گیاه سگ دندان

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Erythronium caucasicum از تیرهٔ سوسنیان (Liliaceae) و از جنس Erythronium است؛ جنسی پیازی با گونه‌های عمدتاً بهاره‌روی که به‌سبب برگ‌های خالدار و گل‌های خمیده شناخته می‌شوند. نام رایج «سگ‌دندان» به شکل پیازک اشاره دارد که در برخی گونه‌ها یادآور دندان نیش است.

منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی

این گونه به ناحیهٔ قفقاز وابسته است و به‌عنوان یک گیاه بومی جنگل‌های کوهستانی این منطقه شناخته می‌شود. حضور آن در نوارهای مرطوب و سردسیر قفقاز با الگوی گیاهان ژئوفیت هم‌خوان است؛ یعنی بخش زیرزمینی (پیاز) امکان بقا در زمستان و دوره‌های نامساعد را فراهم می‌کند.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه معمول E. caucasicum شامل کف جنگل‌های پهن‌برگ، حاشیهٔ جنگل و دامنه‌های کوهستانی با خاک‌های نسبتاً غنی از مواد آلی است. این گیاه عموماً یک بهاره‌روی (spring ephemeral) است: در اوایل بهار، پیش از بسته‌شدن سایه‌انداز درختان، رشد و گل‌دهی را انجام می‌دهد و سپس بخش هوایی آن از بین می‌رود و پیاز در خاک باقی می‌ماند.

دانستنی‌های تاریخی و نام‌شناسی

پسوند گونه‌ای caucasicum به خاستگاه قفقازی اشاره دارد و در نام‌گذاری گیاهان، شیوه‌ای رایج برای ثبت پیوند جغرافیایی گونه است. در تاریخ گیاه‌شناسی، گونه‌های جنس Erythronium به‌عنوان نمونه‌های کلاسیک از ژئوفیت‌های جنگلیِ معتدل بررسی شده‌اند، به‌ویژه از نظر زمان‌بندی فنولوژیک و سازگاری با نورِ محدود کف جنگل.

خصوصیات - معرفی

گل سگ دندان گیاهی است که دارای یک غده زیرزمینی کوچک، تخم مرغی و به رنگ سبز است. این گیاه چندساله بوده و ریشه ای غده ای به رنگ قهوه ای روشن دارد. ساقه آن باریک و ارتفاع آن حدود 25 سانتیمتر است. گیاه دارای برگ سرنیزه ای به رنگ سبز روشن با لکه های ارغوانی یا قهوه ای می باشد. گل های این گیاه سوسن مانند، بزرگ، بلند و آویزان می باشند. براکته های گریبان تیز و برگشته، به رنگ زرد روشن و اغلب مخلوط با لکه های ارغوانی در قاعده خود هستند. برگ های تازه این گیاه در صورتی که به صورت ضماد به کار روند، اثر نرم کننده و ضد خنازیر دارند.

شرایط نگهداری گیاه سگ دندان

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 20-25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی، لومی و سنگین

دما و چرخه فصلی

برای Erythronium caucasicum بهترین عملکرد در اقلیم‌های معتدلِ سرد و با زمستان‌های خنک تا سرد دیده می‌شود. این گونه یک گیاه پیازیِ بهاره است و برای آغاز رشد به یک دوره سرما نیاز دارد؛ پاییز و زمستان خنک به تشکیل جوانه‌های گل کمک می‌کند. در فصل رشد (اواخر زمستان تا بهار) دمای ملایم مناسب است و در تابستان، پیاز وارد خواب می‌شود؛ گرمای شدید همراه با رطوبت بالا می‌تواند موجب پوسیدگی پیاز شود.

نور

این گیاه در طبیعت اغلب زیر پوشش درختان رشد می‌کند. نور ایده‌آل، نیم‌سایه تا آفتاب فیلترشده است؛ یعنی آفتاب ملایم صبح و سایه در بعدازظهر. در مناطق گرم‌تر، محافظت از آفتاب مستقیم ظهر ضروری است تا برگ‌ها نسوزند و رطوبت خاک سریع از دست نرود.

رطوبت و آبیاری

در دوره رشد فعال، خاک باید یكنواخت مرطوب ولی نه غرقابی باشد. زهکشی خوب شرط اصلی است، زیرا رطوبت ماندگار اطراف پیاز خطر پوسیدگی را بالا می‌برد. پس از زرد شدن برگ‌ها و ورود به خواب تابستانه، آبیاری را به حداقل برسانید و اجازه دهید بستر نسبتاً خشک‌تر بماند.

خاک و بستر کاشت

خاک مناسب، سبک، غنی از مواد آلی و دارای زهکشی عالی است؛ ترکیبی از لوم برگ، کمپوست کاملاً پوسیده و مقدار کمی شن یا پرلیت می‌تواند مناسب باشد. pH نزدیک به خنثی تا کمی اسیدی مطلوب است. کاشت در خاک‌های سنگین رسی بدون اصلاح، ریسک خفگی ریشه و پوسیدگی پیاز را افزایش می‌دهد.

تهویه و محل کاشت

جریان هوای ملایم به کاهش بیماری‌های قارچی کمک می‌کند، اما بادهای خشک و گرم می‌تواند باعث تنش آبی شود. کاشت در حاشیه باغ‌های سایه‌دار یا زیر درختان برگ‌ریز (با نور بیشتر در اواخر زمستان و اوایل بهار) معمولاً بهترین نتیجه را می‌دهد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

ترکیبات این گیاه شامل آلفا-متیلن-گاما-بوتیرولاکتون و گلوکوزیدهایی مانند تولیپوزیدهاست. این گیاه به صورت داخلی استفراغ آور و به صورت خارجی نرم کننده است. از گیاه سگ دندان به صورت مصارف موضعی برای مداوای زخم ها نیز استفاده می شود.

هشدار - عوارض جانبی

گیاه مزبور دارای اثر حساسیت زای شدیدی می باشد. با این وجود تا کنون هیچ گونه عارضه انبی مضر و خطرناک ناشی از مصرف صحیح و اندازه گیاه مذکور مشاهده نشده است. 

لاله کوهی لاله خط دار آگاپانتوس لاله