نام علمي
Humulus scandens
دانستنیهای علمی
جایگاه رده‌بندی و خانواده
گیاه Humulus scandens که در منابع جدید اغلب با نام پذیرفته‌شده Humulus japonicus نیز گزارش می‌شود، از تیرهٔ Cannabaceae (شاهدانه‌ایان) است. این گونه در جنس Humulus قرار می‌گیرد؛ جنسی که رازک معمولی (H. lupulus) نیز عضو شناخته‌شدهٔ آن است.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
زادگاه رازک ژاپنی در شرق آسیا است و به‌طور طبیعی در بخش‌هایی از ژاپن، چین، شبه‌جزیرهٔ کره و شرق روسیه حضور دارد. زیستگاه مطلوب آن نواحی مرطوب و پرنور مانند حاشیهٔ رودخانه‌ها، بیشه‌زارها، زمین‌های بایر و کنارهٔ مزارع است و به‌عنوان یک بالاروندهٔ یک‌ساله می‌تواند با رشد سریع روی پوشش گیاهی دیگر سایه‌اندازی کند.
تاریخچهٔ معرفی و گسترش
این گونه در سده‌های اخیر به‌صورت عمدی (زینتی) یا ناخواسته همراه با بذر و کالاهای کشاورزی به خارج از زادگاه خود منتقل شد و در برخی کشورها گونه‌ای مهاجم محسوب می‌شود. در منابع گیاه‌شناسی کلاسیک، نام‌گذاری و توصیف آن در چارچوب مطالعات فلور شرق آسیا تثبیت شد و سپس در فلورهای نواحی دیگر به‌عنوان گونهٔ معرفی‌شده ثبت گردید.
نام‌های رایج و نام‌های محلی
در فارسی نام رازک ژاپنی برای آن به‌کار می‌رود. در انگلیسی با نام‌های Japanese hop و Japanese hops شناخته می‌شود. در برخی متون، به‌دلیل کاربرد نام مترادف، ممکن است همان گیاه تحت عنوان Humulus japonicus نیز معرفی شده باشد.
![رازک ژاپنی]()
خصوصیات - معرفی
رازک گیاهی دوپایه، علفی، چندساله و بالارونده است. هومولوس شامل گونه های متعددی است. اخیراً در کشور ژاپن از گونه جاپونیکوس (با گونه اسکاندنس هم نام است) به منظور استفاده از الیاف های بلند آن در صنایع پارچه و کنف سازی استفاده می شود. از این رو این گیاه در سطوح وسیعی در ژاپن کشت می شود.
رازک ژاپنی گیاهی زینتی و بومی نواحی معتدل آسیا (چین، ژاپن، کره، تایوان و روسیه) و نواحی گرمسیر ویتنام و شمال آمریکا است. برگ ها دارای 5 تا 9 لوب و به خوبی توسعه یافته می باشد. سطح رویی برگ ها پوشیده از کرک است اما ترکم کرک ها کم می باشد. گل آذین ها به ندرت بیش از 2 سانتیمتر طول دارند و دارای براکته هایی به طول کمتر از یک سانتیمتر هستند. گل آذین ها به صورت آویزان، سبز رنگ، مخروطی شکل، تخم مرغی تا استوانه ای، به طول یک تا 4 سانتیمتر و فاقد غده های زرد رنگ می باشند.
![Japanese hop]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی معتدل
خاک مورد نیاز
خاک هایی با بافت متوسط و با ضخامت زیاد و حاوی مقادیر فراوان ترکیبات کلسیم
این گیاه در طول رویش به درجه حرارت زیادی نیاز ندارد. اندام های هوایی آن به سرما حساس است ولی اندام های زیرزمینی در برابر سرما مقاوم بوده و قادر به تحمل درجه حرارت های پایین می باشند. رطوبت هوای محل رویش آن باید مناسب بوده و از تغییرات زیادی برخوردار نباشد.
زمین هایی که رازک ژاپنی در آن کشت می شود باید کاملاً صاف و فاقد هرگونه پستی و بلندی باشد. چنانچه این گیاه در زمین های شیب دار کشت شود، شیب زمین نباید از پنج درصد بیشتر باشد زیرا استفاده از ماشین آلات و تنظیم آنها در زمین های شیب دار با مشکل مواجه می شود. خاک هایی با بافت متوسط و با ضخامت زیاد و حاوی مقادیر فراوان ترکیبات کلسیم، خاک های مناسبی برای کشت این گیاه می باشند. کشت در خاک های رسی و خاک هایی با بافت نامناسب و همچنین خاک هایی که از مقادیر زیادی کربنات برخوردار باشند مناسب نیست و توصیه نمی شود.
![Humulus japonicus]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی اندام‌های هوایی
اندام‌های هوایی Humulus japonicus (برگ و ساقه) در برخی منابع طب سنتی شرق آسیا به‌صورت دم‌کرده یا عصاره برای کاهش التهاب و کمک به علائم عفونت‌های تنفسی به‌کار رفته است. همچنین ترکیبات پلی‌فنولی گزارش‌شده از این بخش‌ها در مطالعات آزمایشگاهی با اثر آنتی‌اکسیدانی و مهار رشد برخی میکروارگانیسم‌ها مرتبط دانسته شده‌اند.
کاربردهای مرتبط با گل‌آذین و میوه
در گونه‌های رازک، گل‌آذین‌ها به‌دلیل ترکیبات معطر و تلخ در صنایع طعم‌دهی اهمیت دارند؛ در مورد رازک ژاپنی نیز از عصاره‌های معطر به‌صورت محدود برای کاربردهای آرایشی-بهداشتی و فرمولاسیون‌های معطر استفاده می‌شود. برخی گزارش‌ها به استفاده تجربی از فرآورده‌های این بخش‌ها برای آرام‌بخشی ملایم اشاره کرده‌اند، هرچند شواهد بالینی قطعی محدود است.
کاربردهای صنعتی و مواد خام
ساقه‌های الیافی این گیاه می‌تواند به‌عنوان منبع زیستی برای تولید الیاف و مواد کامپوزیتی سبک یا محصولات کاغذی به‌کار رود. همچنین زیست‌توده گیاه در برخی کاربردها به‌عنوان مواد اولیه استخراج ترکیبات فنولی جهت استفاده در فرمولاسیون‌های صنعتی و پژوهشی مطرح است.
نکته ایمنی
مصرف دارویی خودسرانه توصیه نمی‌شود و امکان حساسیت پوستی یا تداخل با داروها وجود دارد؛ استفاده درمانی باید با نظر متخصص انجام شود.
![رازک ژاپنی - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
نحوه تکثیر رازک ژاپنی
کاشت و تکثیر این گیاه به روش رویشی و در مقیاس وسیع تنها از طریق قلمه های ریشه ای انجام می پذیرد. اگرچه از پیکر رویشی گیاه برای تکثیر آن می توان استفاده کرد ولی این روش مناسب نیست و احتمال رویش آنها در مقایسه با قلمه های ریشه ای بسیار ضعیف است. قلمه های مذکور باید کاملاً سالم و عاری از هر گونه آلودگی میکروبی، ویروسی و یا قارچی باشند. این قلمه ها باید از ضخامت و طول مناسبی (20 تا 25 سانتیمتر طول و به ضخامت بند انگشت) برخوردار بوده و حداقل دارای یک تا دو جوانه رویشی باشند و انتهای آنها حتی الامکان باید صاف باشد.
ساقه‌ها و سطح گیاه ممکن است دارای کرک‌ها و زبری‌های محرک باشد و در برخی افراد باعث خارش یا درماتیت تماسی شود. هنگام وجین یا هرس، استفاده از دستکش و آستین بلند توصیه می‌شود و پس از تماس، شست‌وشوی پوست انجام گیرد.
کاشت این گونه در نزدیکی پرچین‌ها، درختچه‌ها یا گیاهان زینتی حساس توصیه نمی‌شود، چون به‌سرعت آنها را می‌پوشاند. در صورت مشاهده، حذف زودهنگام پیش از بذر‌دهی مهم‌ترین اقدام مدیریتی است.