نام علمي
Hypericum maculatum
نام لاتين
imperforate St John's-wort
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Hypericum maculatum (هایپریکوم ماکولاتوم) از تیرهٔ Hypericaceae و سردهٔ Hypericum است؛ سردهای گسترده که با تنوع بالای گونهها در مناطق معتدل نیمکرهٔ شمالی شناخته میشود. این گونه یک گیاه علفی چندساله است و در گروهی از هایپریکومها قرار میگیرد که از نظر ریختشناسی با صفاتی مانند گلهای زرد و ساختارهای غدهای روی اندامهای هوایی شناخته میشوند.
منطقه بومی و پراکنش
خاستگاه طبیعی این گونه در اروپا است و در بخشهای وسیعی از اروپا بهصورت خودروی گزارش میشود. پراکنش آن عمدتاً در نواحی معتدل دیده میشود و حضورش با الگوهای اقلیمی دارای تابستانهای ملایم و رطوبت کافی سازگار است. در برخی مناطق، گزارشهای فلوریستی به تمایز آن از گونههای نزدیک مانند H. perforatum تأکید میکنند.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاههای معمول Hypericum maculatum شامل چمنزارهای نیمهطبیعی، حاشیهٔ جنگلها، دامنههای کوهستانی، و کنار راههاست. این گیاه اغلب در خاکهای با زهکشی مناسب و رطوبت متوسط تا نسبتاً بالا رشد میکند و در اجتماعات گیاهیِ علفزارهای غنی از گونهها مشاهده میشود. حضور ساختارهای غدهای حاوی ترکیبات ثانویه از دیدگاه بومشناسی میتواند در کاهش فشار گیاهخواری نقش داشته باشد.
پیشینه و تاریخچه علمی
نامگذاری و مطالعهٔ این گونه در چارچوب سنت دیرینهٔ فلورشناسی اروپا انجام شده است؛ جایی که سردهٔ Hypericum بهدلیل تنوع و پیچیدگیهای ردهبندی، همواره موضوع بازنگریهای تاکسونومیک بوده است. صفت گونهای maculatum به «خالدار/لکهدار» اشاره دارد و در توصیفهای ریختی به ویژگیهای لکهمانند یا غدهای برخی اندامها ارجاع میدهد.
![هایپریکوم ماکولاتوم]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
آب و هوای گرم و آفتابی
خاک مورد نياز
خاک های سبک شنی
|
گیاه "هایپریکوم ماکولاتوم" یکی از گونه های جنس هایپریکوم و گیاهی علفی و چندساله است که بومی اروپا و غرب آسیا می باشد. این گیاه به عنوان گیاهی دارویی در طب سنتی کاربرد دارد. ارتفاع آن 30 تا 80 سانتیمتر بوده و دارای ساقه ای چهارگوش، توخالی، بدون کرک و در پایه چوبی می باشد.
گل ها منظم، به پهنای 2 تا 3 سانتیمتر، دارای پنج گلبرگ زرد رنگ، پنج کاسبرگ با حاشیه ای یکپارچه است. برگ ها متقابل، بدون دمبرگ، بیضوی شکل با نوک گرد، بدون کرک و اغلب در حاشیه دارای نقاط سیاه رنگ حاوی فلاونوئید می باشند.
میوه ها به رنگ قهوه ای، کروی شکل و به صورت کپسول 3 قسمتی هستند.
زمان گلدهی این گیاهان طی ماه های جولای – سپتامبر است.
![imperforate St John's-wort]()
شرایط محیط رشد
هایپریکوم از دامنه اکولوژیکی وسیعی برخوردار است و تقریباً در اکثر نقاط جهان می روید. وسیع ترین پوشش گیاهی هایپریکوم در کشور استرالیا و در ارتفاع 600 متری از سطح دریا با 760 میلیمتر بارندگی سالانه مشاهده می شود.
تحقیقات نشان می دهد مقدار مواد مؤثره هایپریکوم به ارتفاع از سطح دریا بستگی دارد بطوریکه افزایش ارتفاع سبب کاهش مقدار فلاونوئیدهای گیاه می شود. این گیاه در هوای گرم و آفتابی از کیفیت و کمیت مناسب مواد مؤثره برخوردار می شود. اگرچه هایپریکوم تا حدودی قادر به تحمل خشکی است و در خاک های سبک شنی با رطوبت کم می روید، ولی در سطوح وسیع کشت باید تحت آبیاری مناسب قرار بگیرد. مقدار هایپرین و روتین در شرایط خشک بیشتر از شرایط مرطوب است.
رویش این گیاه در اماکن سایه سبب افزایش تولید تانن در پیکر رویشی آن می شود. تحقیقات نشان می دهد که با افزایش دما مقدار هیپریسین به طور خطی افزایش می یابد.هایپریکوم را باید در زمین هایی کشت کرد که فاقد علف های هرز بخصوص علف های هرز چندساله بوده و از مقادیر مناسب مواد و عناصر غذایی برخوردار باشند. این گیاه در دشت ها و خاک هایی که از مقادیر فراوانی ترکیب های هوموسی برخوردار باشند، گل های کمی تولید می کند. جنس هایپریکوم همچنین مقادیر زیادی کادمیوم را از خاک جذب و در خود ذخیره می کند. از این رو آن را می توان در خاک هایی که مقدار زیادی فلزات سنگین (5/0 میلی گرم در کیلوگرم) داشته باشند، کشت کرد.
این گیاهان، گیاهانی روزبلند بوده و به سرما نیز مقاوم می باشد. «پی اچ» مناسب خاک برای گل راعی 6 تا 7 می باشد.
![Hypericum maculatum]()
نحوه تکثیر هایپریکوم ماکولاتوم
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذر و یا تکثیر رویشی (از طریق تقسیم ریشه) صورت می گیرد. چنانچه بذرهای گل راعی به مدت سه روز در آب جاری شسته شوند قدرت جوانه زنی آنها به بیش از دو برابر افزایش می یابد. علت این امر را خارج شدن مواد بازدارنده جوانه زنی در جریان شسته شدن بذر می دانند. تکثیر رویشی با تقسیم ریشه انجام می شود. به طوری که گیاهان دو تا چهار ساله، سالم و عاری از هرگونه آلودگی قارچی، باکتریایی یا ویروسی را در زمان مناسب از خاک خارج و هر بوته را به چهار تا شش قسمت تقسیم می کنند. هر قطعه باید دارای تعداد مناسبی جوانه رویشی (حداقل یک جوانه) باشد، سپس هر یک را باید در فواصل ذکر شده در زمین زراعی مورد نظر کشت کرد. قطعات ریشه ای را باید به گونه ای در خاک قرار داد تا جوانه رأس ریشه در عمق چند سانتیمتری خاک (دو یا پنج سانتیمتر) قرار گیرد.
اندامهای هوایی Hypericum maculatum (سرشاخههای گلدار و برگها) به دلیل وجود ترکیباتی مانند فلاونوئیدها، تاننها و مشتقات هایپریسین در فرآوردههای گیاهی بهکار میروند. این بخشها به طور سنتی در تهیه دمنوش و عصارهها برای کمک به بهبود التهابهای خفیف، التیام زخمهای سطحی و کاهش تحریکات پوستی استفاده شدهاند. همچنین عصارههای استانداردشده آن در برخی محصولات مکمل، برای حمایت از تعادل خلقوخو و کاهش تنش عصبی خفیف بهکار میروند.
سرشاخههای گلدار در روغنهای گیاهی خیسانده میشوند و روغن حاصل در محصولات موضعی برای کاهش قرمزی، خشکی و ناراحتیهای پوستی کاربرد دارد. این نوع فرآوردهها گاهی در کرمها، پمادها و لوسیونها به عنوان ماده گیاهی پشتیبان به کار میروند.
گلها و بافتهای حاوی رنگدانه میتوانند در رنگزایی طبیعی نقش داشته باشند؛ برخی ترکیبات آن قادرند طیفهای رنگی قرمز تا قهوهای ایجاد کنند و در رنگرزی محدودِ مواد طبیعی یا فرمولاسیونهای آرایشی-گیاهی مورد توجه قرار گیرند. به دلیل امکان حساسیت نوری، استفاده در محصولات پوستی باید با احتیاط و مطابق استاندارد انجام شود.