نام علمي
Musa yunnanensis
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده
گونه Musa yunnanensis یکی از موزهای وحشی آسیایی است و به خانواده Musaceae و راسته Zingiberales تعلق دارد. این گونه در جنس Musa، بخش Musa (زیرجنس Eumusa پیشین) قرار میگیرد و از نظر ژنتیکی به موزهای خوراکی اهلی نسبتاً نزدیک است.
منطقه بومی و پراکنش
زادگاه اصلی موز یانان، استان یوننان در جنوبغرب چین است، اما حضور آن در مناطق مرطوب شمال میانمار، لائوس و احتمالاً ویتنام نیز گزارش شده است. این گونه در ارتفاعات متوسط، اغلب بین ۸۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا، در حاشیه جنگلهای کوهستانی رشد میکند.
زیستگاه و بومشناسی
Musa yunnanensis در جنگلهای نیمهگرمسیری مهآلود، در خاکهای عمیق و غنی از مواد آلی میروید. تحمل نسبی به دمای خنک و سایه، آن را از بسیاری از گونههای گرمادوست موز متمایز میکند. میوهها بیشتر توسط پرندگان و پستانداران کوچک خورده و به پراکنش بذر کمک میکنند.
تاریخچه و اهمیت علمی
این گونه در اواخر قرن بیستم بهصورت رسمی توصیف و نامگذاری شد و بهسرعت توجه گیاهشناسان و اصلاحگران موز را جلب کرد. مقاومت نسبی به سرما و برخی بیماریها، Musa yunnanensis را به منبع ژرمپلاسم ارزشمند برای برنامههای بهنژادی موز تبدیل کرده است.
![موز یانان]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
کم
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های مرطوب
|
"موز یانان" یکی از گیاهانی است که اخیراً شناسایی شده و از خانواده و جنس موز می باشد. این گونه از موز همانطور که از نام علمی آن مشخص است، بومی ناحیه ی یانان در جنوب چین می باشد. نمونه هایی از آن در سال 2005 میلادی در ارتفاعات 1150 متری شناسایی و جمع آوری گردید. برخی از گونه های منحصر به فرد آن در دوره ی بلوغ به طول 5 تا 5.25 متر نیز دیده می شوند. پوست روی ساقه های کاذب به وسیله ی یک لایه ی مومی پوشیده شده است به طوری که به رنگ سفید مایل به آبی دیده می شود. سطح بالایی برگ ها به رنگ مایل به آبی بوده در حالی که سطح زیرین آنها با نمایی از رنگ قرمز دیده می شود. میوه های این گیاه دارای ظاهری ارغوانی رنگ می باشند. این گونه از موز، یکی از گونه هایی است که بذر تولید می کند.
موز یانان یکی از گیاهان خودروی باارزش در نواحی بومی محسوب می شود. میوه های این گیاه در تابستان می رسند و اغلب توسط پرندگان، میمون ها، فیل ها و ... مصرف می شوند.
موز یانان به گونه ی Musa itinerans شباهت بسیاری دارد. اما وجه تمایز آنها، مقاومت موز یانان به سرما است. این گیاه اغلب به عنوان گیاهی زینتی مورد استفاده قرار می گیرد و اطلاعات در مورد کیفیت و ارزش خوراکی آن بسیار اندک می باشد. و به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
![Yunnan banana]()
شرایط محیط رشد
اگرچه موز یانان در جنگل های کوهستانی نواحی گرمسیری رشد می کند اما هم قادر به تحمل نواحی سایه ای است و هم می تواند سرما را تحمل کند. ولی نسبت به تابش مستقیم آفتاب حساس است و برگ های آن آسیب می بیند. بنابراین، ضروری است تا زیر سایه ی درختان دیگر کشت شود. گزارشاتی مبنی بر مقاومت این گیاه تا دمای 10 درجه فارنهایت نیز وجود دارد.
در آب و هوای مرطوب به خوبی رشد می کند اما در ماه های گرم سال بهتر است گیاه به میزان مناسب و کافی آبیاری شود. بنابراین خاک هایی که رطوبت را به مقدار مناسبی در خود نگه دارند، بهترین خاک برای کشت این گیاهان محسوب می شوند.
![Musa yunnanensis]()
مقابله به آفات موز یانان
آفات رایج Musa yunnanensis (موز یانان)
مهمترین آفات موز یانان شتهها، کنههای تارعنکبوتی، تریپس و نماتدهای ریشه هستند. شتهها و تریپس با مکیدن شیره گیاهی، برگها را زرد و چروک کرده و زمینه آلودگی ویروسی را فراهم میکنند. کنهها لکههای زرد ریز و تارهای نازک ایجاد میکنند و در هوای گرم و خشک بهسرعت طغیان میکنند. نماتدها موجب پوسیدگی ریشه، توقف رشد و خوابیدن گیاه روی خاک میشوند.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
پوسیدگی ریزوم و ریشه (قارچی)، لکهبرگیها و باکتریپوسیدگی از بیماریهای مهم موز یانان هستند. این بیماریها باعث سیاه شدن بافتهای زیرزمینی، زردی عمومی بوته و ریزش زودرس برگها میشوند. رطوبت بالا، زهکش ضعیف و تهویه ناکافی شرایط را برای شیوع این عوامل بیماریزا فراهم میکند.
مدیریت و روشهای مقابله
ترکیب بهداشت زراعی، مدیریت محیط و کنترل شیمیایی هدفمند، بهترین استراتژی حفاظت از موز یانان است. استفاده از نهال سالم، ضدعفونی خاک یا بستر کشت، زهکشی مناسب و اجتناب از آبیاری غرقابی ضروری است. استقرار دشمنان طبیعی شته و تریپس، هرس برگهای آلوده، حذف بقایای بیمار و در صورت لزوم، مصرف محدود و حسابشده آفتکشها و قارچکشهای ثبتشده توصیه میشود.
![موز یانان]()
نحوه تکثیر موز یانان
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذر و نیز جدا کردن و کشت ریشه جوش ها صورت می گیرد. این ریشه جوش ها را می توان در فصل مناسب از گیاه مادری جدا کرد و در شرایط و بستر کشت مناسب و مطلوب به صورت جداگانه کشت نمود. بذرها پس از چند ماه جوانه می زنند. و برای جوانه زنی به خاک گرم با دمای حدود 75 تا 85 درجه فارنهایت و مرطوب نیاز دارند. فاصله بین گیاهان نیز برای کشت باید حدود 90 تا 120 سانتیمتر باشد.