زنگی دارو - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری گیاهان زینتی فضای باز

نویسنده: محبوبه آشناور
تاریخ انتشار: 1396/04/01
زنگی دارو - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری گیاهان زینتی فضای باز
سرخس **زنگی‌دارو** (*Asplenium scolopendrium*؛ مترادف رایج: *Phyllitis scolopendrium*) سرخسی همیشه‌سبز و سایه‌دوست است که در **دمای معتدل** بهترین رشد را دارد (تقریباً ۱۰–۲۵°C) و به **رطوبت بالا** و خاک همواره **مرطوب اما با زهکشی خوب** نیازمند است. نور مناسب آن **سایه تا نیم‌سایه** و نور فیلترشده است و در آفتاب مستقیم (به‌ویژه در گرما و خشکی) دچار سوختگی و ضعف رشد می‌شود.

از نظر **بومی و زیستگاه**، این گونه عمدتاً بومی **اروپا** و بخش‌هایی از **غرب آسیا** و **شمال آفریقا** گزارش می‌شود و بیشتر در **جنگل‌های مرطوب، دره‌های سایه‌دار، شکاف صخره‌ها، کناره چشمه‌ها** و به‌ویژه روی **بسترهای آهکی** (خاک‌های قلیایی تا خنثی) دیده می‌شود.

در **خصوصیات ظاهری**، گیاه دارای **ریزوم کوتاه** و دسته‌ای از **برگ‌های ساده، نواری تا نیزه‌ای و چرمی** (برخلاف بسیاری از سرخس‌ها که برگ‌های شانه‌ای دارند) است؛ حاشیه برگ‌ها معمولاً **موج‌دار** است. **هاگدان‌ها (سوری‌ها)** به صورت **ردیف‌های خطی** در پشت برگ و در امتداد رگبرگ‌ها تشکیل می‌شوند.

**نام‌های رایج جهانی** آن شامل **Hart’s-tongue fern** (سرخس زبان‌گوزنی/زبان‌قلب) و **Scolopendrium fern** است. در منابع فارسی، نام **زنگی‌دارو** برای این گیاه ذکر می‌شود. (کاربرد دارویی یا صنعتی بسیار مشهور و یک‌دست برای این گونه در منابع عمومی به اندازه‌ای برجسته نیست که به‌عنوان ویژگی اصلی معرفی شود.)

Nargil_Asplenium scolopendrium
نام علمي
Asplenium scolopendrium
نام لاتين
hart's-tongue
خانواده (تيره)

خصوصیات - معرفی


نور مورد نياز
نور مورد نیاز گیاه زنگی دارو
کم
آبياري و رطوبت
رطوبت مورد نیاز  زنگی دارو
مرطوب
دماي مورد نياز
دمای مورد نیاز  زنگی دارو
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
خاک مورد نیاز  زنگی دارو
خاک های غنی از هوموس و مرطوب


"زَنگی دارو" گیاهی است از دسته سرخس گیان، از ردهٔ بسپایک ها، راستهٔ بسپایک ها، از تیره سپرزدارویان. که در جنگل های شمال ایران هم می روید  و مصارف زینتی دارد.
زنگی دارو بیشتر در سنگلاخ ها می روید و برگ آن شبیه به برگ بسپایک و سوی زیرین برگ آن سرخ رنگ است. در پزشکی سنتی ایران سرشت این گیاه را گرم و خشک دانسته اند و آن را زایل‌کننده سپرز توصیف کرده اند.
زنگی دارو گیاهی پایا و دارای ساقه زیرزمینی کوتاه و نامنظم و برگ هایی به درازای ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر و به پهنای ۴ تا ۵ سانتیمتر با دمبرگ کوتاه  و پوشیده از کرک است. این گیاه در کناره چشمه ها و دیواره چاه ها و اماکن سایه دار می روید و قسمت مورد استفاده، برگ های آن است که بویی به نسبت مطبوع و طعمی ملایم دارد. ساقه زیرین آن ضخیم است و در درمان به عنوان قابض و ادرارآور بکار می رود.
ساقه زیرزمینی این سرخس پوشیده از بازمانده های پوسیده برگ های قبلی است. حلقه مکانیکی هاگدان در این سرخس ناقص است.
زنگی دارو گیاهی معمولی در اروپا است ولی در آمریکای شمالی کمی دیده می شود. گونهٔ آمریکای شمالی آن چهارلاد است در حالی که گونه اروپایی آن دولاد می باشد. گونه ای از آن با نام علمی A. scolopendrium var. lindenii در جنوب مکزیک و هیسپانیولا می روید.

hart's-tongue

شرایط محیط رشد


این گیاه به خوبی در خاک های غنی از هوموس، مرطوب یا به خوبی آبیاری شده رشد می کند. نور مستقیم آفتاب در اواسط روز می تواند سبب تخریب و از بین رفتن گیاه شود. به قارچ ها حساس است. نسبت به نواحی سایه دار و خشک متحمل است اما آبیاری منظم در اوایل فصل و نیز مالچ پاشی برای آن مفید است.

Asplenium scolopendrium

مقابله به آفات زنگی دارو


آفات رایج در Asplenium scolopendrium (زنگی دارو)

مهم‌ترین آفات این سرخس شامل شته‌ها، شپشک آردآلود و کنه تارتن است که با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ‌ها و کاهش رشد می‌شوند. برای کنترل، ابتدا گیاه را قرنطینه کنید و سطح زیرین برگ‌ها را با پنبه آغشته به الکل 70٪ پاک کنید. سپس شست‌وشوی ملایم با آب ولرم و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن نیم (با تکرار 7–10 روزه) مؤثر است. افزایش رطوبت محیط و جلوگیری از خشکی هوا به کاهش کنه کمک می‌کند.


بیماری‌های قارچی و باکتریایی

در شرایط رطوبت بالا همراه با تهویه ضعیف، لکه‌برگی قارچی و پوسیدگی طوقه و ریشه (اغلب ناشی از بستر همیشه خیس) دیده می‌شود؛ علائم شامل لکه‌های قهوه‌ای/سیاه و نرم‌شدن پایه گیاه است. آبیاری را تنظیم کنید، بستر با زهکشی بالا فراهم کرده و برگ‌های آلوده را حذف نمایید. در موارد شدید، استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب گیاهان زینتی (مانند ترکیبات مسی یا قارچ‌کش‌های سیستمیک مجاز) طبق برچسب توصیه می‌شود.


پیشگیری و مدیریت تلفیقی

کلید سلامت زنگی دارو، تعادل رطوبت و تهویه است. از آبیاری روی برگ‌ها در ساعات سرد پرهیز کنید، گیاه را در نور غیرمستقیم و جریان هوای ملایم نگه دارید، و هر 1–2 هفته پشت برگ‌ها را برای آفات بررسی کنید تا کنترل در مراحل اولیه انجام شود.

زنگی دارو

نحوه تکثیر زنگی دارو


تکثیر این گیاه به وسیله کشت اسپورهای آن در اواسط تابستان یا بوسیله تقسیم بوته در بهار صورت میگیرد. 

hart's-tongue

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس پرسیاوشان و همه گونه های آن


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره آسپلنیاسه و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 4.6 از ۵، بر اساس 5 امتیاز

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

هنوز پرسش یا نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

ثبت پرسش یا نظر جدید