پاسخ سریع به تمام ابهامات شما در مورد تفاوت سموم سیستمیک وغیرسیستمیک
اگر نمیخواهید با خرید سم نامناسب به ریشه و برگهای گیاه آسیب بزنید و هزینه اضافی صرف کنید، جدول خلاصه زیر پاسخ سریع تمام پرسشهای شما را در یک نگاه روشن میکند:
|
ویژگی / فاکتور
|
سم سیستمیک
|
سم غیرسیستمیک (تماسی/نفوذی)
|
|
نحوه عملکرد
|
جذب در شیره و آوندها و پخش در کل اندام گیاه
|
باقیماندن روی سطح و نابودی آفت در اثر تماس مستقیم
|
|
مناسب برای چه آفاتی؟
|
آفات مکنده (شته، شپشک آردآلود، تریپس)
|
آفات جونده، لاروها و برگخوارها
|
|
میزان ماندگاری
|
طولانی (چند هفته ماندگاری فعال)
|
کوتاهمدت (با باران یا غبارپاشی شسته میشود)
|
|
نحوه مصرف خانگی
|
هم آبیاری خاکی و هم محلولپاشی برگی
|
عمدتاً مهپاشی و اسپری روی شاخوبرگ
|
|
ریسک سوختگی برگ
|
بسیار کم
|
در صورت تابش آفتاب، متوسط تا زیاد
|
سم سیستمیک چیست و چگونه گیاه را بیمه میکند؟
سموم سیستمیک در دنیای گیاهپزشکی دقیقا مثل یک واکسن یا داروی خوراکی برای انسان عمل میکنند. زمانی که شما از این
سموم گیاهی استفاده میکنید، ماده موثره سم روی سطح متوقف نمیشود، بلکه دیوارههای سلولی برگ یا پوست ریشه را پشت سر میگذارد و با جریان مواد غذایی درون گیاه همراه میگردد.
مدت زمان اثرگذاری حشرهکشهای سیستمیک در گیاه تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. معمولا اثر این حشرهکشها از چند هفته تا چند ماه باقی میماند؛ بدین معنا که گیاه میتواند در این مدت به مقابله با هجوم آفات ادامه دهد و در نتیجه، نیاز به سمپاشیهای مکرر کاهش مییابد.
مکانیسم اثر و حرکت در آوندهای گیاهی
پس از استفاده، سم از طریق روزنههای برگی یا بافت ریشه جذب میشود. عملکرد اصلی این سم با جذب از طریق شیره گیاهی رخ میدهد؛ یعنی ماده سمی وارد دو شبکه لولهکشی اصلی گیاه میشود:
1.آوند چوبی (حرکت آکروپتال یا رو به بالا): سم را همراه آب از سمت ریشه به نوک جوانهها و برگهای تازه میرساند.
2.آوند آبکش (حرکت بازوپتال یا رو به پایین): مواد آلی و سم جذبشده در برگها را به بخشهای پایینی و حتی ریشهها هدایت میکند.
به این ترتیب، هر بخشی از اندام سبز گیاه که بعد از سمپاشی رشد کند؛ برای مدتی در برابر عوامل آسیبزا نفوذناپذیرمیشود.
سموم سیستمیک برای چه آفاتی مناسب هستند؟
این گروه از آفتکشها سلاح قطعی و تخصصی برای از بین بردن آفات مکنده به شمار میروند؛ یعنی حشراتی مثل شتهها، شپشکها، پشههای سیاه خاک و تریپسها که خرطوم خود را وارد بافت برگ میکنند و از شیره گیاه تغذیه مینمایند.
حشرات چگونه با سم سیستمیک از بین میروند؟
از آنجا که حشرات مستقیماً شیره سمیشده را مینوشند، بدون نیاز به مشاهده مستقیم آنها یا پیدا کردن مخفیگاهشان، ظرف چند روز ریشهکن میشوند.
سم غیر سیستمیک (تماسی) چطور کار میکند؟
سموم غیرسیستمیک (که بیشتر با نام سموم تماسی شناخته میشوند) هیچ راهی به سیستم گردش درونی گیاه پیدا نمیکنند؛ این سموم مانند یک سپر یا یک تله سطحی روی پوست ساقه و لایه اپیدرم (پوست بیرونی برگ) باقی میمانند.
عملکرد سطحی و پوشش شاخ وبرگ
مبنای تاثیر این آفتکشها، سمپاشی تماسی کامل است؛ یعنی حشره یا قارچ بیماریزا باید یا مستقیماً قطرات سم را دریافت کند یا هنگام راه رفتن روی برگ با ذرات سم روی کوتیکول (لایه مومی محافظ برگ) تماس پوستی داشته باشد. عملکرد این دسته اغلب به شکل ضربه آنی یا ناکداون (Knock-down) است و در صورت برخورد درست، آفت در عرض چند ساعت فلج شده و میمیرد.
نقاط قوت و ضعف سموم تماسی
•نقطه قوت: مهمترین نقطه قوت این سم اثرگذاری فوقالعاده سریع بر جمعیتهای آشکار آفت، بدون باقی ماندن رسوبات شیمیایی درازمدت در بافت زنده گیاه است.
•نقطه ضعف: اگر سمپاشی به درستی زیر برگها یا لابلای غلاف ساقهها را پوشش ندهد، آفت زنده میماند. همچنین غبارپاشی بعدی، آبیاری آبشاری یا بارندگی به راحتی لایه سم را میشوید و بی اثر میکند.
تفاوت سموم تماسی و سموم سیستمیک در نگاه تخصصی
برای باغبانان خانگی و کشاورزان، درک تفاوت سموم تماسی و سموم سیستمیک از دو جنبه عملیاتی بسیار حیاتی است:
1.ایمنی مصرف خوراکی
2.پایداری در برابر شرایط محیطی.
از نظر دوره کارنس (زمان مجاز تا مصرف محصول خوراکی)
یکی از اساسیترین مباحث در سمپاشی گیاهان خانگی و صیفیجات، رعایت دوره کارنس (مدت زمان ماندگاری سم در بافت گیاه) است؛ یعنی فاصلهای که از زمان مصرف سم تا زمان بیخطر شدن میوه و سبزی برای خوردن انسان باید سپری شود.
دوره کارنس سموم غیرسیستمیک
این سموم کارنس بسیار کوتاهی دارند (اغلب بین ۱ تا ۴ روز) و بخش عمده آنها با آب گرم و شستشو از بین میرود.
دوره کارنس سموم سیستمیک
به دلیل نفوذ عمیق سلولی، سموم سیستمیک کارنس طولانیتری دارند (معمولاً بین ۱۴ تا ۳۵ روز) و به هیچ وجه با شستن سطح میوه یا سبزی پاک نمیشوند. بنابراین مصرف سم سیستمیک برای سبزیجات برگی نزدیک به زمان چیدن توصیه نمیشود.
ماندگاری و مقاومت در برابر شستشو با آبیاری
اگر گلدانهای خود را در حیاط یا بالکن نگهداری میکنید، سموم تماسی با یک بارندگی ملایم یا غبارپاشی روزانه شسته میشوند و مجدداً باید تجدید شوند. اما سموم سیستمیک بعد از گذشت چند ساعت از مصرف، به اصطلاح تثبیت شده و حتی شستن برگها اثربخشی محافظتی درون بافت را مختل نمیکند.
راهنمای انتخاب سموم سیستمیک و تماسی | برای گیاه شما کدام مناسبتر است؟
برای انتخاب صحیح، فقط کافی است به نوع تغذیه آفت و شکل خسارت واردشده نگاه کنید:
سموم مناسب آفات پنهان (شپشکها و کنهها)
آفاتی مانند شپشک آردآلود دارای لایه مومی محافظتی ضخیمی هستند که سموم سطحی و تماسی روی بدن آنها سر میخورد و بیاثر میشود. این آفات معمولاً در زیر برگ، شکاف ساقه و حتی روی ریشه پنهان میشوند؛ جایی که قطرات اسپری به آنها نمیرسد. در این شرایط، سم سیستمیک تنها راهکار قطعی است.
تجربه واقعی از نجات حسنیوسف و کاکتوس از شپشک آردآلود
یکی از دوستانم تعریف میکرد که گلدان حسنیوسف او به شپشک آردآلود مبتلا شده بود. او سه بار با سموم تماسی سطح برگها را شست، اما شپشکها در بین برگ و ساقه و روی ریشه پنهان شده بودند و برگها مدام میریختند.
در نهایت، با مصرف سم سیستمیک کنفیدور بهصورت آبیاری خاک، سم از طریق ریشه جذب بافت گیاه شد و ظرف ۴ روز تمام شپشکها را بهطور کامل از بین برد.
سموم مناسب آفات جویدهشده و لارو پروانهها
زمانی که با آفات برگخوار مانند کرمهای سبز، لارو پروانهها، سوسکهای تغذیهکننده از پهنک برگ و ملخها مواجه هستید، نیازی به درگیر کردن سیستم داخلی گیاه با سموم سنگین سیستمیک ندارید.
3 نکته حیاتی در هنگام سمپاشی
1.ساعت سمپاشی: سمپاشی را همیشه در ساعات خنک روز (غروب آفتاب یا اوایل صبح) انجام دهید. تابش مستقیم خورشید روی قطرات سم تماسی مانند ذرهبین عمل کرده و باعث سوختگی شدید لبه برگها میشود.
2.تهویه هوا: اگر گیاه آپارتمانی را سمپاشی میکنید، حتما آن را به تراس یا حیاط با جریان هوای مناسب منتقل کرده و تا خشک شدن کامل قطرات، گلدان را به داخل اتاق نیاورید.
3.رعایت دوز دقیق: افزایش خودسرانه دوز سم (بهویژه سیستمیک در آبیاری) با هدف نابودی سریعتر، ریشههای مویین گیاه را کاملاً میسوزاند. همیشه دقیقاً طبق دستورالعمل روی بستهبندی عمل کنید.
تفاوت سم های سیستمیک و غیر سیستمیک در نحوه مصرف
برای جلوگیری از مسمومیت گیاه (گیاهسوزی) و اثربخشی صددرصدی، رعایت تفاوت روش مصرف و قواعد زیر الزامی است:
تفاوت شیوه مصرف سم سیستمیک با سم تماسی:
- سموم غیرسیستمیک (تماسی): فقط باید مستقیماً روی شاخه و پشتوروی برگها اسپری (محلولپاشی) شوند؛ چون تنها در صورت برخورد فیزیکی مستقیم با بدن آفت اثر میکنند و ریختن آنها در خاک هیچ فایدهای ندارد.
- سموم سیستمیک: هم به صورت اسپری و هم بهصورت آبیاری خاک مصرف میشوند. بهترین روش، حل کردن سم در آب آبیاری است تا ریشه آن را جذب کرده و به شیره گیاهی منتقل کند (مناسب برای آفات پنهانشده در ساقه و ریشه).
کلام آخر
شناخت دقیق تفاوت سموم سیستمیک وغیرسیستمیک مرز باریک میان نجات یا نابودی یک گیاه آفتزده است؛ سم سیستمیک داروی نجاتبخش مقابله با آفات مکنده پنهان در شیره و خاک است، در حالی که سموم غیرسیستمیک بهترین سد دفاعی سریع در برابر کرمها و آفات سطحی به شمار میروند.
پیش از انتخاب و خرید سم، نوع آسیب برگها را با دقت بررسی کنید و اگر در تشخیص آفت گلدانتان مردد هستید، شرایط گیاه خود را در بخش نظرات نارگیل بنویسید تا کارشناسان ما مناسبترین نسخه درمانی را به شما پیشنهاد دهند.
سوالات متداول
1-آیا میتوان سم سیستمیک و غیرسیستمیک را برای اثرگذاری قویتر با هم مخلوط کرد؟
خیر؛ ترکیب همزمان این دو گروه بدون دستور کارشناس و آزمایش اختلاطپذیری، به دلیل واکنشهای شیمیایی باعث مسمومیت و گیاهسوزی حاد میشود.
2-آیا شستن برگ گیاه پس از سمپاشی سیستمیک اثر آن را از بین میبرد؟
خیر؛ پس از گذشت ۲۴ ساعت و جذب کامل ماده در بافت درونی، شستشو یا غبارپاشی برگها تاثیری در کاهش اثر سم نخواهد داشت.
3-سموم سیستمیک برای حیوانات خانگی و پرندگان خطرناکترند یا غیرسیستمیک؟
سموم سیستمیک به دلیل ماندگاری طولانی در تمامی بافتها و شیره گیاه، در صورت جویده شدن ساقه یا برگ توسط گربه و سگ، خطرات گوارشی و سمیت بالاتری دارند.
4-آیا سم سیستمیک ریشه گیاه را هم در برابر قارچ و آفات خاکی محافظت میکند؟
بله؛ در صورت استفاده بهصورت محلول در آب آبیاری، این سموم بستر خاک و سیستم ریشه را ضدعفونی کرده و بهخوبی جذب اندامهای پایینی میشوند.