نام علمي
Echinops adenocaulos
دانستنیهای علمی
"شِکَرتیغال"(Echinops) سرده ای از گیاهان چندساله است. نام های دیگر آن در قدیم شکرتیار، خارشکر و تیغ قندک بوده است. شکرتیغال که به راحتی در آب حل می شود دارای ۲۳ درصد قند ترهالوز، طعمی شیرین و لعابدار است و به عنوان لینت بخش و برطرف کننده سرفه و نیز پائین آورنده تب مصرف می شود.
گیاهان این سرده را خارشکرها و قندرونک ها هم نامیده اند.
این سرده در ایران ۵۴ گونه گیاه علفی چندسالهٔ خاردار دارد که معمولاً انحصاری ایران هستند.
شکرتیغال گیاهی است خاردار به شکل خارخسک که گل هایش به شکل گلوله ای خاردار و آبی رنگ در انتهای ساقه قرار دارند. این گیاه در سراسر بر قدیم می روید. بر روی برگ ها و ساقه این گیاه حشره ای از راسته قاب بالان بنام خزوکک برای نگهداری تخم ها و نوزاد خود پیله ای می تند به اندازه یک فندق که سفیدرنگ است. نوزاد پس از آن که به حشره بالغ بدل شد، پیله را سوراخ می کند و از آن خارج می شود. جنس پیله این حشره که از ترشحات گیاه شکرتیغال ساخته شده ترکیبی از مواد سلولزی و نشاسته و مواد ازته و به مقدار زیاد (در حدود ۲۵ درصد) قند مخصوصی بنام ترهالوز است. در پزشکی قدیم از این پیله که بنام شکرتیغال یا گل تیغال می نامند به عنوان ملین و متعادل کننده دستگاه گوارش استفاده می کردند. در بازار منظور از شکرتیغال همین گل تیغال پیله خزوکک است و خود گیاه را به نام تیغال می نامند.
گیاهان مولد شیرابه های قند (مان) شکرتیغال در اغلب استان های ایران به ویژه یزد (مهریز)، خراسان، فارس (جهرم)، اصفهان، کرمان، کرمانشاه، همدان، لرستان، شاهرود، مازندران و تهران در بلندای ۱۸۰۰ متری از سطح دریا رویش و پراکندگی داشته و جمع آوری محصول نیز کم و بیش در این مناطق صورت می گیرد. در بسیاری از مناطق ایران به رغم وجود و وفور گیاه شکرتیغال آثاری از فعالیت و وجود حشره مشاهده نمی شود.
![شکرتیغال]()
خصوصیات - معرفی
شکرتیغال به طور كلی گياهان خارداری هستند كه گل های آنها به طور مجتمع به شكل گلوله كروی شكل در انتهای ساقه ديده می شود. برگ های آن دراز و دارای بريدگی عميق، نامنظم و دندانه دار است كه در انتهای هر دانه خار ديده می شود و رنگ برگ سبز روشن است. گياه خارشکر مولد شكر تيغال در اطراف تهران، دامنه های البرز، دماوند، شيراز و نائين و در تبريز، زنجان و در غرب در دامنه های كوه پرو و در گلپايگان، تفرش، اشترانكوه، در شيراز و كرمان ديده می شود، در اروپا و آسيا و آفريقا نيز انواع گياهان خارشكر انتشار دارند.
![Globe thistle]()
دمای مورد نیاز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
انواع مختلفی از خاک ها
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
شکرتیغال گیاهی است خاردار که گل هایش به شکل گلوله ای خاردار و آبی رنگ در انتهای ساقه قرار دارند. بر روی برگ ها و ساقه این گیاه حشره ای از راسته قاب بالان به نام خزوکک برای نگهداری تخم ها و نوزاد خود پیله ای می تند به اندازه یک فندق که سفید رنگ است. جنس پیله این حشره که از ترشحات گیاه شکرتیغال ساخته شده قند مخصوصی بنام ترهالوز است. در پزشکی قدیم از آن به عنوان ملین و متعادل کننده دستگاه گوارش استفاده می کردند. برای درمان سرفه های مزمن ناشی از سرماخوردگی و همچنین برای خواب کودک از شکرتیغال به کرات استفاده می کنند. شکرتیغال که در واقع پیله حشره بر روی گیاه می باشد را در داخل آب گرم با کمی نبات حل نموده و سه مرتبه در روز استفاده می کنند. بررسی متون اثرات درمانی این گیاه دارویی مؤید آن است که شکرتیغال برای درمان و یا تخفیف بیماری های ریوی به عنوان خلط آور، برطرف کننده سرفه، تحریک دستگاه تنفسی تحتانی، ملین سینه، رفع خشونت سینه، صاف کردن صدا و رفع خشکی گلو، درمان تنگی نفس و آسم استفاده می شود. درمان های دیگری از قبیل درمان افسردگی، یبوست و چاقی، تب بری، متعادل کننده دستگاه گوارش، تسکین سوزش سر دل نیز برای این گیاه ذکر شده است. شکرتیغال برای معده و دردهای احشایی مؤثر است. و اثر مثبتی بر حافظه و قدرت یادگیری دارد. شکرتیغال می تواند به عنوان یک ضد سرطان کاربرد داشته باشد. و در طب سنتی به عنوان طعم دهنده به کار می رفته است.
در ضمن شکرتیغال از نظر طبیعت طبق نظر حکمای طب سنتی از نظر حرارت و برودت معتدل و رطوبت آن کمی بیشتر و با کمی لزجی می باشد. این ماده از زمان ابوعلی سینا شناخته شده بود و برای سرفه و دستگاه تنفس به عنوان داروی خیلی نافع و مفید تجویز می شده است. البته که ملین سینه است و خشونت سینه را برطرف می کند. حدث اخلاط و سوزش مری را تسکین می بخشد و برای سرفه و صاف کردن صدا و برطرف کردن خشکی گلو و معده نافع و مفید است. زیاده روی در خوردن آن به هم خوردگی حال و آشفتگی ایجاد می کند. از این نظر باید با شکر و ترنجبین خورده شود. مقدار خوراک آن تا 200 گرم می باشد.
بدنیست بدانید که دکتر شلیمر در یادداشت هایش می نویسد با اینکه شکرتیغال شیرینی ندارد و طعمی نشاسته ای دارد، مع هذا یکی از مؤثرترین و مفیدترین داروهای سینه است و بویژه برای تسکین سرفه های شدید و سرکش که ناشی از تحریک برونش ها باشد، آرامش بخش می باشد.
برای درمان عفونت ریه ده عدد سپستان نیم کوب را با دو قاشق شکرتیغال آسیاب کرده و با یک لیوان آب سرد شب خیس کنید و صبح قبل از آفتاب صاف کرده ی آن را جرعه جرعه بنوشید. به مدت پنج تا شش روز این دستور را ادامه دهید.
![شکرتیغال - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
نحوه تکثیر شکرتیغال
راهبرد تولیدمثل طبیعی
گیاه Echinops adenocaulos (شکرتیغال) عمدتاً از راه تولیدمثل جنسی و تشکیل بذر تکثیر می‌شود و برخلاف بسیاری از گیاهان زینتی، معمولاً به‌صورت رایج در خانه و باغ نگهداری و تکثیر خانگی گسترده ندارد.
گل‌آذین‌های کروی و پرگل آن با جذب حشرات گرده‌افشان (به‌ویژه زنبورها و مگس‌ها) گرده‌افشانی را ممکن می‌کنند. گرده‌افشانی حشره‌دوست باعث افزایش تشکیل بذر و پایداری جمعیت در رویشگاه‌های طبیعی می‌شود.
تشکیل بذر و پراکنش
پس از لقاح، میوه‌های فندقه‌مانند (آکن) تشکیل می‌شوند. بذرها معمولاً با خشک شدن گل‌آذین و ریزش تدریجی آزاد می‌گردند و می‌توانند به‌واسطه بادهای محلی، تکان خوردن ساقه‌ها، یا جابه‌جایی توسط دام و حیات‌وحش در مقیاس کوتاه تا متوسط پراکنده شوند.
موفقیت استقرار نهال‌ها به وجود خاک نسبتاً باز، نور کافی و رقابت کمتر پوشش گیاهی وابسته است. در بسیاری از تیغ‌دارها، اختلالات طبیعی (چرای ملایم، حرکت خاک، یا کاهش پوشش انبوه) می‌تواند بستر مناسبی برای جوانه‌زنی فراهم کند.
جوانه‌زنی و استقرار گیاهچه
بذرها پس از رسیدن، در صورت فراهم بودن رطوبت و دمای مناسب جوانه می‌زنند. گیاهچه‌ها ابتدا ریشه‌زایی عمیق‌تری ایجاد می‌کنند تا در دوره‌های خشک تاب‌آوری بیشتری داشته باشند.
حفظ بانک بذر در خاک و جوانه‌زنی تدریجی در سال‌های مناسب، راهبرد مهمی برای بقای جمعیت‌های طبیعی شکرتیغال است.
![Globe thistle]()
عوارض جانبی - هشدار
خطرات تماس پوستی و آسیب مکانیکی
شکرتیغال (Echinops adenocaulos) از تیره کاسنیان است و مانند بسیاری از گونه‌های این گروه، اندام‌های خاردار و سرگل‌های کروی دارد. تماس مستقیم با خارها می‌تواند باعث خراش، سوراخ‌شدگی پوست و التهاب موضعی شود؛ هنگام کار در مرتع یا جمع‌آوری گیاه از دستکش ضخیم و لباس آستین‌بلند استفاده کنید.
هشدارهای مربوط به آلرژی و حساسیت
گرده و ترشحات سطحی در برخی افراد می‌تواند واکنش‌های آلرژیک مانند عطسه، خارش چشم یا درماتیت تماسی ایجاد کند، به‌ویژه در افراد حساس به کاسنیان. در صورت بروز قرمزی، کهیر یا تنگی‌نفس، تماس را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
مصرف دارویی و خوراکی: احتیاط ضروری
درباره ایمنی و دوز مصرفی این گونه به‌طور گسترده داده‌های بالینی در دسترس نیست. از مصرف خودسرانه به‌عنوان داروی گیاهی، دمنوش یا عصاره پرهیز کنید، به‌خصوص در بارداری، شیردهی، کودکان و افراد دارای بیماری‌های کبدی/کلیوی یا مصرف‌کننده داروهای مزمن.
ریسک برای دام و محیط اطراف
در مراتع، تراکم بالای شکرتیغال می‌تواند با گیاهان علوفه‌ای رقابت کرده و ارزش چرایی را کاهش دهد و خارها موجب آسیب دهانی دام شوند. از بذر‌دهی و گسترش آن در حاشیه مزارع جلوگیری کنید.
![شکرتیار، خارشکر و تیغ قندک]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس خار گوی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کاسنی - آستراسه و جنس های آن