درخت جاکاراندا؛ زیبایی خیره‌کننده شکوفه‌های بنفش و کاربردی در فضای سبز

نویسنده: محسن شهاب الدین
تاریخ انتشار: 1405/08/30
درخت جاکاراندا؛ زیبایی خیره‌کننده شکوفه‌های بنفش و کاربردی در فضای سبز
جاکاراندا Jacaranda mimosifolia که در ایران با نام‌های جاکاراندا و بنفشه‌درختی شناخته می‌شود و در جهان با نام‌های Jacaranda، Blue jacaranda و Fern tree نیز رایج است، درختی زینتی از تیره Bignoniaceae با تاج نسبتاً باز و گسترده است. برگ‌ها دو شانه‌ای و بسیار ظریف شبیه سرخس‌اند و گل‌ها به صورت خوشه‌های انتهایی، لوله‌ای-شیپوری و معمولاً بنفش تا آبی-بنفش ظاهر می‌شوند؛ میوه کپسولی چوبی و扁 با بذرهای بالدار است. این گونه بومی آمریکای جنوبی، به‌ویژه شمال آرژانتین و بولیوی است و به‌طور گسترده در نواحی نیمه‌گرمسیری و گرمسیری جهان کشت و طبیعی‌شده است. بهترین رشد را در آفتاب کامل، خاک سبک با زهکشی خوب و آبیاری منظم در دوره استقرار دارد؛ به سرما و یخبندان‌های شدید حساس است. جاکاراندا عمدتاً به عنوان درخت زینتی شهری به‌سبب گلدهی چشمگیر و رنگ‌آمیزی فصلی شناخته می‌شود.

Nargil_Jacaranda mimosifolia
نام علمي
Jacaranda mimosifolia
نام لاتين
Jacaranda
خانواده (تيره)

دانستنیهای علمی


رده‌بندی علمی

جاکاراندا با نام علمی Jacaranda mimosifolia از تیرهٔ Bignoniaceae (پیچ‌انگشتیان/بیگنونیاسه) و از سردهٔ Jacaranda است. این گونه یک درخت خزان‌دارِ زینتی محسوب می‌شود و از نظر تبارشناسی در گروهی قرار می‌گیرد که بسیاری از اعضای آن گل‌های لوله‌ای و نمایشی دارند.


منطقه بومی و زیستگاه

خاستگاه طبیعی J. mimosifolia عمدتاً به جنوب آمریکای جنوبی نسبت داده می‌شود؛ به‌ویژه نواحی شمال‌غرب آرژانتین و بولیوی در دامنه‌های آند. زیستگاه‌های بومی آن معمولاً اقلیم‌های نیمه‌گرمسیری تا معتدلِ گرم با فصل خشک مشخص است. در محیط‌های طبیعی و کشت‌شده، این گونه بیشتر در جنگل‌های باز، حاشیهٔ دره‌ها و دامنه‌های دارای زهکشی مناسب استقرار می‌یابد.


تاریخچهٔ کشف و گسترش

توصیف علمی این گونه در سدهٔ نوزدهم و در چارچوب کاوش‌های گیاه‌شناسی آمریکای جنوبی انجام شد و نام گونه‌ای mimosifolia به شباهت برگ‌های دوبار شانه‌ای آن با برگ‌های میموزا اشاره دارد. سپس در دورهٔ تبادل گیاهان زینتی، به‌سرعت به باغ‌های گیاه‌شناسی و فضاهای شهری در مناطق گرم جهان راه یافت و به‌عنوان درخت خیابانی و پارکی شهرت گرفت.


نام‌های رایج

نام جهانی رایج آن Jacaranda یا Blue jacaranda است. در برخی منابع انگلیسی به آن Black poui نیز گفته می‌شود. در فارسی، نام جاکاراندا رایج است و گاهی به‌صورت توصیفی از آن با عنوان درخت بنفش یاد می‌شود.

دانستنیهای علمی جاکاراندا

خصوصیات - معرفی


ساقه و پوست

جاکاراندا (Jacaranda mimosifolia) درختی چوبی با تنه نسبتاً صاف تا کمی شیاردار است. پوست تنه معمولاً خاکستری تا قهوه‌ای روشن بوده و با افزایش سن ترک‌های کم‌عمق پیدا می‌کند. تاج درخت اغلب باز و گسترده است و شاخه‌ها حالتی قوسی و سبک‌وزن دارند که به ظاهر توری‌مانند شاخساره کمک می‌کند.


برگ‌ها

برگ‌ها شانه‌ای مضاعف (دو بار مرکب) و بسیار ظریف‌اند؛ هر برگ از چندین محور فرعی تشکیل شده که روی آن‌ها برگچه‌های کوچک و فراوان قرار می‌گیرد. رنگ برگ‌ها سبز روشن تا سبز متوسط است و بافتی نازک و لطیف دارد. ظاهر برگ‌ها به برگ‌های سرخس یا میموزا شباهت دارد و به همین دلیل شاخساره حالتی پرمانند و سبک ایجاد می‌کند.


گل‌آذین و گل

گل‌ها در گل‌آذین‌های خوشه‌ای بزرگ در انتهای شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. هر گل لوله‌ای-قیفی شکل بوده و معمولاً به رنگ آبی-بنفش تا بنفش مایل به یاسی دیده می‌شود؛ گاهی ته‌رنگ روشن‌تر در بخش داخلی جام گل مشاهده می‌گردد. انبوهی گل‌ها می‌تواند بخش زیادی از تاج را پوشانده و نمایی یکدست و بسیار چشمگیر ایجاد کند.


میوه و بذر

میوه کپسولی چوبی، پهن و تقریباً گرد است که پس از رسیدگی به دو نیمه باز می‌شود. درون کپسول، بذرهای نازک و بالدار قرار دارند. بالدار بودن بذرها به پراکنش آن‌ها توسط باد کمک می‌کند.

ریخت‌شناسی عمومی و ویژگی‌های ظاهری جاکاراندا

شرایط محیط رشد

دمای مورد نیاز
دمای مورد نیاز جاکاراندا
15 تا 30 درجه سانتیگراد
آبیاری و رطوبت
رطوبت مورد نیاز جاکاراندا
کمی مرطوب
نور مورد نیاز
نور مورد نیاز گیاه جاکاراندا
زیاد
خاک مورد نیاز
خاک مورد نیاز جاکاراندا
خاک سبک و لومی با زهکشی بالا، نسبتاً حاصلخیز؛ کمی اسیدی تا خنثی


دما و تحمل سرما

جاکاراندا (Jacaranda mimosifolia) در اقلیم‌های گرم تا معتدل بهترین رشد را دارد. بازه دمایی مناسب برای رشد فعال حدود 18 تا 30 درجه سانتی‌گراد است و در گرمای شدید با آبیاری منظم عملکرد بهتری نشان می‌دهد. این گیاه به یخ‌زدگی حساس است؛ سرماهای نزدیک صفر می‌تواند به شاخه‌های جوان آسیب بزند، بنابراین در مناطق سرد باید در مکان‌های محافظت‌شده یا به‌صورت گلدانی نگهداری شود.


نور و جایابی

آفتاب کامل کلید گلدهی و تاج‌پوشش متراکم جاکاراندا است؛ روزانه دست‌کم 6 تا 8 ساعت نور مستقیم توصیه می‌شود. در سایه‌روشن رشد رویشی افزایش می‌یابد اما گلدهی کاهش پیدا می‌کند. در فضای باز، محل کاشت باید از بادهای سرد و خشک تا حد امکان دور باشد.


رطوبت و آبیاری

جاکاراندا رطوبت متوسط را می‌پسندد و در دوره استقرار (سال‌های نخست) به آبیاری منظم نیاز دارد. پس از ریشه‌دار شدن، تا حدی خشکی‌تحمل می‌شود اما خشکی طولانی باعث ریزش برگ و کاهش گلدهی می‌گردد. خاک همواره باید دارای زهکشی خوب باشد؛ ماندابی شدن، خطر پوسیدگی ریشه را بالا می‌برد.


خاک، بافت و اسیدیته

بهترین بستر، خاک لومی-شنی یا لومی با ماده آلی کافی و زهکشی بالا است. بازه pH مناسب حدود 6 تا 7.5 (کمی اسیدی تا خنثی) است. خاک‌های خیلی سنگین و رسی یا بسیار آهکی می‌توانند رشد را کند کرده و کمبودهای تغذیه‌ای ایجاد کنند. استفاده از مالچ آلی به حفظ رطوبت و بهبود ساختمان خاک کمک می‌کند.

شرایط محیط رشد جاکاراندا

مقابله به آفات جاکاراندا


آفات رایج جاکاراندا

جاکاراندا (Jacaranda mimosifolia) در فضای سبز شهری و باغی کشت می‌شود و می‌تواند به چند آفت مکنده حساس باشد. شته‌ها با تجمع روی سرشاخه‌های جوان باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند. شپشک‌های سپردار و آردآلود نیز با مکیدن شیره گیاهی، ضعف عمومی، زردی و کپک دوده‌ای را تشدید می‌کنند. کنه‌های تارعنکبوتی در هوای گرم و خشک، لکه‌های زرد ریز و تار نازک روی برگ ایجاد کرده و ریزش برگ را افزایش می‌دهند.

مدیریت تلفیقی شامل شست‌وشوی اندام‌های آلوده با آب، حذف سرشاخه‌های شدیداً آلوده، کنترل مورچه‌ها، و تقویت گیاه با آبیاری و تغذیه متعادل است. در موارد شدید، استفاده هدفمند از صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی روی پوره‌ها و مراحل حساس توصیه می‌شود.


امراض و اختلالات مهم

پوسیدگی ریشه و طوقه در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد رخ می‌دهد و با پژمردگی تدریجی، کاهش رشد و قهوه‌ای شدن ریشه همراه است. همچنین لکه‌برگی‌های قارچی ممکن است در شرایط رطوبت بالا باعث لکه‌های قهوه‌ای و ریزش برگ شوند.

برای پیشگیری، زهکشی مناسب، پرهیز از غرقابی، آبیاری عمیق اما با فاصله، و جمع‌آوری برگ‌های ریخته ضروری است. بهبود جریان هوا و هرس اصولی فشار بیماری را کم می‌کند؛ در شیوع بالا، قارچ‌کش‌های ثبت‌شده و متناسب با عامل بیماری‌زا باید طبق برچسب مصرف شوند.

مقابله به آفات جاکاراندا

نحوه تکثیر جاکاراندا


مروری بر تولیدمثل جاکاراندا

جاکاراندا (Jacaranda mimosifolia) در زیستگاه و نیز در کشت زینتی، هم از راه جنسی (بذر) و هم از روش‌های رویشی تکثیر می‌شود. در باغ‌ها و حیاط‌ها، تکثیر با بذر رایج‌ترین و ساده‌ترین روش برای افراد غیرحرفه‌ای است، در حالی‌که روش‌های رویشی برای حفظ دقیق ویژگی‌های یک درخت منتخب کاربرد بیشتری دارند.


تولیدمثل طبیعی و تکثیر با بذر

پس از گلدهی، میوه‌های چوبی و تختِ دیسکی‌شکل تشکیل می‌شوند و بذرهای بالدار با باد پراکنده می‌گردند. برای تکثیر خانگی، بذرها را از غلاف‌های کاملاً قهوه‌ای و خشک جمع‌آوری کنید و در بستر سبک و زهکش‌دار (مثل کوکوپیت-پرلیت) بکارید. دماهای گرم و رطوبت یکنواخت، جوانه‌زنی را به‌طور معنی‌داری بهبود می‌دهد. بذرها معمولاً به خواب عمیق نیاز ندارند، اما خیساندن کوتاه‌مدت می‌تواند یکنواختی جوانه‌زنی را بیشتر کند.


تکثیر رویشی با قلمه

قلمه‌های نیمه‌خشبی در فصل رشد (اواخر بهار تا تابستان) قابل استفاده‌اند. قلمه‌ها باید دارای چند گره باشند و در بستر استریل و مرطوب قرار گیرند. استفاده از هورمون ریشه‌زایی و مه‌پاشی یا پوشش پلاستیکی به ریشه‌دهی کمک می‌کند. قلمه‌گیری امکان تکثیر کلون و حفظ صفات زینتی درخت مادر را فراهم می‌کند.


پیوند برای ارقام منتخب

در تولید نهال‌های یکنواخت یا برای تکثیر گزینشی، پیوند (مانند پیوند شکمی یا اسکنه) روی پایه‌های بذری به‌کار می‌رود. این روش بیشتر در نهالستان‌ها رایج است و برای دستیابی به رشد یکدست و ویژگی‌های گلدهی قابل پیش‌بینی استفاده می‌شود.

نحوه تکثیر جاکاراندا

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره بیگنونیاسه و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 5 از ۵، بر اساس 1 امتیاز

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

هنوز پرسش یا نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

ثبت پرسش یا نظر جدید