نام علمي
Carya illinoensis
دانستنیهای علمی
"پکان" یا "گردوی آمریکایی" با نام علمی Carya illinoensis به خانواده Juglandaceae تعلق داشته و بومی آمریکای مرکزی است. این گیاه خزاندار و بزرگ بوده و ارتفاع آن ممکن است به 50 متر برسد. پکان تکپایه بوده و در آن همانند گردو، دیکوگامی وجود دارد. تعداد کروموزوم های پایه در این گیاه x=16 (2n=32) است. بطور کلی در جنس Carya تعداد کروموزوم های پایه x=16 بوده و در آن ارقام دیپلوئید یا تتراپلوئید وجود دارند.
این درختان خزاندار بوده و جوانه های فلس دار دارند. برگ ها به صورت متناوب، مرکب شانه ای منفرد، دارای گوشوارک بوده و 3 تا 17 برگچه متقابل در آنها دیده می شود. این گیاهان یکپایه بوده و در آنها، گل ها همزمان با برگ باز می شوند. گل های نر در این گیاهان به صورت شاتون هایی سه تایی آویزان بوده و تعداد پرچم ها 3 تا 10 عدد می باشد. گل های ماده بدون پایه بوده و نوعی سنبله است. هر گل آذین ماده دارای 2 تا 10 عدد گل است. تخمدان در آنها تک خانه ای است.
گلدهی پکان شبیه به گردو است. گل آذین نر به صورت شاتون بوده و هر گل آذین حاوی سه عدد گل می باشد که به صورت جانبی روی شاخه یکساله پدیدار می گردند. گل آذین ماده سنبله بوده و حاوی 2 تا 10 گل است. گل ها در پکان نیز فاقد گلبرگ هستند و باد در گرده افشانی آنها دخیل است. جوانه های گل ماده مخلوط بوده و به صورت انتهایی روی شاخه فصل جاری ظاهر می شوند.
در پکان گل انگیزی گل های ماده در فصل جاری و درست قبل از باز شدن کامل گل ها صورت می گیرد. لذا در هنگام تشکیل گل، هیچ میوه ای رشد و نمو نمی کند. اما گل انگیزی گل های نر در تابستان انجام می شود. در پکان برخی ارقام پروتاندروس و برخی پروتوژینوس وجود دارند. دو تفاوت عمده پکان و گردو این است که در پکان سال آوری وجود داشته و گل ها در آن همزمان با برگ ها باز می شوند. به سبب وجود سال آوری در پکان، هرس شدید قبل از یک محصول سنگین (سال پر محصول) باعث عملکرد بهتری در سال های کم محصول می شود. تنک شیمیایی هم تا حدودی در کاهش سال آوری آن مؤثر است. از این نظر که در پکان یک تأخیر چند هفته ای بین گرده افشانی و تلقیح وجود دارد، تا حدودی شبیه به فندق می باشد. در حدود 12 هفته پس از گرده افشانی، هنگامی که میوه ها به اندازه تقریباً کامل رسیده اند، جنین یک دوره رشد سریع را که 6 تا 8 هفته ادامه دارد، شروع می نماید. میوه در پکان نوعی شفت بوده و منحنی رشد آن سیگموئید ساده است. وجود بارندگی در زمان گلدهی، گرده افشانی آن را محدود می سازد.
مغز این میوه از لذیذترین خشکبارها بوده و ارزش غذایی بالایی دارد. میزان بالای اسید اولئیک در پکان از ویژگی های منحصر به فرد این گیاه است. در برخی از ارقام پکان، میزان اسید اولئیک بیش از دو برابر گردوی معمولی بوده و به بیش از 75 درصد می رسد. امروزه در دنیا توسعه كشت پكان در مناطقی که محدودیتی از نظر اقلیمی برای این درخت ندارند بسیار مورد توجه قرار گرفته است. کشور آمریکا بزرگترین تولید کننده پکان در دنیا بوده و تولید و عرضه ارقام تجاری را در انحصار خود دارد. لازم به توضیح است قیمت هر اصله نهال ارقام تجاری پکان در ایالت های تولید کننده پکان در امریکا، بین 80 تا 150 دلار است. به عنوان مثال یک نهال پیوندی رقم Graking با ارتفاع 180 سانتیمتر به قیمت حدود 125 دلار آمریکا عرضه می شود.
![پکان]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های حاصلخیز
|
ساقه و پوست
پکان (Carya illinoensis) درختی برگریز و بلنداست که معمولاً تنهای راست و تاجی گسترده دارد. پوست تنه در جوانی نسبتاً صاف و خاکستری-قهوهای است، اما با افزایش سن شیاردار و ترکخورده میشود و به صورت صفحات طولی جدا میگردد. چوب و شاخهها بافتی متراکم دارند و شاخههای یکساله غالباً قهوهای مایل به زرد تا قهوهای روشناند.
برگها
برگها شانهای (پرمانند) و مرکباند و معمولاً از 9 تا 17 برگچه تشکیل میشوند. برگچهها باریک تا نیزهای، با لبه دندانهدار و نوک تیز هستند؛ سطح رویی سبز تیره و سطح زیرین روشنتر است. در پاییز، رنگ برگها اغلب به زرد طلایی تا زرد-قهوهای تغییر میکند. برگها هنگام مالش میتوانند بوی رزینی ملایمی ایجاد کنند.
جوانهها و گلها
جوانهها کوچک، بیضوی و پوشیده از فلسهای قهوهایاند. این گونه یکپایه است: گلهای نر و ماده روی یک درخت قرار دارند. گلهای نر به صورت شاتونهای آویخته و کشیده ظاهر میشوند و معمولاً در خوشههای چندتایی دیده میشوند. گلهای ماده کوچکتر، انتهایی و کمنمایاناند و پس از گردهافشانی به میوه تبدیل میشوند.
میوه و بذر (پکان)
میوه از نوع شفتِ پوشینهدار است: پوسته بیرونی سبز و چرمی بوده و در رسیدگی به چهار شکاف باز میشود. درون آن، پوسته سخت قهوهایِ کشیده و نسبتاً صاف تا کمی شیاردار قرار دارد که بذر خوراکی (مغز) را دربر میگیرد. شکل میوه معمولاً بیضوی-کشیده است و اندازه آن بسته به رقم متغیر است.
![pecan]()
شرایط محیط رشد
پکان برای رسیدن به مرحله بلوغ به تجمع دمایی 1200 تا 1700 درجه روز (دمای پایین 10 درجه سانتیگراد) نیاز دارد. همچنین برای نمو خوب جوانه گل دارای نیاز سرمایی است. نیاز سرمایی این درخت برای تمایزیابی گل ها 400 تا 600 ساعت دمای کمتر از 7 درجه سانتیگراد است. بذور پکان نیز برای جوانه زنی نیاز به سرما دارند. پکان نسبت به سرما از گردو حساس تر است.
پكان تنها جنس از گردوئيان است كه نياز سرمایی پایینی داشته و در مناطق نیمه گرمسیری، به خوبی رشد و نمو کرده و محصول مناسب با كيفيت بالایی توليد می کند.
![Carya illinoensis]()
مقابله به آفات پکان
آفات مهم پکان (Carya illinoensis) و مدیریت آنها
شتهها، کنهها و «پسیل پکان» از آفات کلیدیاند که با مکیدن شیره، زردی برگ، ترشح عسلک و رشد کپک دودهای را تشدید میکنند. پایش هفتگی برگهای جوان و پشت برگها، پایهٔ تصمیمگیری برای مبارزه است. هرس برای افزایش تهویه، حذف شاخههای آلوده، جلوگیری از کوددهی ازتهٔ بیشازحد، و حفاظت از دشمنان طبیعی (کفشدوزکها و بالتوریها) در کاهش جمعیت مؤثر است. در صورت عبور از آستانهٔ خسارت، استفاده هدفمند از صابونهای حشرهکش/روغنهای باغبانی یا حشرهکشهای ثبتشده با تناوب گروههای مقاومتی توصیه میشود.
امراض رایج و روشهای کنترل
«اسکب پکان» (لکههای تیره روی برگ و پوست سبز میوه) مهمترین بیماری قارچی است و در رطوبت بالا گسترش مییابد. کاهش مدت خیسماندن شاخساره با هرس، فاصله کاشت مناسب و مدیریت آبیاری، اثر کنترل را چندبرابر میکند. جمعآوری بقایای آلوده، استفاده از ارقام متحمل، و برنامه محلولپاشی قارچکشهای حفاظتی/سیستمیک در دورههای حساس (پس از بازشدن برگ تا تشکیل میوه) ضروری است. پوسیدگیهای طوقه و ریشه (مانند فیتوفترا) با زهکشی ضعیف تشدید میشوند؛ اصلاح زهکشی، پرهیز از آبایستادگی، و ضدعفونی ابزار هرس از اقدامات کلیدی پیشگیری است.
![پکان]()
نحوه تکثیر پکان
پکان از طریق قلمه به آسانی ریشه نمی دهد. بنابراین از پکان های بذری به عنوان پایه استفاده می شود. نهال های بذری یک گونه گردوی آمریکایی (Carya aquatica) برای خاک های مرطوب به کار می رود. ولی وقتی پکان روی گردوی آمریکایی رشد می کند، میوه هایی کوچکتر نسبت به درختان پیوند شده روی پایه خود پکان تولید می نماید.
مغز پکان منبع اسیدهای چرب غیراشباع، توکوفرولها و پلیفنولها است و در فرمولاسیون مکملهای تغذیهای و محصولات سلامت قلب بهکار میرود. روغن پکان بهدلیل پایداری نسبی و اثر نرمکنندگی، در فرآوردههای موضعی برای خشکی و تحریکات پوستی استفاده میشود.
پوست سبز میوه و پوسته سخت (shell) دارای تاننها و ترکیبات فنولیاند و در برخی کاربردهای سنتی بهعنوان قابض و آنتیاکسیدان مطرح بودهاند؛ همچنین عصارههای فنولی آنها در پژوهشهای دارویی بهعنوان منابع بالقوه ضدالتهاب و ضدمیکروبی بررسی میشوند. این بخشها بیشتر برای استخراج ترکیبات زیستفعال و توسعه مواد اولیه دارویی مطالعه میشوند.
پوسته سخت پکان پس از آسیاب بهعنوان ساینده طبیعی در شویندهها و اسکرابهای پوستی، و نیز بهصورت جاذب در برخی فیلترها و فرایندهای تصفیه به کار میرود. استفاده از پوسته بهعنوان ماده زیستپایه، جایگزین مناسبی برای سایندههای معدنی در برخی محصولات صنعتی است.
روغن پکان در صنایع آرایشی برای ساخت کرمها، بالمها و روغنهای ماساژ بهکار میرود و بهدلیل بافت سبک، در حاملهای روغنی برای اسانسها و مواد موثره نیز کاربرد دارد. تفاله و باقیماندههای فرآوری میتوانند در تولید خوراک دام و نیز بهعنوان سوخت زیستتوده استفاده شوند.