آتراآفاکسیس خاردار

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی

Atraphaxis spinosa با نام فارسی آتراآفاکسیس خاردار یک گونه از تیره‌ی Polygonaceae (هفت‌بند) است؛ تیره‌ای که با وجود گره‌های ساقه و گل‌آذین‌های ساده شناخته می‌شود. این گونه در جنس Atraphaxis قرار می‌گیرد؛ جنسی عمدتاً سازگار با خشکی که در پهنه‌ی ایران–تورانی تنوع بالایی دارد.

منطقه بومی و زیستگاه

پراکنش طبیعی A. spinosa به‌طور کلی در کمربند ایران–تورانی و نواحی پیرامونی آسیای جنوب‌غربی تا بخش‌هایی از آسیای مرکزی گزارش می‌شود. زیستگاه معمول آن دامنه‌های سنگلاخی، تپه‌ماهورهای خشک، رسوبات آهکی و گاهی خاک‌های شنی-سنگی است؛ جایی که پوشش گیاهی تنک و تنش کم‌آبی و باد شدید رایج است. ساختار خاردار و شاخه‌های متراکم، سازگاری‌هایی برای کاهش تعرق و حفاظت در برابر چرا محسوب می‌شوند.

تاریخچه شناسایی و نام‌گذاری

جنس Atraphaxis در ادبیات گیاه‌شناسی کلاسیکِ اوراسیا تثبیت شده و گونه‌های آن در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی به‌طور گسترده در فلورهای منطقه‌ای توصیف شدند. صفت گونه‌ای spinosa در لاتین به معنای «خاردار» است و به ویژگی بارز شاخه‌ها اشاره دارد. ثبت‌های فلورستیکی این گونه معمولاً بر پایه‌ی نمونه‌های هرباریومی از زیستگاه‌های خشک و کوهپایه‌ای انجام شده است.

نام‌های رایج

نام علمی جهانی آن Atraphaxis spinosa است. در منابع فارسی، نام آتراآفاکسیس خاردار به‌عنوان برابرنهاد رایج به‌کار می‌رود. در متون انگلیسی، معمولاً با نام عمومیِ مرتبط با جنس یعنی Atraphaxis یا توصیف «spiny atraphaxis» یاد می‌شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 10- تا 35 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک و بسیار زهکشی‌دار (شنی-لومی)، آهکی و فقیر را تحمل می‌کند

ساقه و عادت رشدی

Atraphaxis spinosa (آتراآفاکسیس خاردار) معمولاً به‌صورت درختچه‌ای کوتاه تا میان‌قد دیده می‌شود و شاخه‌بندی متراکم دارد. ویژگی شاخص آن حضور شاخه‌ها و سرشاخه‌های سفت و خاردار است که به گیاه نمایی تیغ‌مانند و حفاظتی می‌دهد. ساقه‌ها عموماً باریک، چوبی و سخت بوده و رنگ آن‌ها از خاکستری تا قهوه‌ای روشن متغیر است؛ سرشاخه‌های جوان‌تر ممکن است روشن‌تر و نرم‌تر باشند.

برگ‌ها

برگ‌ها کوچک، ساده و اغلب کم‌دوام (زودریز یا کوتاه‌عمر) هستند و روی شاخه‌ها به‌صورت پراکنده قرار می‌گیرند. شکل برگ‌ها معمولاً باریک تا بیضوی-کشیده است و حاشیه‌ها صاف باقی می‌مانند. رنگ برگ‌ها اغلب سبز مایل به خاکستری است و کوچکی سطح برگ و گرایش به رنگ‌های خاکستری، از نشانه‌های سازگاری اندامی با شرایط خشک و پرنور به‌شمار می‌آید.

گل‌آذین و گل

گل‌ها کوچک و ظریف‌اند و معمولاً به رنگ سفید تا صورتی کم‌رنگ دیده می‌شوند. گل‌ها اغلب به‌صورت منفرد یا در دسته‌های کوچک در بخش‌های انتهایی شاخه‌ها ظاهر می‌گردند. اجزای گل ظاهری کاسه‌مانند با قطعات گلپوش نسبتاً نازک دارند و بافت آن‌ها می‌تواند نیمه‌شفاف به نظر برسد. رنگ روشن گل‌ها در تضاد با شاخه‌های تیره و خاردار، تشخیص گیاه را در فصل گل‌دهی آسان‌تر می‌کند.

میوه و بذر

پس از گل‌دهی، میوه‌های کوچک و خشک تشکیل می‌شود که معمولاً در انتهای شاخه‌ها باقی می‌مانند. ساختار میوه سبک و کم‌حجم است و بذرها ریزند؛ این ویژگی‌ها با پراکنش آسان‌تر در زیستگاه‌های باز و بادخیز همخوانی دارد.

شرایط محیط رشد

دما و تحمل‌های اقلیمی

Atraphaxis spinosa (آتراآفاکسیس خاردار) گیاهی سازگار با اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک است و در زیستگاه‌های سرد و گرمِ قاره‌ای عملکرد خوبی دارد. بهترین رشد آن معمولاً در بهار و اوایل پاییز رخ می‌دهد و در گرمای شدید تابستان با کاهش رشد، اما با حفظ بقا ادامه می‌دهد. در صورت استقرار مناسب، سرماهای زمستانی را نیز تا حد قابل توجهی تحمل می‌کند؛ با این حال، یخبندان‌های طولانی همراه با رطوبت خاک بالا می‌تواند آسیب‌زا باشد.

نور و باد

این گونه برای رشد مطلوب به نور کامل (آفتاب مستقیم) نیاز دارد و در سایه‌روشن دچار کم‌پشتی و کاهش گل‌دهی می‌شود. بادهای خشک و گرم را عموماً تحمل می‌کند، اما در مناطق بسیار بادخیز، استقرار در مکان‌های دارای بادشکن طبیعی می‌تواند از خسارت مکانیکی به شاخه‌های خاردار جلوگیری کند.

رطوبت و آبیاری

آتراآفاکسیس خاردار به رطوبت پایین هوا سازگار است و رطوبت بالای محیط و آبیاری سنگین، خطر بیماری‌های ریشه و طوقه را افزایش می‌دهد. پس از استقرار، آبیاری باید کم‌عمق و کم‌دفعات باشد؛ در سال اول، آبیاری منظم‌تر (اما با فاصله و پس از خشک شدن خاک) به ریشه‌دهی کمک می‌کند. زهکشی قوی از هر عامل دیگری مهم‌تر است.

خاک، بافت و اسیدیته

این گیاه در خاک‌های سبک تا متوسط (شنی-لومی) با زهکشی عالی بهترین نتیجه را می‌دهد و در خاک‌های سنگین رسی یا دارای ماندابی شدن ضعیف عمل می‌کند. از نظر شیمی خاک، تحمل خوبی به خاک‌های آهکی و نسبتاً قلیایی دارد؛ محدوده مناسب pH معمولاً حدود 7 تا 8 است. شوری ملایم را می‌تواند تاب بیاورد، اما شوری بالا همراه با آبیاری نامناسب موجب افت رشد می‌شود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره علف هفت بند - هفت‌بند و جنس های آن