌شود.

نام‌شناسی و ویژگی علمی شاخص

صفت گونه‌ای megastigma به معنی «کلالهٔ بزرگ» است و به یکی از صفات تشخیصی گل اشاره دارد. بورونیا به دلیل تولید ترکیبات معطر (به‌ویژه در گل‌ها) از دیدگاه شیمی‌زیستی گیاهی اهمیت دارد و در مطالعات رایحه‌شناسی گیاهان زینتی مورد توجه قرار گرفته است.

خاستگاه، پراکنش و زیستگاه

خاستگاه طبیعی این گونه جنوب‌غرب استرالیا است؛ منطقه‌ای با تنوع گیاهی بالا و آب‌وهوای مدیترانه‌ای. زیستگاه‌های گزارش‌شده شامل بوته‌زارهای کم‌ارتفاع (heathland) و نواحی جنگل‌زار باز است، اغلب در خاک‌های شنی و دارای زهکشی خوب. بسیاری از رویشگاه‌های طبیعی آن با رژیم‌های آتش‌سوزی و فصل‌مندی بارش سازگارند.

تاریخچه شناخت و کاربرد علمی-باغبانی

بورونیا در چارچوب اکتشافات گیاه‌شناختی استرالیا در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی به‌تدریج وارد ادبیات تاکسونومی شد و سپس به‌عنوان یک گیاه زینتی معطر مطرح گردید. شناخت علمی این گونه با تمرکز بر رده‌بندی، اکولوژی رویشگاهی و ترکیبات فرّار گل‌ها توسعه یافته و همچنان در پژوهش‌های تنوع زیستی فلور استرالیا جایگاه دارد.

خصوصیات - معرفی

این درختچه کوچک همیشه سبز که به ندرت بیش از 3 فوت (1 متر) ارتفاع و 1 تا 2 متر پهنا دارد، دارای برگ های کوچک که هم معطر و کوچک جامی شکل هستند.

گل ها در حدود 80 تا 100 میلی متر قطر دارند و معمولاً خارج از گلبرگ به رنگ شکلات قهوه ای تیره هستند در حالی که داخل به رنگ زرد روشن میباشند. بورونیا در مناطق گرمسیر به طور گسترده کشت میشود و واقعا مناسب برای آب و هوای گرمسیری و زیر گرمسیری است

بورونیا به مکان آفتابی و خاک شنی، خشتی تا اسیدی نیاز دارد و حداقل دمای قابل تحمل آن ۱۰-۷ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

شرایط نگهداری بورونیا

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 28 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز شنی ، خشتی تا اسیدی و مرطوب و به خوبی زهکشی شده

دما

Boronia megastigma گیاهی با اقلیم خنک تا معتدل است. بهترین بازه دمایی رشد معمولاً حدود 10 تا 20 درجه سانتی‌گراد بوده و گرمای مداوم بالای 28–30 درجه می‌تواند موجب ریزش برگ و کاهش گل‌دهی شود. در زمستان، سرماهای شدید و یخبندان‌های طولانی به جوانه‌ها آسیب می‌زند؛ بنابراین در مناطق سرد، کشت گلدانی و جابه‌جایی به فضای محافظت‌شده توصیه می‌شود.

نور

نور زیادِ فیلترشده یا آفتاب ملایم صبحگاهی برای این گیاه ایده‌آل است. در مناطق گرم، آفتاب تند ظهر باعث سوختگی برگ و تنش آبی می‌شود؛ در نتیجه نیم‌سایه روشن یا سایه‌بان 30–50٪ مناسب‌تر است. کمبود نور نیز به رشد علفی و گل‌دهی ضعیف منجر می‌شود.

رطوبت و تهویه

بورونیا رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا را می‌پسندد، اما به ماندگاری رطوبت روی برگ حساس است. ترکیب «رطوبت کافی + جریان هوای مناسب» برای پیشگیری از بیماری‌های قارچی ضروری است. در محیط‌های خشک، افزایش رطوبت محیطی (مثلاً با سینی سنگریزه) بهتر از غبارپاشی مستقیم و مکرر است.

خاک و گلدان

خاک سبک، اسیدی تا کمی اسیدی (حدود pH 5.5 تا 6.5)، بسیار زهکش‌دار و غنی از مواد آلی مناسب است. ترکیبی مانند پیت/کوکوپیت + پرلیت/شن درشت + کمی کمپوست کاملاً پوسیده عملکرد خوبی دارد. گلدان باید سوراخ‌های کافی داشته باشد و از خاک‌های سنگینِ رسی که آب را نگه می‌دارند پرهیز شود.

آبیاری

رطوبت یکنواخت خاک مهم است: نه خشکی شدید و نه ماندابی شدن. آبیاری زمانی انجام شود که سطح خاک کمی خشک شده باشد؛ آب اضافی زیرگلدانی حتماً تخلیه گردد. آب با املاح پایین و کمی اسیدی برای حفظ کیفیت رشد مفیدتر است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گیاهان دارای بوی بسیار معطر هستند که در صنعت عطر سازی از ان ها استفاده می شود. بورونیا قابل کاشت آسان در فضای آپارتمان است

مقابله به آفات بورونیا

مستعد ابتلا به قارچ Phytophthora است، اما این را می توان با تمرین بهداشت باغ برای جلوگیری از گسترش قارچ از طریق خاک آلوده، به خوبی کنترل کرد.

آفات رایج بورونیا (Boronia megastigma)

مهم‌ترین آفات بورونیا شامل شته‌ها، تریپس، شپشک‌های آردآلود و کنه تارتن هستند. شته و تریپس با مکیدن شیره گیاهی باعث بدشکلی برگ و کاهش گل‌دهی می‌شوند؛ کنه‌ها معمولاً لکه‌های ریز زرد و تارهای نازک روی برگ ایجاد کرده و در هوای خشک تشدید می‌شوند. برای کنترل، ابتدا گیاه را قرنطینه و برگ‌های شدیداً آلوده را حذف کنید. شست‌وشوی ملایم با آب، افزایش رطوبت و به‌کارگیری صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی (در ساعات خنک و با آزمون روی چند برگ) مؤثر است. در آلودگی‌های شدید، استفاده هدفمند از حشره‌کش/کنه‌کش مناسبِ گیاهان زینتی طبق برچسب توصیه می‌شود.

بیماری‌ها و اختلالات مهم

پوسیدگی ریشه و طوقه (معمولاً ناشی از پیتیوم/فیتوفترا) در بسترهای سنگین و آبیاری زیاد رخ می‌دهد و با زردی، پژمردگی و قهوه‌ای شدن ریشه همراه است؛ بهترین درمان، پیشگیری با زهکشی عالی و آبیاری کنترل‌شده است. در صورت مشاهده، تعویض بستر، حذف ریشه‌های پوسیده و استفاده از قارچ‌کش‌های اختصاصی ریشه طبق دستور برچسب کمک می‌کند. لکه‌برگی‌های قارچی نیز در رطوبت بالا تشدید می‌شوند؛ تهویه، فاصله‌گذاری، پرهیز از خیس کردن شاخ‌وبرگ و حذف برگ‌های آلوده ضروری است.

پیشگیری یکپارچه

بازرسی هفتگی پشت برگ‌ها، ضدعفونی ابزار هرس، استفاده از بستر سبک اسیدی و قرنطینه گیاهان جدید، احتمال شیوع آفت و بیماری را کاهش می‌دهد. کاهش تنش آبی و نوری، کلید افزایش مقاومت بورونیاست.

نحوه تکثیر بورونیا

بهترین فصل برای کاشت گیاه بورونیا اواخر فصل بهار یا اوایل تابستان بوده و مناسبترین روش، کاشت از طریق بذر است. برای کاشت باید گلدانی در اندازه متوسط انتخاب و از خاک غنی از ماسه، سنگریزه و بارورکنندههای آلی پر شود. بذرها باید در عمق ۲۰ سانتیمتری خاک قرار گرفته و در دو هفته اول کاشت بطور مرتب و هر دو روز یکبار آبیاری شوند. خاکهای آهکی با pH بالا به رشد گیاه آسیب رسانده و باعث ریزش برگها و تأخیر در گلدهی می‌شود.
مکانهای آفتابی یا نیمه سایه برای رشد گیاه مناسب است. شش ماه اول کاشت بهتر است گلدانها در معرض نورمستقیم خورشید قرار بگیرند. آبیاری گیاه باید بطور منظم و حداقل دوبار در هفته انجام شود. خاک گلدان باید قبل از آبیاری مجدد مرطوب و از آبیاری در ساعات گرم تابستان خودداری شود. بهترین زمان اوایل صبح یا قبل از غروب آفتاب است.
میزان pH خاک برای پرورش گیاه بورونیا بهتر است بین 4.7 تا 6.2 باشد. تکثیر این گیاه از طریق تقسیم و قلمه زدن در فصل تابستان امکانپذیر است.

نارنج سه برگ لیمو انگشتی استرالیایی اسکیمیا ژاپنی لیمو ایرانی / لیمو ترش شیرازی