نام علمي
Fumaria officinalis
نام لاتين
common fumitory
دانستنیهای علمی
رده‌بندی گیاه‌شناسی
Fumaria officinalis با نام فارسی شاتره معمولی یک گیاه علفی یک‌ساله از تیره Papaveraceae (خشخاشیان) است؛ هرچند در منابع کلاسیک‌تر گاهی در تیرهٔ مستقل Fumariaceae ذکر می‌شد. این گونه در سردهٔ Fumaria قرار دارد که با گل‌های لوله‌ای و خوشه‌ای و برگ‌های عمیقاً بریده شناخته می‌شود.
منطقه بومی و زیستگاه
منطقهٔ بومی شاتره معمولی عمدتاً اروپا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از غرب آسیا دانسته می‌شود و امروزه در بسیاری از مناطق معتدل جهان نیز گسترش یافته است. زیستگاه رایج آن زمین‌های زراعی، حاشیهٔ مزارع، باغ‌ها، خاک‌های دست‌خورده، کنار جاده‌ها و علفزارهای کم‌ارتفاع است؛ به‌ویژه در خاک‌های نسبتاً غنی از ازت به‌صورت علف هرز فصلی ظاهر می‌شود.
تاریخچه شناخت علمی
این گیاه در پزشکی و داروشناسی سنتی اروپا از دیرباز شناخته شده بود، اما تثبیت نام علمی آن به دوران شکل‌گیری نام‌گذاری دودویی بازمی‌گردد. کارل لینه (Carl Linnaeus) نام Fumaria officinalis را در سدهٔ هجدهم میلادی در چارچوب نظام رده‌بندی نوین ثبت و رایج کرد؛ صفت officinalis نشان‌دهندهٔ کاربرد تاریخی آن در داروخانه‌های سنتی (officina) است.
نام‌های رایج محلی و جهانی
نام فارسی رایج آن شاتره یا شاتره معمولی است. در انگلیسی اغلب با نام‌های Common fumitory و Fumitory شناخته می‌شود و در برخی زبان‌های اروپایی نام‌هایی برگرفته از ریشهٔ لاتین «fumus» (دود) دارد؛ اشاره‌ای به ظاهر خاکستری-دودی شاخ‌وبرگ در دورنما.
![شاهتره]()
خصوصیات - معرفی
ریخت‌شناسی کلی
شاتره معمولی (Fumaria officinalis) گیاهی علفی و یک‌ساله با اندام‌های ظریف و شکننده است که معمولاً قامت آن حدود 20 تا 60 سانتی‌متر دیده می‌شود. ظاهر کلی گیاه سبز متمایل به خاکستری و کمی مومی‌مانند است که به آن جلوه‌ای نرم و کم‌رنگ می‌دهد.
ساقه
ساقه‌ها باریک، منشعب و اغلب خوابیده تا نیمه‌قائم هستند و به‌راحتی خم می‌شوند. رنگ ساقه معمولاً سبز روشن تا سبز مایل به آبی است و بافت آن نازک و آبدار به نظر می‌رسد. شاخه‌دهی فراوان، به گیاه حالت توده‌ای و پراکنده می‌دهد.
برگ
برگ‌ها متناوب و دارای بریدگی‌های عمیق‌اند؛ پهنک برگ چندبار تقسیم می‌شود و به قطعات باریک و نواری‌شکل می‌رسد. رنگ برگ‌ها سبز خاکستری است و به‌علت ظرافت و تقسیمات زیاد، گیاه ظاهری پرمانند پیدا می‌کند. دمبرگ‌ها نسبتاً نازک و کوتاه‌اند.
گل‌آذین و گل
گل‌ها به‌صورت خوشه‌ای (خوشه‌های کوتاه) روی دمگل‌های باریک قرار می‌گیرند. هر گل کوچک، لوله‌ای و نامتقارن است و معمولاً رنگ آن صورتی روشن تا ارغوانی کم‌رنگ با نوک تیره‌تر (گاهی بنفش) دیده می‌شود. وجود نوک تیره در انتهای گل یکی از ویژگی‌های ظاهری شاخص این گونه است.
میوه و بذر
پس از گلدهی، میوه‌های کوچک و تقریباً گرد تا تخم‌مرغی تشکیل می‌شوند که سطحی نسبتاً صاف دارند. این میوه‌ها معمولاً تک‌بذری‌اند و اندازه آنها کوچک است، به‌گونه‌ای که در میان شاخ‌وبرگ ظریف گیاه به‌سختی دیده می‌شوند.
![Fumitory]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
شرایط نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
متوسط و زهکش دار
شرایط محیط رشد:
در مزارع، باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی می‌روید. شاهتره اکثراً در کنار جاده‌ها و یا به عنوان علف هرز مزارع می‌روید.
شاهتره با هر خاكي سازش دارد. اما خاكها غني از آهك و با بافت لومي و زهكشي شده را ترجيح ميدهد.
پس از برداشت محصول آنها را به طور طبیعی درسایه و یا به طور مصنوعی در خشک کنهای مخصوص در 40 تا 50 درجه حرارت خشک می نمایند.
![Fumaria Paviflora Fumaria vaillantii]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
خواص درمانی و کاربردها:
قسمت مورد استفاده آن شامل برگ، ساقه و گل‌هاست که به طور مخلوط با هم استفاده می‌شوند. شاهتره حاوی حدود یک درصد آلکالوئید است که اکثراً از مشتقات بنزیل اینتروکینولین هستند.
مهم‌ترین این آلکالوئیدها شامل فومارین (پروتویین)، فوماریلین و سیناکسین هستند. از دیگر ترکیبات مهم آن می‌توان فلاوونوئیدها و اسیدهای گیاهی به ویژه اسید فوماریک و موسیلاژ را نام برد.
در بعضی از کشورها محصولاتی به شکل قطره از عصاره این گیاه به صورت منفرد و یا مخلوط با گیاهان دیگر تهیه شده است. این گیاه برای تسکین درد، بند آوردن خونریزی، سم‌زدایی از بدن، درمان بیماری‌های انگلی و درمان یبوست سودمند است.
همچنین به عنوان دارویی موثر برای تصفیه خون تجویز می‌کنند.
مهم‌ترین مصرف این گیاه برای برطرف کردن بیماری‌های پوستی مانند اگزماست که این اثر را مربوط به وجود اسید فوماریک موجود در آن می‌دانند.
این گیاه که خاصیت آنتی‌هیستامینی دارد کاهش‌دهنده تپش قلب، ضداسپاسم، ضدورم، ادرارآور، آرام‌بخش و پایین آورنده فشارخون بالا نیز می‌باشد. در طب عوام به عنوان ادرارآور و مسهل مصرف می‌شود. ترکیب مقداری عرق شاه تره و عرق کاسنی برای شفافیت پوست و زیبایی استفاده دارد.
شاهتره يكساله گياه پوششي مناسبی برای فضاي سبزبه شمار می رود.
![معرفی و راهنمای پرورش گیاهان دارویی - شاهتره]()
مقابله به آفات شاتره معمولی
![شاهتره]()
نحوه تکثیر شاتره معمولی
نحوه تکثیر گیاه :
تكثير شاهتره از طريق كشت بذر در بهار صورت مي گيرد.
بذر هاي شاهتره كوچك است از اين رو بايد عمق قرار گرفتن بذر در خاك كمتر از يك سانتي متر باشد.
دانه ها را در زمینی که قبلاً شخم زده شده و نسبتاً مرطوب و سبک باشد در فروردین ماه می کارند پس از نمایان شدن گیاه جوان فاصله آنها را از یکدیگر کم کرده و مراقبتهای لازم از قبیل خارج کردن علفهای هرز، و غیره را انجام می دهند.
![Fumitory]()
عوارض جانبی - هشدار
هشدارهای ایمنی و عوارض احتمالی شاتره معمولی (Fumaria officinalis)
شاتره معمولی یک گیاه دارویی است و مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت آن می‌تواند خطرناک باشد. ترکیبات آلکالوئیدی این گیاه ممکن است در برخی افراد موجب تهوع، دل‌پیچه، اسهال یا سردرد شود، به‌ویژه اگر دوز مصرفی بالا باشد یا همزمان با سایر فرآورده‌های گیاهی مصرف شود.
گروه‌های پرخطر و موارد منع مصرف
در دوران بارداری و شیردهی از مصرف شاتره پرهیز شود، زیرا اطلاعات ایمنی کافی وجود ندارد و برخی ترکیبات می‌توانند روی رحم یا نوزاد اثر بگذارند. همچنین در کودکان، افراد با بیماری‌های کبدی/صفراوی یا کسانی که سابقه حساسیت به گیاهان دارویی دارند، مصرف باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
تداخلات دارویی و توصیه‌های احتیاطی
شاتره به دلیل اثرات احتمالی بر عملکرد کبد و ترشح صفرا، ممکن است با داروهای کبدی، داروهای صفراوی و برخی داروهای متابولیزه‌شونده در کبد تداخل داشته باشد. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید (به‌ویژه داروهای مزمن)، پیش از استفاده از دمنوش یا عصاره شاتره با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
جمع‌آوری از طبیعت و خطر آلودگی
از برداشت گیاه از حاشیه جاده‌ها و زمین‌های سم‌پاشی‌شده خودداری کنید، زیرا خطر آلودگی به فلزات سنگین، آفت‌کش‌ها و میکروب‌ها وجود دارد. برای مصرف دارویی، فرآورده‌های استاندارد و معتبر را انتخاب کنید.
![fumitory ، fumewort، earthsmoke]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره شاهتره و جنس های آن