۱۴۰۴ ششم دی

ماهونی آفریقای شرقی

این گیاه با نام علمی Khaya anthotheca و نام مرسوم (East African Mahogany) که به فارسي ماهونی آفریقای شرقی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Meliaceae بومي بومی مناطق گرمسیری آفریقای شرقی و مرکزی از اوگاندا و کنیا تا تانزانیا، کنگو و آنگولا مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های عمیق، حاصلخیز و با زهکشی مناسب؛ لومی تا لومی‌رسی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری علمی

Khaya anthotheca از تیرهٔ Meliaceae (تیرهٔ ماهونی‌ها)، جنس Khaya و راستهٔ Sapindales است. این گونه یکی از مهم‌ترین ماهونی‌های بومی آفریقا به شمار می‌رود و در منابع قدیمی با نام‌های Synonyms مانند Khaya nyasica نیز ثبت شده است. نام «anthotheca» به معنای «گل‌بر» یا «دارای گل» است که به ساختار گل‌آذین اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

این درخت به طور بومی در شرق تا جنوب‌شرقی آفریقا حضور دارد؛ از تانزانیا، موزامبیک و مالاوی تا زیمبابوه و بخش‌هایی از آفریقای جنوبی. پراکنش طبیعی آن وابسته به نواحی کمربند جنگل‌های نیمه‌گرمسیری و حاره‌ای آفریقا است و در خارج از این محدوده عمدتاً به صورت کاشت شده در مزارع جنگلی و پارک‌ها دیده می‌شود.

زیستگاه و شرایط رویش

Khaya anthotheca در جنگل‌های همیشه‌سبز و نیمه‌برگریز، اغلب در خاک‌های عمیق، حاصلخیز و با زهکشی مناسب رشد می‌کند. این گونه معمولاً در ارتفاعات پایین تا حدود ۱۲۰۰ متر از سطح دریا دیده می‌شود. تحمل نسبتاً خوبی به سایه در مراحل اولیه رشد دارد، اما در سنین بالاتر به نور کامل خورشید نیازمند است. حضور آن در حاشیه رودخانه‌ها و دره‌های مرطوب نیز رایج است.

تاریخچه شناخت و استفاده علمی

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، گیاه‌شناسان اروپایی در اکتشافات فلور آفریقا این گونه را توصیف و در هرباریوم‌ها نگهداری کردند. چوب این گونه به عنوان یکی از منابع مهم «ماهونی آفریقایی» توجه زیادی در مطالعات جنگلداری و چوب‌شناسی به خود جلب کرده است. همچنین در تحقیقات بوم‌شناسی جنگل، Khaya anthotheca به عنوان گونه‌ای شاخص برای بررسی پویایی جنگل‌های حاره‌ای شرق آفریقا استفاده می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی اندام‌های رویشی

Khaya anthotheca درختی همیشه‌سبز تا نیمه‌برگ‌ریز است که در زیستگاه طبیعی خود به ارتفاع ۳۰ تا ۴۵ متر می‌رسد. تنه راست، استوانه‌ای و معمولاً بدون انشعاب بلند در بخش پایینی است و تاجی گسترده و متراکم در بخش بالایی تشکیل می‌دهد. پایه درخت در مناطق مرطوب اغلب دارای ریشه‌های پشت‌بندی (باترس) کم‌ارتفاع است.

ساقه و پوست تنه

پوست تنه در درختان جوان صاف و خاکستری مایل به قهوه‌ای است، اما با افزایش سن، پوستی ضخیم، زبر و شیاردار به رنگ قهوه‌ای تیره تا تقریباً سیاه ایجاد می‌شود. چوب داخلی به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز تا ماهونی تیره است و مقطع طولی آن الیافی و نسبتاً درخشان به نظر می‌رسد. شاخه‌ها استوانه‌ای، نسبتاً ضخیم و در ابتدا سبز تا قهوه‌ای روشن بوده و به تدریج چوبی می‌شوند.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای و متناوب روی شاخه‌ها قرار می‌گیرند. هر برگ معمولاً ۳ تا ۷ جفت برگچه دارد. برگچه‌ها بیضوی تا بیضوی-کشیده، با طول حدود ۵ تا ۱۵ سانتی‌متر و عرض ۲ تا ۵ سانتی‌متر هستند. رنگ برگ‌ها سبز تیره براق در سطح رویی و سبز روشن‌تر در سطح زیرین است. حاشیه برگچه‌ها صاف، نوک آنها تیز تا کمی کشیده و رگبرگ میانی برجسته و مشخص است.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، کرم‌رنگ تا سفید مایل به زرد بوده و در خوشه‌های پانیکولی متراکم در انتهای شاخه‌ها یا در زاویه برگ‌ها تشکیل می‌شوند. هر گل دارای پنج گلبرگ کوچک و پرچم‌های متعدد است. گل‌ها از نظر ظاهری چندان نمایان نیستند اما به‌دلیل فراوانی، توده‌ای روشن در میان تاج سبز درخت ایجاد می‌کنند. بوی گل‌ها ملایم و اندکی شیرین است.

میوه و بذر

میوه کپسولی کروی تا تخم‌مرغی به قطر حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر است که در ابتدا سبز و پس از رسیدن قهوه‌ای و چوبی می‌شود. کپسول در هنگام رسیدن به چهار شکاف طولی باز می‌شود و بذرهای بال‌دار قهوه‌ای مایل به زرد را آزاد می‌کند. بذرهای بال‌دار، تطابقی آشکار برای پراکنش بادی دارند.

شرایط نگهداری ماهونی آفریقای شرقی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های عمیق، حاصلخیز و با زهکشی مناسب؛ لومی تا لومی‌رسی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)

شرایط کلی رویش ماهونی آفریقای شرقی (Khaya anthotheca)

ماهونی آفریقای شرقی در زیستگاه طبیعی خود در جنگل‌های مرطوب و نیمه‌مرطوب استوایی رشد می‌کند. این گونه برای رشد مطلوب به محیطی گرم، مرطوب و بدون نوسانات شدید دما نیاز دارد. در مناطق با زمستان‌های سرد، باید در گلخانه‌های گرم یا فضاهای سرپوشیده کشت شود.

دما و رطوبت نسبی

دامنه دمای ایده‌آل برای رشد این درخت ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و دمای زیر ۱۰ درجه می‌تواند به بافت‌های جوان آسیب بزند. رطوبت نسبی بالا (۶۰ تا ۸۵ درصد) رشد رویشی، قطر تنه و کیفیت چوب را بهبود می‌دهد. در اقلیم‌های خشک، استفاده از مه‌پاش، آبیاری منظم و مالچ آلی در اطراف ریشه به حفظ رطوبت کمک می‌کند.

نیاز نوری و سایه‌اندازی

ماهونی آفریقای شرقی در مرحله نهال، نیم‌سایه را ترجیح می‌دهد، اما درختان بالغ برای رشد سریع‌تر و فرم تاج مطلوب به نور کامل خورشید نیاز دارند. کاشت در مکان‌هایی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم روزانه توصیه می‌شود. در مناطق بسیار گرم، سایه ملایم در بعدازظهر از سوختگی برگ‌ها جلوگیری می‌کند.

خاک، زهکش و مواد غذایی

بهترین بستر برای این گونه، خاک‌های عمیق، حاصلخیز و با زهکش خوب است. خاک‌های لومی یا لومی‌رسی با درصد مناسب مواد آلی و pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) شرایط مطلوبی ایجاد می‌کنند. باتلاقی شدن و ماندآبی، پوسیدگی ریشه و کاهش رشد را به دنبال دارد. افزودن کمپوست رسیده، کود دامی کاملاً پوسیده و استفاده منظم از مالچ گیاهی به بهبود ساختار خاک و تأمین عناصر غذایی موردنیاز کمک می‌کند.

آبیاری و مدیریت باد

این درخت خشکی طولانی‌مدت را به‌خوبی تحمل نمی‌کند و در سال‌های اولیه به آبیاری منظم، عمیق و بدون غرقاب نیاز دارد. در مناطق بادخیز، استقرار بادشکن یا کاشت در پناه دیگر درختان، از خمیدگی و شکستگی نهال‌ها جلوگیری کرده و تبخیر را کاهش می‌دهد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

سانتول چریش چریش زیتون تلخ

  محسن شهاب الدین