۱۴۰۴ ششم دی

آریستولوکیا پشمالو (پیچ لوله‌ای پشمالو)

این گیاه با نام علمی Aristolochia tomentosa و نام مرسوم (Woolly Dutchman’s Pipe) که به فارسي آریستولوکیا پشمالو (پیچ لوله‌ای پشمالو) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Aristolochiaceae بومي بومی شرق و جنوب‌شرق آمریکای شمالی؛ از ایالت‌های میانی تا جنوب‌شرقی آمریکا، به‌طور طبیعی در جنگل‌های مرطوب، حاشیه رودخانه‌ها و بیشه‌ها رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های مختلف؛ pH کمی اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

دانستنیهای علمی

رده‌بندی گیاه‌شناسی

Aristolochia tomentosa که در فارسی به «آریستولوکیا پشمالو» یا «پیچ لوله‌ای پشمالو» شناخته می‌شود، به خانواده Aristolochiaceae (آریستولوکیاسه) تعلق دارد. این خانواده به دلیل گل‌های لوله‌ای و اغلب غیرمعمول، در میان گیاهان زینتی و دارویی شناخته شده است. جنس Aristolochia یکی از بزرگ‌ترین جنس‌های این خانواده است و گونه‌های متعددی با فرم‌های رونده، علفی یا چوبی را در بر می‌گیرد.

منطقه بومی و پراکنش

Aristolochia tomentosa بومی آمریکای شمالی است و به‌ویژه در شرق و جنوب‌شرق ایالات متحده مشاهده می‌شود. این گونه عمدتاً در جنگل‌های برگریز، حاشیه رودخانه‌ها، دره‌های مرطوب و حاشیه تالاب‌ها رشد می‌کند. سازگاری آن با خاک‌های نسبتاً مرطوب و نیمه‌سایه باعث شده در زیستگاه‌های مختلفی حضور یابد، اما اغلب در مناطقی با رطوبت نسبی بالا و تابستان‌های گرم توسعه بهینه دارد.

ویژگی‌های مورفولوژیک و زیستگاهی

این گیاه یک پیچک چوبی رونده است که می‌تواند روی درختان یا سازه‌ها بالا رود. نام «tomentosa» به لایه متراکم کرک‌ها بر روی برگ‌ها و ساقه‌ها اشاره دارد. گل‌ها شکل لوله‌ای خمیده داشته و برای جلب حشرات گرده‌افشان، به‌خصوص مگس‌ها، به دام‌گذاری موقت آن‌ها متکی هستند. این سازوکار، نمونه‌ای شاخص از هم‌تکامل بین گیاه و حشرات در خانواده آریستولوکیاسه است.

تاریخچه مطالعه و کاربردها

گونه‌های جنس Aristolochia از قرون گذشته در طب سنتی مناطق مختلف جهان مورد توجه بوده‌اند، هرچند امروزه به دلیل وجود ترکیبات آریستولوکیک با پتانسیل سمیت و سرطان‌زایی، استفاده دارویی آن‌ها به‌شدت محدود شده است. Aristolochia tomentosa بیشتر به عنوان گیاه زینتی و برای ایجاد سایه و پوشش روی داربست‌ها در باغ‌های تاریخی آمریکای شمالی کشت می‌شده است. مطالعات گیاه‌شناسی روی این گونه به درک بهتر تکامل گل‌های لوله‌ای و راهبردهای گرده‌افشانی فریب‌دهنده کمک کرده است.

خصوصیات - معرفی

معرفی کلی اندام‌های گیاه Aristolochia tomentosa

آریستولوکیا پشمالو یک پیچ چوبی رونده با ظاهر خشن و پوشیده از کرک است. این گیاه علفی–چوبی، چندساله و بالا‌رونده است و می‌تواند چندین متر طول پیدا کند. تمامی بخش‌های هوایی گیاه به‌طور محسوس دارای کرک‌های نرم و متراکم هستند که به آن بافتی مخملی می‌دهند و رنگ کلی اندام‌ها را کمی مات و خاکستری–سبز نشان می‌دهد.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها انعطاف‌پذیر، پیچان و بندبند بوده و با پیچیدن به دور تکیه‌گاه بالا می‌روند. قطر ساقه معمولاً باریک تا متوسط است و با رشد سنی، بافتی نیمه‌چوبی پیدا می‌کند. سطح ساقه پوشیده از کرک‌های کوتاه است که اغلب رنگ سبز تا سبز مایل به قهوه‌ای دارند. گره‌های ساقه مشخص و محل رویش برگ‌ها و شاخه‌های فرعی هستند و به گیاه حالت متراکم و پرپشت می‌دهند.

برگ‌ها

برگ‌ها متناوب، قلبی‌شکل تا تخم‌مرغی–قلبی بوده و اغلب نسبتاً بزرگ هستند. طول برگ‌ها معمولاً چند سانتی‌متر تا بیش از ده سانتی‌متر است و نوک آن‌ها کمی تیز یا کند–کشیده است. حاشیه برگ‌ها صاف و بدون دندانه بوده و سطح فوقانی و تحتانی برگ پوشیده از کرک‌های نرم است که با لمس، بافتی مخملی ایجاد می‌کند. رنگ برگ‌ها سبز متوسط تا سبز تیره است و رگبرگ‌های اصلی به‌ویژه در سطح زیرین برجسته و قابل‌مشاهده‌اند.

گل‌ها

گل‌ها منفرد یا به‌صورت خوشه‌های کوچک در زاویه برگ‌ها ظاهر می‌شوند و شکل ویژه «لوله‌ای–پیچی» دارند که نام فارسی پیچ لوله‌ای را توجیه می‌کند. لوله گل معمولاً خمیده و شبیه پایپ بوده و انتهای آن به یک بخش گشاد و قیفی یا دهانی شکل ختم می‌شود. رنگ گل‌ها معمولاً زرد متمایل به سبز همراه با لکه‌ها یا نوارهای قهوه‌ای تا بنفش تیره است. سطح بیرونی گل نیز تا حدی کرک‌دار و بافت درونی دهانه معمولاً مخملی و تیره‌تر است که به جذب حشرات گرده‌افشان کمک می‌کند.

شرایط نگهداری آریستولوکیا پشمالو (پیچ لوله‌ای پشمالو)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های مختلف؛ pH کمی اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7.5

معرفی کوتاه شرایط محیطی

Aristolochia tomentosa یا آریستولوکیا پشمالو یک پیچ چوبی خزان‌کننده است که بومی مناطق معتدل گرم آمریکای شمالی بوده و در باغ‌ها به‌عنوان گیاه پوشاننده داربست و پرچین به‌کار می‌رود. شناخت دقیق نیازهای محیطی این گونه برای رشد پایدار و گل‌دهی منظم ضروری است.

دما و اقلیم مناسب

این گیاه در اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌گرمسیری بهترین رشد را دارد. دمای مناسب رشد فعال حدود ۱۸ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد است و گیاه دوره کوتاه سرما را تا حدود ۱۰- درجه (در خاک‌های عمیق و زهکش‌دار) تحمل می‌کند. در مناطق با زمستان‌های بسیار سرد، محافظت طوقه و ریشه با مالچ ضروری است.

نور و شدت روشنایی

آریستولوکیا پشمالو در آفتاب ملایم تا نیم‌سایه بهترین کارایی فتوسنتزی را دارد. نور کامل صبحگاهی و سایه‌نیمه در بعدازظهر برای مناطق گرم مناسب است تا از سوختگی برگ‌ها جلوگیری شود. در سایه عمیق، طول میان‌گره‌ها زیاد شده و تراکم برگ‌ها کاهش می‌یابد.

خاک و ویژگی‌های بستر

این گونه خاک‌های عمیق، لومی تا لومی‌رسی، غنی از مواد آلی و با زهکشی مطلوب را ترجیح می‌دهد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب است. خاک‌های سنگین و دائماً غرقاب منجر به پوسیدگی ریشه شده، در حالی‌که خاک‌های خیلی سبک و شنی نیاز به آبیاری و تغذیه منظم‌تری دارند.

رطوبت، آبیاری و شرایط میکروکلیمایی

رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا برای توسعه شاخساره مطلوب است. بستر باید همواره کمی مرطوب ولی نه اشباع باشد؛ آبیاری عمیق و منظم در فصل رشد توصیه می‌شود. وجود لایه مالچ آلی روی خاک به حفظ رطوبت، تعدیل دمای ریشه و بهبود ساختار خاک کمک چشمگیری می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آریستولوکیا غول‌پیکر (پیچ لوله‌ای غول‌آسا) آریستولوشیا الگانس

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

آریستولوکیا غول‌پیکر (پیچ لوله‌ای غول‌آسا) آریستولوشیا الگانس

  محسن شهاب الدین