گل حسرت

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه سامانه‌ای

Colchicum autumnale با نام فارسی «گل حسرت» از خانواده Colchicaceae و جنس Colchicum است. این گونه یک تک‌لپه‌ای پیازمانند (در واقع کورم) بوده و در منابع گیاه‌شناسی کلاسیک اروپا به‌عنوان گونه‌ای شاخص از جنس Colchicum معرفی می‌شود.

منطقه بومی و زیستگاه

خاستگاه طبیعی C. autumnale عمدتاً اروپای مرکزی و غربی است و در بسیاری از نواحی معتدل اروپا به‌صورت بومی یا طبیعی‌شده گزارش می‌شود. زیستگاه معمول آن چمنزارهای مرطوب، حاشیه مراتع، کنار جنگل‌های تنک و زمین‌های نسبتاً آهکی است؛ جایی که خاک در بهار رطوبت کافی دارد و تابستان می‌تواند نسبتاً خشک‌تر شود.

پیشینه شناسایی و نام‌گذاری علمی

این گیاه در سنت گیاه‌شناسی اروپایی از دوران باستان شناخته شده بود، اما نام‌گذاری علمی مدرن آن در چارچوب نام‌گذاری دودویی توسط کارل لینه (Linnaeus) تثبیت شد (گونه Colchicum autumnale در آثار سده هجدهم). نام جنس «Colchicum» به ناحیه باستانی کولخیس (Colchis) در کرانه‌های شرقی دریای سیاه نسبت داده می‌شود که در متون تاریخی با گیاهان دارویی و سمی پیوند خورده است.

نام‌های رایج محلی و جهانی

نام فارسی رایج آن گل حسرت است که به گل‌دهی پاییزیِ جدا از برگ‌ها اشاره دارد. در انگلیسی نام‌های Autumn crocus و Meadow saffron کاربرد دارد، هرچند از نظر تبارشناسی «کروکوس» واقعی نیست. در برخی منابع اروپایی نیز با نام‌های هم‌ارزِ «زعفران دشتی» شناخته می‌شود.

خصوصیات - معرفی

اندام زیرزمینی

Colchicum autumnale دارای کورم (ساقهٔ زیرزمینی متورم) به شکل تخم‌مرغی تا کروی است که معمولاً چند سانتی‌متر قطر دارد و با پوشینه‌های قهوه‌ای کاغذی پوشیده می‌شود. از بخش پایینی کورم، ریشه‌های باریک و افشان رشد می‌کنند.

ساقه و آرایش اندام‌های هوایی

ساقهٔ هوایی واقعی کوتاه و کم‌نمایان است و بیشتر اندام‌ها نزدیک سطح خاک دیده می‌شوند. در فصل گل‌دهی، لولهٔ گل (بخش کشیدهٔ پریانت) از کورم بیرون آمده و گل را بدون برگ‌های همراه، بالاتر از سطح خاک نگه می‌دارد.

برگ‌ها

برگ‌ها معمولاً در بهار ظاهر می‌شوند و کشیده، نیزه‌ای و پهن هستند؛ سطح آن‌ها صاف و براق و رنگشان سبز تا سبز تیره است. برگ‌ها اغلب به صورت دسته‌ای از پایه می‌رویند و می‌توانند حدود 15 تا 30 سانتی‌متر طول داشته باشند. پس از رشد اولیه و تشکیل میوه، برگ‌ها به تدریج زرد شده و می‌خشکند.

گل

گل‌ها در پاییز، اغلب به صورت تک‌گل یا چندتایی از یک کورم خارج می‌شوند. گل قیفی‌شکل تا ستاره‌ای با 6 قطعهٔ گلپوش (پریانت) است و رنگ آن معمولاً بنفش-یاسی تا صورتی کم‌رنگ است؛ گاهی رگه‌های تیره‌تر نیز دیده می‌شود. قطر گل در حالت باز می‌تواند چند سانتی‌متر باشد و گل‌ها ظاهر لطیف و شفاف دارند.

پرچم و مادگی

درون گل 6 پرچم با بساک‌های زرد تا زرد-نارنجی دیده می‌شود. مادگی دارای خامهٔ بلند و کلالهٔ چندشاخه است که به‌طور مشخص از میان گلپوش‌ها بیرون می‌زند.

میوه و بذر

میوه از نوع کپسول است و معمولاً در بهار، همراه با برگ‌ها نمایان می‌شود. کپسول سه‌خانه بوده و بذرها گرد تا زاویه‌دار و قهوه‌ای‌رنگ هستند.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد گل حسرت به شرح زیر میباشد :

خاک : خاک شنی، ماسه ای ، غنی و خوب زهکشی شده .
ph  خاک بهتر است بین 6 تا 7.5 باشد .
نور: آفتابی - نیمسایه .
گیاه زمانی که در سایه قرار دارد گلدهی خوبی نخواهد داشت .
دما : همانطور که ذکر شد این گیاه متعلق به دمای معتدل و مرطوب میباشد و در حدود 18 درجه برای رشد این گیاه مناسب است .
بهتر است در معرض سرما قرار نداشته باشد.
آبیاری: به طور متوسط صورت گیرد .

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص دارویی این گیاه به شرح زیر است :
- بوییدن گل سورنجان باعث باز شدن بینی و ازبین رفتن سردرد میشود.
- باعث ازبین رفتن بیماری نقرس میشود.
-موثر در درمان رماتیسم
- موثر در درمان سیاتیک
در طب جدید کلشیسین که ماده ى عامله سورنجان است ، بهترین داروى ضد نقرس شناخته شده و داروهاى اختصاصى که براى معالجه این مرض ‍ وجود دارد تماما از ترکیبات گل - پیاز و بذر گیاه مى باشد.
در طب جدید و قدیم هر دواین گیاه را مضر معده مى دانند و به همین جهت لازم است که با احتیاط مصرف شود.
تجویز فرآورده ها از مقدار کم شروع شده و کم کم زیاد مى شود تا درد و عوارض نقرس از بین برود و چون معمولا خاتمه درد با عوارض معدى هم زمان شروع مى شود، به مجرد تسکین درد استعمال این گیاه را قطع کنید.
در طب سنتى ایران براى معالجه سیاتیک این گیاه تجویز میگردد.
مقدار مصرف این گیاه حداکثر 5/2 گرم است و بیش از این مقدار سمى است .

مقابله به آفات گل حسرت

آفات رایج گل حسرت (Colchicum autumnale)

مهم‌ترین آفات این گیاه شامل حلزون‌ها و لیسه‌ها هستند که با تغذیه از برگ‌ها، لکه‌های نامنظم و سوراخ ایجاد می‌کنند. آبیاری شبانه و رطوبت ماندگار سطح خاک، شدت خسارت آن‌ها را افزایش می‌دهد. برای کنترل، جمع‌آوری دستی در عصر، استفاده از تله (تخته مرطوب یا ظرف طعمه)، حذف علف‌های هرز پناهگاه‌ساز و آبیاری صبحگاهی توصیه می‌شود. در صورت طغیان، طعمه‌های استاندارد ضدحلزون طبق برچسب و با رعایت ایمنی به‌کار رود.

امراض قارچی و پوسیدگی‌ها

پوسیدگی پیاز/غده و ریشه (اغلب ناشی از قارچ‌های خاکزاد مانند فوزاریوم و رایزوکتونیا) با زردی، ضعف رشد و نرم‌شدن یا قهوه‌ای‌شدن پیاز همراه است. خاک سنگین و زهکشی ضعیف، اصلی‌ترین عامل بروز بیماری است. پیشگیری با کاشت در خاک سبک و زهکش‌دار، پرهیز از آبیاری بیش از حد و ضدعفونی ابزار انجام می‌شود. پیازهای آلوده را سریعاً خارج و معدوم کنید و از جابه‌جایی خاک آلوده به بسترهای سالم جلوگیری نمایید.

لکه‌برگی و مدیریت بهداشت مزرعه

لکه‌برگی‌های قارچی می‌توانند باعث لکه‌های قهوه‌ای و خشکیدگی تدریجی برگ شوند. برای مقابله، فاصله‌گذاری مناسب برای گردش هوا، حذف برگ‌های آلوده، آبیاری در پای بوته (نه روی برگ) و جمع‌آوری بقایای گیاهی در پایان فصل مؤثر است. در صورت تداوم بیماری، قارچ‌کش‌های مجاز و متناسب با عامل بیماری‌زا طبق دستور مصرف استفاده شود.

نحوه تکثیر گل حسرت

مروری بر تولیدمثل Colchicum autumnale

گیاه Colchicum autumnale (گل حسرت) یک ژئوفیت پیازی-کورمی است که در طبیعت و نیز در کشت زینتی با تکیه بر تکثیر رویشی از طریق کورم‌ها و نیز تولید بذر گسترش می‌یابد. در باغ‌ها معمولاً به‌صورت توده‌ای کاشته می‌شود و بهترین نتایج تکثیر در روش‌های رویشی به‌دست می‌آید.

تکثیر رویشی با کورم‌های دختر (روش رایج باغی)

پس از دوره رشد، در کنار کورم مادر، کورم‌های دختر تشکیل می‌شوند که مهم‌ترین راه تکثیر در شرایط خانگی و باغی هستند. در پایان فصل رویش و هنگام خواب گیاه (معمولاً اواخر بهار تا تابستان، بسته به اقلیم)، کورم‌ها از خاک خارج شده، کورم‌های سالم و درشت جدا و مجدداً کاشته می‌شوند. جداسازی کورم‌ها باعث حفظ صفات و یکنواختی گل‌دهی در سال‌های بعد می‌شود.

تکثیر از طریق بذر (تولیدمثل طبیعی و روش کندتر)

در طبیعت، گرده‌افشانی به تشکیل کپسول بذر می‌انجامد و بذرها پس از رسیدگی پراکنده می‌شوند. تکثیر بذری در کشت نیز ممکن است، اما رشد اولیه کند بوده و رسیدن به گل‌دهی معمولاً چند سال زمان می‌برد. بذرها غالباً نیازمند چرخه‌های طبیعی دما (سرمادهی/گرمادهی فصلی) برای جوانه‌زنی بهتر هستند و نهال‌ها تا تشکیل کورم بالغ، تدریجاً تقویت می‌شوند.

نکات کلیدی برای موفقیت تکثیر

انتخاب کورم‌های بدون زخم و پوسیدگی، کاشت در خاک با زهکشی خوب و پرهیز از رطوبت ماندگار در دوره خواب، مهم‌ترین عوامل کاهش تلفات هستند. در تکثیر بذری نیز حفظ رطوبت یکنواخت بستر و صبر در دوره طولانی استقرار ضروری است.

عوارض جانبی - هشدار

هشدار :
مصرف این گیاه به صورت تازه (خام ) کشنده است و به محض بلع، سیستم گوارش و قلب از کار خواهد افتاد و هیچ پادزهری ندارد .( گزارش های زیادی مبنی بر مرگ افراد پس از مصرف این گیاه وجود دارد .)
برای مصارف دارویی ، حتما به پزشک مراجعه کنید و از مصرف خودسرانه بپرهیزید.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس سورنجان و همه گونه های آن