آوندول

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گیاه Smyrnium cordifolium که در برخی منابع فارسی با نام «آوندول» یاد می‌شود، به خانواده چتریان (Apiaceae) تعلق دارد؛ خانواده‌ای شناخته‌شده به‌سبب گل‌آذین‌های چتری، ساقه‌های شیاردار و وجود مجاری ترشحی اسانس. این گونه در جنس Smyrnium قرار می‌گیرد؛ جنسی از چتریان دنیای قدیم که به‌طور کلی با علف‌های چندساله/دو‌ساله و میوه‌های فندقه‌ایِ دو‌بخشی (شیزوکارپ) شناخته می‌شود.

گسترش جغرافیایی و منطقه بومی

پراکنش گونه‌های جنس Smyrnium عمدتاً پیرامون حوضه مدیترانه، جنوب اروپا و غرب آسیا گزارش شده است. S. cordifolium نیز در چارچوب فلور غرب آسیا بررسی می‌شود و گزارش‌های منطقه‌ای آن به نواحی کوهستانی و نیمه‌کوهستانی این گستره پیوند دارد. به‌طور کلی، حضور آن با اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌خشک و زمستان‌های نسبتاً مرطوب سازگار است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه‌های محتمل این گونه شامل دامنه‌ها، حاشیه بوته‌زارها، علفزارهای کوهپایه‌ای و رویشگاه‌های نیمه‌سایه‌دار است؛ جایی که خاک‌های نسبتاً ژرف و دارای زهکشی مناسب فراهم باشد. مانند بسیاری از چتریان، چرخه فنولوژیک آن معمولاً با فصل‌های مرطوب هم‌زمان می‌شود و گل‌دهی و بذر‌دهی در بازه گرم‌تر سال کامل می‌گردد. گرده‌افشانی در چتریان غالباً با حشرات عمومی‌پسند (مانند مگس‌ها و زنبورهای کوچک) انجام می‌شود.

تاریخچه پژوهش و اهمیت علمی

جنس Smyrnium از دیرباز در متون گیاه‌شناسی اروپا و مدیترانه شناخته شده و بعدها در چارچوب فلورهای منطقه‌ای غرب آسیا نیز جایگاه دقیق‌تری یافته است. ارزش علمی این گروه در مطالعات رده‌بندی چتریان (ویژگی‌های میوه، گل‌آذین و مجاری ترشحی) و نیز بررسی‌های زیست‌جغرافیاییِ پیونددهنده مدیترانه و غرب آسیاست.

خصوصیات - معرفی

آوندول گیاهی است دوساله که در ارتفاعات زاگرس در غرب و جنوب غربی ایران می روید. در این مناطق از این گیاه استفاده های غذایی و دارویی بسیاری می شود، از ویژگی های این گیاه در طب سنتی می توان به اثرات مدر، مقوی و دفع کننده سنگ کلیه اشاره کرد. ریشه این گیاه را نیز به صورت پخته به عنوان یک غذای مقوی مصرف می کنند. ا

شرایط نگهداری آوندول

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز کوهپایه ها

رویشگاههای طبیعی آوندول بیشتر شامل ارتفاعات و مناطق برف گیر می باشد. گونه آوندول به طور کلی در مناطقی با حداقل ارتفاع 1500 متر از سطح دریا که سالانه به طور متوسط بیش از 600 میلی متر بارندگی داشته و بخشی از ریزش های جوی آن به صورت برف می بارد، به خوبی رشد می کند. حداقل دمای هوا 10- درجه سانتیگراد و حداکثر دمای هوا در طول رشد رویشی گیاه به ندرت از 30 درجه سانتیگراد تجاوز می کند. از لحاظ شیب محدوده رویشی دارای شیبی از 20 تا 45 درصد بود. همچنین بیشترین تراکم گونه آوندول در جهت های جغرافیایی شمالی و شرقی می باشد. رویشگاههای آوندول بر روی خاک های کم عمق و بسیار عمیق با بافت متوسط تا سنگین که ظرفیت نگهداری آب بالایی داشته و فاقد شوری و قلیاییت می باشند، دیده می شود. ارتفاع از سطح دریا، هدایت الکتریکی، درجه حرارت و فسفر از بیشترین نقش در پراکنش گونه آوندول برخوردارند. در مجموع 5 ترکیب شیمیایی کورزرن، منتوفوران، کاریوفیلن اکسید، آلفا-سدرن و بتا آلمن به عنوان ترکیبات شیمیایی شاخص مشاهده گردید است. 

منابع :

اسماعیلی و همکاران، 1389، بررسی تغییرات کمی و کیفی اسانس گیاه آوندول (Smyrnium cordifolium Boiss.) در پنج منطقه رویشی استان لرستان
جهانتاب و همکاران، 1394، بررسی برخی خصوصیات فردی گونه دارویی آوندول در منطقه بویر احمد



ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

انجدان رومی آنغوزه زنيان کرفس کوهی