پوتار

دانستنیهای علمی

رده‌بندی گیاهشناسی

Cymbopogon citratus که در برخی منابع با نام محلی «پوتار» نیز یاد می‌شود، از تیرهٔ گندمیان (Poaceae) و زیرتیرهٔ Panicoideae است. این گونه در جنس Cymbopogon قرار می‌گیرد؛ جنسی که شامل چندین گونهٔ علفی معطر با اهمیت دارویی و اقتصادی است. ویژگی شاخص این جنس، تولید اسانس‌های غنی از ترکیبات معطر در بافت برگ و ساقه است.

منطقهٔ بومی و پراکنش

منشأ دقیق C. citratus به نواحی گرمسیری جنوب و جنوب‌شرقی آسیا نسبت داده می‌شود و به‌طور گسترده در مناطق گرمسیری جهان کشت و طبیعی‌شده است. امروزه در بسیاری از کشورها از جمله هند، سری‌لانکا، تایلند، و نیز در مناطق گرمسیری آفریقا و قارهٔ آمریکا، به صورت زراعی یا نیمه‌وحشی یافت می‌شود. گستردگی پراکنش آن عمدتاً نتیجهٔ کشت انسانی برای تولید اسانس و مصرف خوراکی است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گیاه علفی چندساله معمولاً در زیستگاه‌های باز و آفتاب‌گیر رشد می‌کند و به خاک‌های با زهکشی خوب سازگار است. در اقلیم‌های گرم، در حاشیهٔ مزارع، دامنه‌های کم‌شیب و اراضی رهاشده نیز دیده می‌شود. رشد بهینه آن معمولاً در شرایط گرما، نور زیاد و رطوبت کافی رخ می‌دهد، اما ماندابی شدن خاک می‌تواند به کاهش رشد بینجامد.

تاریخچهٔ شناخت و نام‌گذاری

نام جنس Cymbopogon از ریشه‌های یونانی به معنای «ریشۀ قایق‌مانند» برداشت شده و به ساختار سنبلچه‌ها اشاره دارد. گونهٔ citratus به رایحهٔ لیمویی مرتبط است و در تاریخچهٔ کاربردهای سنتی، به‌ویژه در آشپزی و اسانس‌گیری، جایگاه مهمی داشته است. ورود آن به کشاورزی تجاری با توسعهٔ صنعت اسانس‌های معطر و استانداردسازی شیمیایی اسانس‌ها تقویت شد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 10-35 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز لومی و با زهکش مناسب

علف لیمو گیاهی حساس به سرما است که در مناطق گرم چندساله است. بوته این گیاه معمولا فشرده و پرپشت است. برگهای تسمه مانند آن به صورت فشرده رشد کرده و فرم قوسی شکل به بوته می دهند. برگها سبز روشن هستند. برگها وقتی سابیده یا خرد می شوند، بوی لیمو دارند. این گیاه به ندرت گل می دهد.

علف لیمو دارای فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی مانند luteolin، isoorientin 2’-O-rhamnoside، quercetin، kaempferol و apiginin است. از دیگر ترکیبات موجود در علف لیمو می توان به Terpinolene، Myrecene ، Geranyl acetate و Terpinol Methylheptenone اشاره کرد.

بيشتر مطالعه کنيد :

شرایط محیط رشد

این گیاه برای رشد به نور کامل آفتاب و رطوبت کافی نیاز دارد. به خاکهایی با بافت متوسط و زهکش متوسط نیاز دارد. بهترین رشد را در خاکهای لومی دارد.

مقابله به آفات پوتار

علف لیمو آفت و یا بیماری خاصی ندارد. وقتی این گیاه به صورت آپارتمانی نگهداری شود ممکن است عنکبوتها مشکل ساز شوند.

نحوه تکثیر پوتار

برای تکثیر علف لیمو، بذرهای آن را از بهمن تا فروردین درون سینی های کاشت حاوی کمپوست کشت کرده و با لایه نازکی از کمپوست یا ورمی کولایت می پوشانند. بذرها رشد کندی داشته و در دمای 20 تا 25 درجه پس از 21 تا 40 روز جوانه می زنند. بعد از رشد کافی گیاهان و برطرف شدن خطر سرمازدگی، آنها را به محل اصلی که گرم، مرطوب و آفتابی است منتقل می کنند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

از این گیاه در طراحی فضاهای سبز هم استفاده می شود.

پوتار یا علف لیمو در فیلیپین و اندونزی به وفور دیده می شود. این گیاه برگهای معطری دارد که برای تهیه غذاها و یا مصارف درمانی استفاده می شود. در طب سنتی برزیل عقیده بر این است که این گیاه ضداضطراب، خواب آور و ضدتشنج است اما در یک مطالعه هیچ یک از این خواص دیده نشد. مطالعات آزمایشگاهی نشان می دهد که علف لیمو آنتی اکسیدانت و ضد التهاب است. علاوه بر این، علف لیمو خاصیت ضد قارچی نیز دارد. سیترونلول که ضد فشار خون است، یکی از ترکیبات اصلی موجود در علف لیموست. در آزمایشی بر روی موشها هم دیده شد که این گیاه مستقیما بر روی عضلات صاف رگها تاثیر گذاشته و فشار خون را کم می کند. علف لیمو دارای 65-85% سیترال و ترکیبات مختلفی مانند myrcene، ترکیبی ضدباکتری و ضد درد، citronellol و geranilol است. از این گیاه برای ساخت محصولاتی مانند لوسیونها، کرمها و پاک کننده های صورت استفاده می شود. زنبورداران گاهی از این گیاه برای جلب زنبورها استفاده می کنند.

برخی مطالعات نشان داده اند که علف لیمو ضد آمیب، ضد اسهال، ضدکرم، ضد قارچ و ضد التهاب است. علاوه بر این، در برخی مطالعات خواص دیگری از این گیاه مشاهده شده است مانند ضدمالاریا، ضدجهش ژنی و آنتی اکسیدانت.

عوارض جانبی - هشدار

این گیاه عوارض جانبی زیادی به دنبال ندارد. در برخی افراد بو کردن برگها ممکن است سبب اختلالات تنفسی شود. زنان باردار و یا شیرده نباید از این گیاه استفاده کنند زیرا سبب تحریک قاعدگی و سقط جنین می شود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گندمیان و جنس های آن