۱۴۰۴ ششم دی

سَرخسک اروپایی (رامنوس معمولی)

این گیاه با نام علمی Rhamnus cathartica و نام مرسوم (Common Buckthorn) که به فارسي سَرخسک اروپایی (رامنوس معمولی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Rhamnaceae بومي بومی اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا؛ در بسیاری از مناطق آمریکای شمالی به‌صورت گیاه مهاجم گسترش یافته است مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا رسی با زهکشی متوسط، سازگار با شرایط مختلف، تحمل‌پذیر نسبت به pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

Rhamnus cathartica با نام رایج سَرخسک اروپایی یا رامِنوس معمولی، به تیرهٔ Rhamnaceae (تیرهٔ عناب‌سانان) تعلق دارد. این گونه در راستهٔ Rosales و در گسترهٔ دولپه‌ای‌های حقیقی قرار می‌گیرد. جنس Rhamnus شامل ده‌ها گونه درختچه‌ای و درختچه‌مانند است که بسیاری از آن‌ها در ناحیهٔ معتدل نیمکرهٔ شمالی پراکنش دارند.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی Rhamnus cathartica اروپای مرکزی و جنوبی، بخش‌هایی از آسیای غربی و منطقه قفقاز است. این گونه به طور طبیعی در گستره‌ای از مناطق مدیترانه‌ای تا نواحی نیمه‌قاره‌ای رشد می‌کند. در چند قرن اخیر به آمریکای شمالی و برخی مناطق دیگر جهان معرفی شده و در بسیاری از ایالت‌های آمریکا و کانادا به‌عنوان گونه‌ای مهاجم شناخته می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

سَرخسک اروپایی به‌طور معمول در حاشیه جنگل‌ها، پرچین‌ها، دامنه‌های آهکی، جنگل‌های روشن و مناطق بوته‌زار یافت می‌شود. این گونه به خاک‌های نسبتاً آهکی و آهک‌دوست گرایش دارد، اما در طیفی از خاک‌های نسبتاً فقیر تا حاصل‌خیز نیز رشد می‌کند. تحمل بالای آن نسبت به سایه و سرما به گسترش موفق گونه کمک کرده و در زیست‌بوم‌های جدید سبب رقابت شدید با فلور بومی می‌شود.

تاریخچه استفاده و جنبه‌های علمی

نام گونه‌ای «cathartica» به خواص ملین و مسهل میوه این گیاه در طب سنتی اروپایی اشاره دارد. در گذشته از میوه و پوست ساقه برای ترکیبات دارویی استفاده می‌شد، هرچند امروزه به دلیل سمیت و عوارض جانبی، کاربرد آن محدود شده است. رنگ‌دانه‌های موجود در میوه برای تولید رنگ‌های طبیعی سیاه و سبز در رنگرزی سنتی به کار می‌رفتند. از منظر بوم‌شناسی، این گونه با تولید فراوان میوه توسط پرندگان پخش می‌شود و به‌دلیل قابلیت استقرار سریع، در مطالعات مربوط به گونه‌های مهاجم و پویایی جنگل‌های ثانویه اهمیت ویژه‌ای یافته است.

خصوصیات - معرفی

شکل کلی و عادت رویشی

Rhamnus cathartica یک درختچه خاردار خزان‌کننده است که معمولاً ۲ تا ۶ متر ارتفاع می‌گیرد. اندام‌های هوایی گیاه متراکم و پرشاخه‌اند و تاجی نسبتاً کروی تا نامنظم ایجاد می‌کنند. شاخه‌ها اغلب در انتها به خارهای کوتاه و تیز ختم می‌شوند که ویژگی بارز این گونه است.

ساقه و پوست

ساقه اصلی چوبی و نسبتاً راست بوده و با افزایش سن، قطر آن بیشتر و بافت آن سخت‌تر می‌شود. پوست ساقه در گیاهان جوان سبز تا قهوه‌ای مایل به سبز و نسبتاً صاف است، در حالی‌که در نمونه‌های مسن‌تر به رنگ خاکستری تا قهوه‌ای تیره درمی‌آید و ترک‌های کم‌عمق طولی یا نامنظم روی آن دیده می‌شود. عدسک‌های روشن و کوچک روی پوست، تنفس ساقه را تسهیل می‌کنند.

برگ

برگ‌ها ساده، متقابل تا شبه‌متقابل و گاه نزدیک به دسته‌ای روی شاخه‌های کوتاه ظاهر می‌شوند. شکل برگ بیضوی تا تخم‌مرغی با حاشیه دندانه‌دار ظریف است و نوک برگ کمی تیز می‌باشد. طول برگ معمولاً ۲ تا ۶ سانتی‌متر و عرض آن ۱٫۵ تا ۴ سانتی‌متر است. سطح رویی برگ به رنگ سبز تیره و نسبتاً براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. رگبرگ‌های فرعی معمولاً ۳ تا ۵ جفت بوده و به‌صورت خمیده به سمت حاشیه برگ کشیده می‌شوند که نمای مشخصی به پهنک می‌دهد.

گل

گل‌ها کوچک، نامشهود اما فراوان، و به رنگ سبز مایل به زرد هستند. هر گل قطری حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر دارد و در گل‌آذین‌های خوشه‌ای یا دسته‌های چندتایی در زاویه برگ‌ها قرار می‌گیرد. کاسه و جام گل نسبتاً کم‌عمق، چهارپر و هم‌رنگ‌اند و بساک‌ها زرد تا زرد مایل به سبز دیده می‌شوند. ظاهر گل‌ها ساده است اما بوی خفیف و شیرین آن‌ها حشرات گرده‌افشان را جذب می‌کند.

میوه و دانه

میوه شفت کروی کوچک به قطر حدود ۶ تا ۸ میلی‌متر است که ابتدا سبز و در زمان رسیدن سیاه براق می‌شود. میوه‌ها معمولاً ۲ تا ۴ دانه سخت، قهوه‌ای تا سیاه درون خود دارند. گوشت میوه نازک و آبدار بوده و روی شاخه‌ها به‌صورت خوشه‌های کوچک آویزان دیده می‌شود. کنتراست رنگی میوه‌های سیاه روی شاخسار سبز، از ویژگی‌های بارز ظاهری این گیاه است.

شرایط نگهداری سَرخسک اروپایی (رامنوس معمولی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی تا رسی با زهکشی متوسط، سازگار با شرایط مختلف، تحمل‌پذیر نسبت به pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دمای مناسب و مقاومت به سرما

Rhamnus cathartica گیاهی مقاوم مناطق معتدل است و در گستره دمایی نسبتاً وسیع رشد می‌کند. بیشترین رشد رویشی در دمای معتدل حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد مشاهده می‌شود، اما گیاه می‌تواند سرمای زمستان تا حدود ۲۰- درجه سانتی‌گراد را نیز تحمل کند. نوسان دمای روز و شب، در صورت زهکش خوب خاک، به گیاه آسیب جدی وارد نمی‌کند.

نیاز نوری و محل استقرار

این گونه به نور کامل خورشید تا نیم‌سایه سازگار است، اما در مکان‌های آفتاب‌گیر رشد متراکم‌تر و میوه‌دهی بهتری دارد. در جنگل‌های تنک، حاشیه بوته‌زارها، حاشیه جاده‌ها و حاشیه مزارع به خوبی استقرار می‌یابد. سایه‌اندازی شدید درختان بلند می‌تواند ارتفاع و تراکم شاخساره را کاهش دهد.

رطوبت هوا و نیاز آبی

Rhamnus cathartica به طور طبیعی در مناطق با رطوبت متوسط هوا رشد می‌کند و نسبت به دوره‌های کوتاه خشکی مقاوم است. در سال‌های نخست استقرار، آبیاری منظم برای توسعه ریشه عمیق و گسترده ضروری است، اما پس از استقرار، گیاه به عنوان یک گونه نسبتاً کم‌توقع شناخته می‌شود. رطوبت بیش از حد و آب‌ماندگی در اطراف ریشه باید اجتناب شود.

خاک، زهکش و pH مناسب

این بوته در انواع خاک‌های لومی، لومی-رسی و حتی خاک‌های کمی سنگلاخی رشد می‌کند، مشروط بر آن‌که زهکش مناسب وجود داشته باشد. خاک‌های غنی از ماده آلی، رشد شاخه و برگ را افزایش می‌دهند. Rhamnus cathartica به ویژه در خاک‌های نسبتاً آهکی و pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود ۶/۵ تا ۸) عملکرد خوبی دارد. خاک‌های بسیار فشرده و همیشه مرطوب، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

چای نیوجرسی یاس درختی کالیفرنیا بونسای بادام پرسپولیسی سئانوتوس کونکا (یاس کالیفرنیایی)

  محسن شهاب الدین