نام لاتين
Annual candytuft
دانستنیهای علمی
خانواده و جایگاه ردهبندی
ایبریس یکساله با نام علمی Iberis amara متعلق به خانواده براسیکاسه (Brassicaceae) است؛ همان خانواده کلم، خردل و شببو. این گونه در تیرهای قرار میگیرد که به دلیل وجود گلوکوزینولاتها شناخته میشود؛ ترکیباتی که مسئول طعم تلخ و بوی تند بسیاری از گیاهان این خانوادهاند. جنس Iberis حدود ۳۰ گونه علفی و نیمهچوبی را شامل میشود که اغلب به عنوان گیاهان زینتی و دارویی مطرحاند.
جنس Iberis و ویژگیهای مورفولوژیک
گیاهان جنس Iberis عموماً یکساله یا چندساله، با قامت کوتاه و گلآذین خوشهای یا چتریمانند هستند. Iberis amara به طور مشخص با گلهای سفیدِ نامتقارن و برگهای باریک دندانهدار شناخته میشود. میوه آن سیلیکای پهن با دانههای ریز است که در پراکنش طبیعی و اهلیشده نقش مهمی دارد. نام عمومی انگلیسی “Candytuft” به گروهی از گونههای این جنس، از جمله ایبریس یکساله، اطلاق میشود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه اصلی Iberis amara اروپای مرکزی و جنوبی است؛ بهویژه آلمان، سوئیس، فرانسه، ایتالیا و شبهجزیره ایبری. این گونه بهتدریج توسط انسان به سایر نقاط اروپا، بریتانیا و سپس برخی مناطق معتدل آسیا و آمریکای شمالی معرفی شده است. پراکنش ثانویه آن غالباً با کشت زینتی و دارویی در باغها و باغچهها مرتبط است.
زیستگاه طبیعی و بومشناسی
ایبریس یکساله در زیستگاههای خشک، آفتابدوست و نسبتاً فقیر از نظر مواد غذایی رشد میکند؛ مانند دامنههای سنگلاخی، حاشیه جادهها، زمینهای آهکی و سطوح تخریبشده. این گیاه در خاکهای سبک با زهکش خوب بهتر رشد میکند و نسبت به تنش خشکی نسبی مقاوم است. گلهای آن منبع نکتار برای زنبورها و حشرات گردهافشان کوچک بهشمار میروند و در غنیسازی تنوع گردهافشانها در زیستگاههای نیمهطبیعی نقش دارند.
تاریخچه کشف، نامگذاری و کاربردهای علمی
نام جنس Iberis به ناحیه باستانی «ایبریا» در شبهجزیره ایبری (اسپانیا و پرتغال امروزی) اشاره دارد که احتمالاً یکی از مراکز قدیمی پراکنش این گیاه بوده است. صفت گونهای amara در لاتین بهمعنای «تلخ» است و به طعم تلخ اندامهای گیاه اشاره دارد. منابع گیاهپزشکی قرون هجدهم و نوزدهم اروپا از ایبریس یکساله به عنوان گیاهی با کاربردهای دارویی در درمان مشکلات گوارشی و قلبی-عروقی یاد کردهاند، هرچند امروزه بیشتر اهمیت زینتی و بومشناختی دارد.
![ایبریس یکساله]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های زهکشی شده با رطوبت کافی
|
جنس ایبریس دارای حدود 50 گونه است که شامل گیاهان یکساله، چند ساله و نیمه درختچه ای و همیشه سبز می باشد. برخی از مهمترین گونه های این جنس شامل: Iberis amara، Iberis ciliata، Iberis gibraltarica، Iberis linifolia، Iberis procumbens، Iberis sempervirens و Iberis umbellata است.
ایبریس یکساله از گیاهان مقاوم به سرما بوده و دارای گل هایی مانند چتر فشرده و به رنگ سفید می باشد. خوشه گل پس از ظاهر شدن به تدریج رشد می کند. هر گل دارای چهار گلبرگ است. این گیاه بومی نواحی گرمسیر جهان می باشد.
از این گیاه به جز استفاده زینتی، به عنوان گیاه دارویی نیز استفاده می شود. برگ ها، ساقه ها و ریشه های این گیاه دارای خواص دارویی است. همچنین بذرهای آن نیز دارای مواد مؤثره ارزشمندی است.
![Annual candytuft]()
شرایط محیط رشد
این گیاه نیاز به محلی آفتابی و خاک زهکشی شده دارد. در خاک های ضعیف تا متوسط از نظر حاصلخیزی و خنثی تا قلیایی به خوبی رشد می کند.
همچنین خاک های به خوبی آبیاری شده و مکان های آفتابی را می پسندد. کشت و کار آن در خاک های کمی اسیدی نیز موفقیت آمیز خواهد بود.
برای افزایش انشعابات جانبی نیاز به سرزنی دارد. و از گیاهان مقاوم به سرما است.
![Iberis amara]()
مقابله به آفات ایبریس یکساله
آفات مهم ایبریس یکساله (Iberis amara)
مهمترین آفات این گیاه شامل شتهها، مگس سفید، تریپس و رابها هستند. شتهها و مگس سفید با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی و بدشکلی برگها میشوند و عسلک آنها رشد قارچ دودهای را تسهیل میکند. تریپس لکههای نقرهای روی برگ و گل ایجاد کرده و قدرت فتوسنتز را کاهش میدهد. رابها و حلزونها در بسترهای مرطوب، برگهای جوان را سوراخ کرده و میتوانند نشاهای تازهکاشته را بهکلی از بین ببرند.
مبارزه تلفیقی شامل پیشگیری، کنترل زیستی و شیمیایی هدفمند است. حذف علفهای هرز، آبیاری متعادل و تهویه مناسب، جمعیت آفات را کاهش میدهد. استفاده از تلههای چسبنده زرد برای رصد و کنترل شته و مگس سفید، و طعمهگذاری برای رابها توصیه میشود. در صورت طغیان، سموم کمخطر مانند صابون حشراتکش یا روغن ولک روی اندامهای هوایی، طبق برچسب مصرف و در عصرگاه استفاده گردد.
بیماریهای رایج و کنترل آنها
ایبریس یکساله به پوسیدگی ریشه و طوقه (بیماریهای قارچی خاکزاد) و سفیدک پودری حساس است. رطوبت بالای خاک و زهکش ضعیف زمینه بروز پوسیدگی را فراهم میکند؛ بذر آلوده نیز منبع اولیه بیماری است. سفیدک پودری بهصورت پوشش سفید روی برگها ظاهر شده و رشد را متوقف میکند.
برای پیشگیری، ضدعفونی بذر، استفاده از بستر کاشت سبک و آبیاری در اوایل روز ضروری است. حذف سریع بوتههای آلوده، پرهیز از آبیاری بارانی متراکم و تناوب کشت با گیاهان غیر تیره شببویان، فشار بیماری را کاهش میدهد. در آلودگی شدید، میتوان از قارچکشهای سیستمیک مناسب، با رعایت زمان کارنس و دور آبیاری، بهره گرفت.
![ایبریس یکساله]()
نحوه تکثیر ایبریس یکساله
ایبریس یکساله از طریق کشت بذرها تکثیر می شود. بذرهای این گیاهان را در پاییز در خزانه و یا مستقیماً در زمین اصلی کشت می کنند. برای افزایش دوره گلدهی می توان در چند مرحله و به فاصله 2 هفته بذرکاری را انجام داد. بذرها حدود 3 هفته پس از کشت، جوانه خواهند زد.