نام علمي
Campanula glomerata
نام لاتين
clustered bellflower
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامهای علمی
گل استکانی خوشهای با نام علمی Campanula glomerata از خانواده Campanulaceae است. این خانواده شامل بیش از ۸۰ جنس و حدود ۲۴۰۰ گونه است که بیشتر آنها علفی و گلدارند. جنس Campanula به معنی «ناقوس کوچک» از واژه لاتین campanula گرفته شده و به شکل زنگولهای گلها اشاره دارد. این گونه در متون گیاهشناسی با نامهای هممعنی مانند C. aggregata نیز ذکر شده و در منابع قدیمی اروپایی اغلب به عنوان گیاهی زینتی و خودروی مراتع معرفی شده است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه اصلی Campanula glomerata اروپای معتدل است. این گونه از بریتانیای کبیر تا اروپای مرکزی، بخشهایی از اسکاندیناوی، کوههای آلپ و قفقاز و تا غرب آسیا گسترش دارد. در بسیاری از کشورها به عنوان گیاه وحشی چمنی و مراتع خشک شناخته میشود و در برخی نقاط آمریکای شمالی و شرق آسیا به صورت زینتی یا گونه معرفیشده کشت شده است. تنوع زیرگونهای آن سبب سازگاری با اقلیمهای نسبتاً متفاوت، از حاشیه جنگلهای نیمهسرد تا دشتهای آفتابی شده است.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه اصلی این گونه شامل مراتع خشک، حاشیه جنگلها، دامنههای آهکی و علفزارهای نیمهطبیعی است. خاکهای نسبتاً سبک، خوبزهکش و اغلب آهکی را ترجیح میدهد و در مکانهای نیمهآفتابی تا آفتابی رشد میکند. به عنوان گیاهی همیشگی (پرنوال) با ریزوم کوتاه، در جامعههای گیاهی علفزارهای دائمی دیده میشود و گلهای خوشهای بنفش تا آبی آن منبع مهم گرده و شهد برای زنبورها و پروانهها هستند. این گونه بخشی از تنوع فلور چمنزارهای سنتی اروپا بهشمار میآید.
تاریخچه پژوهش و کاربردهای علمی
از قرن هجدهم میلادی، گیاهشناسان اروپایی این گونه را بهعنوان نمونهای شاخص از فلور علفزارهای آهکی توصیف کردهاند. در باغهای بوتانیک اولیه اروپا برای مطالعه تنوع درونجنسی Campanula کشت میشد. پژوهشهای سیتوجنتیک روی این گونه به شناخت چندشکلیهای کروموزومی در Campanulaceae کمک کرده است. همچنین در مطالعات بومشناسی گردهافشانی، خوشهگلهای متراکم آن مدلی مناسب برای بررسی رفتار حشرات گردهافشان و کارایی بازدید گلها در واحد سطح محسوب میشود.
![گل استکانی خوشه ای]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
خاک های آهکی
|
"گل استکانی خوشه ای" گیاهی علفی و چندساله از خانواده گل استکانی ها است. این گیاه حدود 20 تا 60 سانتیمتر (در برخی موارد حداکثر تا 90 سانتیمتر) ارتفاع رشد می کند. ساقه ها ساده، برافراشته و دارای کرک های کوتاهی است. برگ های ابتدایی دمبرگ دار، تخم مرغی-نیزه ای شکل و یا کمی قلبی شکل می باشند. در حالیکه برگ های ساقه ای، نیزه ای شکل و بدون دمبرگ هستند.
گل ها به صورت خوشه ای در گل آذین هایی به طول 15 تا 20 سانتیمتر نمایان می شوند. این گل آذین ها بدون ساقه، اکتینومورفیک و هرمافرودیت (دوجنسی) می باشند. هر گل نیز حدود 2 تا 3 سانتیمتر قطر دارد. این گل آذین ها به صورت انتهایی یا به صورت جانبی و بالاتر از برگ ها ظاهر می شوند. جام گل استکانی یا زنگوله ای شکل بوده و دارای پنج گلبرگ بنفش-آبی تیره یا آبی-ارغوانی می باشد. دوره ی گلدهی این گیاهان از اواسط تابستان تا اوایل پاییز است.
گل استکانی خوشه ای حدود پانزده زیرگونه دارد. که شامل: Campanula glomerata subsp. Glomerata ، Campanula glomerata subsp. Cervicarioides ، Campanula glomerata subsp. Serotina ، Campanula glomerata subsp. Farinosa ، Campanula glomerata subsp. Elliptica ، Campanula glomerata subsp. Subcapitata ، Campanula glomerata subsp. Hispida ، Campanula glomerata subsp. Caucasica ، Campanula glomerata subsp. Oblongifolia ، Campanula glomerata subsp. Oblongifolioides ، Campanula glomerata subsp. Symphytifolia ، Campanula glomerata subsp. Panjutinii ، Campanula glomerata subsp. Krylovii ، Campanula glomerata subsp. Daqingshanica و Campanula glomerata subsp. Speciosa می باشد.
![clustered bellflower]()
شرایط محیط رشد
این گیاهان بومی شمال نواحی معتدل اروپا- آسیا، از اروپا تا ژاپن هستند. این گیاه همچنین در آمریکای شمالی نیز به صورت اهلی شده در آمده است.
گل استکانی خوشه ای را می توان در جنگل ها یا چمنزارهای خشک، در بوته زارها و حاشیه ی جاده ها پیدا کرد. همچنین تا ارتفاعات حدود 1500 متر بالاتر از سطح دریا نیز می رویند.
نیازمند محل های آفتابی و گرم است و از گیاهان نادری است که خاک های آهکی را می پسندد.
به زهکشی خاک بسیار حساس بوده و در رطوبت زیاد، به سرعت از بین می رود. به آبیاری منظم (ولی نه بیش از حد) نیاز دارد.
عملیات نگهداری سالیانه گل استکانی نظیر گیاهان دائمی دیگر است. در فصل پاییز بخش های خشک شده و از بین رفته گیاه، که غالباً بخش مهمی از شاخه ها و برگ ها را تشکیل می دهد، قطع و از زمین خارج می شود و سطح خاک نیز نرم می شود. در زمستان مقداری کود دامی در سطح خاک پخش می کنند تا ریشه های این گیاهان از سرما محافظت شوند. در بهار این گیاهان به تدریج رشد می کنند و چندین بار علف های هرز آنها وجین می شود و در اوایل تابستان به گل می نشینند.
![Campanula glomerata]()
مقابله به آفات گل استکانی خوشه ای
آفات رایج و نشانهها
شتهها با تجمع روی سرشاخهها و غنچهها موجب پیچیدگی برگ، ترشح عسلک و جذب مورچه میشوند. کنه تارتن با لکههای زرد ریز، تارهای ظریف و خشکیدگی تدریجی برگ همراه است. تریپسها با نقرهای شدن سطح برگ و بدشکلی گلها شناخته میشوند. همچنین راب و حلزون با ایجاد سوراخهای نامنظم روی برگ، بهویژه در هوای مرطوب، خسارت میزنند.
بیماریهای مهم
سفیدک پودری به صورت پوشش سفید آردی روی برگ و ساقه ظاهر شده و در هوای گرم با رطوبت بالا تشدید میشود. پوسیدگی طوقه و ریشه (اغلب ناشی از پیتیوم/فیتوفترا) باعث زردی ناگهانی، افتادگی و سیاه شدن طوقه در خاکهای سنگین و آبیاری بیش از حد میگردد. لکهبرگی قارچی نیز با لکههای قهوهای با حاشیه تیره و ریزش برگ همراه است.
روشهای پیشگیری و کنترل
مهمترین اقدام، مدیریت رطوبت و گردش هوا است: فاصله کاشت مناسب، حذف علفهای هرز و آبیاری در پای بوته. برای آفات مکنده، شستوشوی بوته با آب، رهاسازی دشمنان طبیعی (کفشدوزک/زنبور پارازیتوئید) و در صورت نیاز صابون حشرهکش یا روغن ولک بهصورت تناوبی توصیه میشود. برای رابها از تله و جمعآوری دستی و طعمههای مجاز استفاده کنید. در بیماریها، برگهای آلوده را حذف و ابزار را ضدعفونی کنید؛ در سفیدک از گوگرد یا قارچکشهای مناسب و در پوسیدگی ریشه از بهبود زهکش و پرهیز از آبیاری سنگین بهره ببرید.
![گل استکانی خوشه ای]()
نحوه تکثیر گل استکانی خوشه ای
ازدیاد این گیاه از طریق کاشت بذر یا تقسیم گیاه در بهار یا پاییز و یا توسط قلمه چوب نرم در بهار یا تابستان امکان پذیر است.