۱۴۰۴ ششم دی

تلخک شرقی

این گیاه با نام علمی Celastrus orbiculatus و نام مرسوم (Oriental Bittersweet) که به فارسي تلخک شرقی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Celastraceae بومي بومی شرق آسیا؛ چین، ژاپن و کره؛ رشد طبیعی در حاشیه جنگل‌ها و مناطق نیمه‌جنگلی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ سازگار با طیف وسیعی از خاک‌ها؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری علمی

Celastrus orbiculatus با نام فارسی «تلخک شرقی» به خانواده Celastraceae تعلق دارد و در جنس Celastrus طبقه‌بندی می‌شود. این گونه نخستین‌بار در سده نوزدهم توسط گیاه‌شناسان غربی توصیف شد و صفت گونه‌ای orbiculatus به برگ‌های تقریباً گرد آن اشاره دارد. این گیاه یکی از شناخته‌شده‌ترین پیچک‌های چوبیِ خزان‌کننده در فلور شرق آسیاست.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه طبیعی تلخک شرقی، شرق آسیا شامل چین، ژاپن، کره و بخش‌هایی از منچوری و خاور روسیه است. این گونه در زیستگاه‌های بومی خود، جزء معمول حاشیه جنگل‌های معتدل، دامنه‌های کوهستانی و پرچین‌های طبیعی به شمار می‌رود. در سده بیستم به‌عنوان گیاه زینتی به آمریکای شمالی و اروپا معرفی شد و در بسیاری از مناطق به گونه‌ای مهاجم تبدیل گردید.

زیستگاه و بوم‌شناسی

تلخک شرقی عمدتاً در جنگل‌های معتدل برگ‌ریز، کناره جویبارها، حاشیه جاده‌ها و بوته‌زارهای نیمه‌روشن رشد می‌کند. این پیچک چوبی قادر است با رشد خزنده و پیچیدن به دور تنه درختان، تاج آن‌ها را بپوشاند و نور را محدود کند. توانایی بالای تولید میوه‌های فراوان و پراکنش توسط پرندگان، از عوامل موفقیت بوم‌شناختی این گونه است. تحمل بالا به خاک‌های مختلف و آلودگی شهری نیز دامنه رویش آن را گسترش داده است.

تاریخچه استفاده و اهمیت علمی

در چین و ژاپن، تلخک شرقی در طب سنتی برای مقاصد دارویی به‌کار رفته و به‌صورت سنتی از پوست و ریشه آن استفاده می‌شده است. در قرن نوزدهم، جذابیت میوه‌های زرد تا نارنجی و بذرهای قرمز باعث شد به‌عنوان گیاه زینتی وارد باغ‌ها و پارک‌ها شود. امروزه این گونه در مطالعات بوم‌شناسی گونه‌های مهاجم، پویایی جنگل‌ها و رقابت بین گیاهان چوبی نقش مهمی دارد و به‌عنوان نمونه‌ای شاخص از پیامدهای جابه‌جایی انسان‌محور گونه‌ها بررسی می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌های Celastrus orbiculatus (تلخک شرقی) رونده، پیچنده و چوبی هستند و می‌توانند چندین متر طول پیدا کنند. پوست ساقه در گیاه جوان سبز تا سبز‌مایل‌به‌قهوه‌ای و در گیاهان مسن‌تر قهوه‌ای و کمی ترک‌خورده است. شاخه‌ها نازک، انعطاف‌پذیر و به‌طور مارپیچی دور تکیه‌گاه می‌پیچند. جوانه‌ها کوچک، تخم‌مرغی و قهوه‌ای‌رنگ بوده و در محور برگ‌ها قرار می‌گیرند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متناوب و معمولاً تقریباً گرد تا بیضوی هستند؛ طول آن‌ها حدود ۳ تا ۸ سانتی‌متر و عرض آن‌ها نزدیک به طول است. قاعده برگ گرد تا کمی گوه‌ای، و رأس آن کند تا کمی نوک‌دار است. حاشیه برگ‌ها دندانه‌دارِ ریز بوده و رگبرگ میانی برجسته و روشن‌تر دیده می‌شود. سطح برگ در بهار و تابستان سبز روشن تا سبز براق است و در پاییز به رنگ‌های زرد درخشان و گاهی زرد–نارنجی تغییر می‌کند.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، سبزمایل‌به‌زرد و نسبتاً نامشهود هستند و در خوشه‌های کوتاه (گل‌آذین‌های چتری یا خوشه‌ای) در محور برگ‌ها ظاهر می‌شوند. هر گل معمولاً ۵ گلبرگ کوچک دارد و قطر آن حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر است. گل‌ها دوپایه یا چندشکل‌جنسی بوده و بوی ملایمی دارند. زمان گل‌دهی عموماً اواخر بهار تا اوایل تابستان است.

میوه و بذر

میوه‌ها کپسول‌های کروی کوچک به قطر حدود ۶ تا ۸ میلی‌متر هستند که در آغاز سبز بوده و در رسیدگی به رنگ زرد درخشان درمی‌آیند. با رسیدن، پوسته زرد میوه شکافته شده و سه لپه آن باز می‌شود و لپه‌های گوشتی نارنجی‌رنگ حاوی دانه‌های براق قهوه‌ای تا قهوه‌ای تیره نمایان می‌گردد. میوه‌ها در پاییز بسیار جلب‌توجه می‌کنند و تا زمستان روی شاخه‌ها باقی می‌مانند.

شرایط نگهداری تلخک شرقی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های لومی تا شنی با زهکشی خوب؛ سازگار با طیف وسیعی از خاک‌ها؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)

نور و دما

تلخک شرقی (Celastrus orbiculatus) گیاهی آفتاب‌دوست است و در شرایطی که روزانه حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید دریافت کند بهترین رشد را دارد. در نیم‌سایه نیز می‌تواند به زندگی ادامه دهد، اما تراکم برگ‌ها و میزان گل و میوه کاهش می‌یابد. دامنه دمایی مناسب برای رشد فعال گیاه بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. این گونه نسبتاً مقاوم به سرماست و در زمستان‌های سرد مناطق معتدل نیز زنده می‌ماند، اما برای رشد بهینه سالانه نیازمند تابستانی نسبتاً گرم است.

رطوبت و آبیاری

تلخک شرقی به رطوبت متوسط خاک نیاز دارد و در صورت استقرار ریشه‌ای عمیق، تا حدی به خشکی متحمل است. آبیاری باید منظم اما بدون ایجاد غرقابی باشد تا از پوسیدگی ریشه پیشگیری شود. رطوبت نسبی هوای متوسط (نه خیلی خشک و نه بسیار مرطوب) برای این گیاه مناسب است، اما در مناطق دارای بادهای خشک، استفاده از مالچ و آبیاری عمیق دوره‌ای توصیه می‌شود.

خاک و بستر رشد

بهترین عملکرد تلخک شرقی در خاک‌های لومی، عمیق و غنی از مواد آلی مشاهده می‌شود. این گیاه خاک‌های نسبتاً سبک با زهکش خوب را ترجیح می‌دهد و از ماندابی شدن بستر کاشت آسیب می‌بیند. pH مناسب برای رشد آن از ۶ تا ۷٫۵ است، هرچند در طیف وسیع‌تری از خاک‌های کمی اسیدی تا کمی قلیایی هم قابل کشت است. افزودن کمپوست رسیده یا کود دامی پوسیده به خاک، استقرار و رشد ریشه‌ها را تسهیل می‌کند.

مکان کاشت و ملاحظات محیطی

برای این پیچک چوبی باید تکیه‌گاه‌های محکم مانند حصار، داربست یا تنه درختان در نظر گرفت. انتخاب مکانی با تهویه مناسب و دور از سایه‌اندازی شدید درختان بلند اهمیت زیادی دارد. در مناطق بادخیز، کاشت در کنار بادشکن‌ها توصیه می‌شود تا از آسیب مکانیکی به شاخه‌های بلند جلوگیری شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

شمشاد توت‌فرنگی آمریکایی اِئونیموس شرقی (واهوی شرقی) پریتاسا کامپستریس شمشاد رسمی

  محسن شهاب الدین