نام علمي
Veronica prostrate
نام لاتين
prostrate speedwell
دانستنیهای علمی
خانواده و طبقهبندی گیاهشناسی
گیاه Veronica prostrata که در فارسی با نام «سیزاب خزنده» شناخته میشود، از تیره Plantaginaceae (بارهنگ) است. این گونه در گذشته همراه با بسیاری از گونههای نزدیک، در تیره قدیمی Scrophulariaceae قرار میگرفت، اما با مطالعات مولکولی جدید به تیره بارهنگ منتقل شد. جنس Veronica یکی از بزرگترین جنسهای علفی در ناحیه معتدل جهان است و شامل صدها گونه با تنوع ریختشناسی گسترده میباشد.
جنس Veronica و جایگاه گونه
درون جنس Veronica، گونه V. prostrata در گروه گونههای خزنده و پوشاننده خاک قرار میگیرد که ساقههای آن روی سطح خاک گسترده شده و ریشههای فرعی ایجاد میکند. ویژگی متمایز این گونه، قامت بسیار کوتاه، گلهای آبی تا آبی بنفش و برگهای کوچک بیضوی است که آن را از گونههای راستقامت این جنس جدا میسازد. این گونه چندساله است و چرخه زندگی آن با زمستانگذرانی در ناحیه یقه یا ریشههای خزنده همراه است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
سیزاب خزنده بهطور طبیعی در اروپای مرکزی و جنوبی، قفقاز و بخشهایی از آسیای غربی گزارش شده است. رویشگاههای طبیعی آن اغلب در نواحی کوهستانی تا نیمهکوهستانی، دامنههای سنگلاخی، چمنزارهای خشک و حاشیه صخرههاست. این گونه به خوبی با اقلیمهای معتدل با زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتاً خشک سازگار شده و در بسیاری از کشورها بهعنوان گونه زینتی پوشاننده خاک به سایر مناطق معتدل معرفی شده است.
زیستگاه، بومشناسی و تاریخچه مطالعه
در زیستگاه طبیعی، Veronica prostrata اغلب بخشی از جوامع گیاهی صخرهای و چمنزارهای کمرقیب است و با گیاهان کوتاهقد مقاوم به خشکی همراه میشود. سازگاری به خاکهای سبک، نسبتاً فقیر و با زهکشی بالا، بقای آن را در شیبهای تند ممکن میسازد. از سده هجدهم میلادی، گیاهشناسان اروپایی این گونه را بهعنوان مدلی برای شکلهای خزنده در جنس Veronica توصیف کردهاند و در فلورهای کلاسیک اروپا نام آن بهطور مکرر ذکر شده است. مطالعات اخیر فیلوژنتیک جایگاه آن را در میان گروههای کوهستانی این جنس تأیید کردهاند.
![سیزاب خزنده]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
8 تا 15 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک هایی با بافت سبک تا متوسط و مرطوب
|
سیزاب سرده ای از گیاهان گلدار و از تیره بارهنگیان است. این سرده، حدود ۵۰۰ گونه دارد. جنس ورونیکا در ایران، ۵۴ گونه گیاه علفی یکساله یا چندساله دارد.
ورونیکا یا سیزاب خزنده با نام علمی Veronica prostrata یکی از گونه های جنس ورونیکا و بومی اروپا است. این گیاه حدود 10 تا 15 سانتیمتر ارتفاع داشته و در نواحی معتدل به صورت گیاهی همیشه سبز یا نیمه همیشه سبز و چندساله رشد می کند. برگ ها به صورت باریک و خطی، به رنگ سبز تیره و کوچک با حاشیه ای به رنگ زرد هستند.
گل ها به صورت خوشه ای و به رنگ آبی کمرنگ تا پررنگ دیده می شوند. با توجه به شکل شاخ و برگی که دارد، گیاهی بسیار مناسب برای باغ های صخره ای است. گل های آبی آن به صورت خوشه ای در انتهای شاخه ها و در بالای برگ ها، در فصل تابستان تشکیل می شوند. گل ها حدود 8 تا 12 میلیمتر عرض داشته، متقارن و چهار لوبی می باشند. این گل ها هرمافرودیت و خودبارور هستند. عمر گل های ورونیکا کوتاه می باشد، بطوریکه، صبح شکوفا شده و پر از شهد می باشند (زنبورها به سمت گلها جذب می شوند) و صبح روز بعد پژمرده خواهند شد. گرده افشانی توسط حشرات و باد صورت می گیرد. میوه این گیاه کوچک و به شکل کپسولی کرکدار است.
![prostrate speedwell]()
شرایط محیط رشد
این گیاه مناسب برای باغ های صخره ای و زمین ها و باغ های شیبدار است.
اگرچه آبیاری منظم سبب رشد بهینه آن می شود اما می تواند خشکی را نیز تا حدودی تحمل کند.
داشت و نگهداری این گیاه آسان بوده و بهترین رشد را در خاک های به خوبی آبیاری شده و مکان هایی با نور کامل خورشید تا کمی سایه نیاز دارد. خاک های زیاد مرطوب یا زیاد خشک برای کشت آنها مناسب نیست. خاک شنی، ماسه ای، لومی مرطوب و به خوبی زهکشی شده برای آن مناسب است.
دمای حدود 8 تا 15 درجه سانتیگراد برای رشد این گیاهان مناسب است. در برخی موراد دمای تا منهای 6 درجه سانتیگراد را تحمل می کنند اما بهتر است که در معرض سرمای شدید نباشند.
این گیاهان پس از اتمام گلدهی می توانند کوتاه یا چیده شوند. این کار سبب تشویق و تولید شاخ و برگ جدیدتر و شاداب تر می گردد.
![Veronica prostrate]()
مقابله به آفات سیزاب خزنده
آفات مهم سیزاب خزنده (Veronica prostrata)
شایعترین آفات سیزاب خزنده شتهها، تریپسها و کنههای تارعنکبوتی هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاهی، باعث زردی و پیچیدگی برگها میشوند. تریپسها لکههای نقرهای و تغییر رنگ روی برگ و گل ایجاد میکنند و کنهها بهصورت تارهای نازک و برگهای ریز و سوختهشده دیده میشوند. برای کنترل، ابتدا شستوشوی ملایم برگها با آب پرفشار و حذف بخشهای بهشدت آلوده توصیه میشود. سپس میتوان از صابون حشرهکش یا روغن ولک بهصورت محلولپاشی استفاده کرد. استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و کنههای شکارگر، راهکار کمخطر و پایدار است.
بیماریهای قارچی و روشهای مقابله
اصلیترین بیماریهای سیزاب خزنده شامل پوسیدگی ریشه (فیتوفthora، پیتیوم) و لکهبرگهای قارچی هستند. آبیاری بیشازحد و زهکش نامناسب، مهمترین عامل بروز پوسیدگی ریشه است. برای پیشگیری، بستر باید سبک و با زهکشی خوب باشد و بین دو آبیاری، سطح خاک کمی خشک شود. در صورت مشاهده بوتههای پژمرده با ریشه قهوهای و نرم، باید سریعاً حذف و خاک اطراف ضدعفونی یا تعویض شود. در لکهبرگها، نقاط قهوهای یا خاکستری روی برگ ظاهر میشود؛ کاهش تراکم بوته، بهبود جریان هوا و پرهیز از خیسکردن برگها هنگام آبیاری، اساسی است. در موارد شدید، میتوان از قارچکشهای مسی یا سیستمیک توصیهشده توسط کارشناس گیاهپزشکی استفاده کرد.
![سیزاب خزنده]()
نحوه تکثیر سیزاب خزنده
ازدیاد آنها از طریق کشت بذرها (در بهار و تابستان) و نیز تقسیم بوته های آن صورت می گیرد.