جغجغه یا کهورک

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده

Prosopis farcta با نام فارسی جغجغه یا کهورک، گیاهی از خانواده Fabaceae (لگومینوزه‌ها) است. این گونه در جنس Prosopis قرار دارد که شامل درختچه‌ها و درختان مقاوم به خشکی است. جغجغه به صورت درختچه‌ای خاردار و چندساله رشد می‌کند.

منطقه بومی و پراکنش

Prosopis farcta بومی مناطق خشک و نیمه‌خشک خاورمیانه و بخش‌هایی از آسیای مرکزی است. در ایران در بیشتر نواحی خشک مرکزی، شرقی و جنوب‌غربی دیده می‌شود. این گیاه در حاشیه مزارع، بستر رودخانه‌های خشک، تپه‌های شنی و زمین‌های بایر می‌روید.

زیستگاه و بوم‌شناسی

جغجغه نسبت به شوری خاک، خشکی و گرمای شدید بسیار مقاوم است. سیستم ریشه‌ای عمیق و گسترده آن به گیاه امکان دسترسی به آب‌های زیرسطحی را می‌دهد. این ویژگی باعث می‌شود گونه‌ای مهاجم در برخی زیست‌بوم‌ها محسوب شود و در صورت کنترل‌نشدن، به رقابت با گیاهان زراعی بپردازد.

تاریخچه و اهمیت علمی

گونه‌های Prosopis از دیرباز توسط جوامع محلی برای سوخت، چرا و گاه مصارف دارویی سنتی استفاده شده‌اند. مطالعات نوین بر روی Prosopis farcta بر تحمل شوری، تثبیت نیتروژن و نقش آن در احیای اراضی تخریب‌شده متمرکز است. این گیاه نمونه‌ای مهم برای پژوهش در سازگاری با تنش‌های محیطی در مناطق خشک به‌شمار می‌آید.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری جغجغه یا کهورک

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز نواحی گرم و خشک خاک مورد نياز انواع مختلفی از خاک ها

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات جغجغه یا کهورک

آفات مهم Prosopis farcta و علائم

در رویشگاه‌های خشک، آفات مکنده مانند شته‌ها و شپشک‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند که به رشد کپک دوده‌ای می‌انجامد. کنه‌ها در گرما و خشکی تشدید شده و لکه‌های ریز زرد و توری‌شدن برگ ایجاد می‌کنند. لارو برخی پروانه‌ها و سوسک‌های برگ‌خوار نیز با خوردن برگ‌ها، توان فتوسنتز را کاهش می‌دهد. در برخی مناطق، حشره‌های بذرخوار می‌توانند کیفیت بذر را پایین بیاورند.

امراض رایج و نشانه‌ها

مهم‌ترین بیماری‌ها شامل پوسیدگی ریشه و طوقه (در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد) با علائم ضعف عمومی، پژمردگی و سیاه‌شدن طوقه است. لکه‌برگی‌های قارچی با لکه‌های قهوه‌ای/خاکستری و ریزش برگ دیده می‌شوند. سفیدک سطحی به‌صورت پوشش آردی روی برگ‌ها در شرایط تهویه ضعیف ظاهر می‌شود.

روش‌های پیشگیری و مقابله

مدیریت آب و زهکشی کلیدی است؛ از آبیاری سنگین و ماندابی‌شدن جلوگیری کنید. شاخه‌ها و برگ‌های آلوده را هرس و معدوم کرده و تراکم بوته را برای تهویه بهتر کاهش دهید. برای آفات مکنده، شست‌وشوی گیاه، نصب کارت زرد و در صورت نیاز استفاده هدفمند از روغن‌های باغبانی یا صابون حشره‌کش موثر است. در بیماری‌های قارچی، جمع‌آوری بقایا، بهبود گردش هوا و در موارد شدید مصرف محدود قارچ‌کش‌های مجاز طبق برچسب توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر جغجغه یا کهورک