بابونه بدبو - معرفی و خواص گیاهان دارویی

نویسنده: محبوبه آشناور
تاریخ انتشار: 1395/07/30
بابونه بدبو - معرفی و خواص گیاهان دارویی
آنتمیس کاتولا (*Anthemis cotula*) که در منابع انگلیسی بیشتر با نام‌های **Stinking chamomile** (بابونه بدبو) و **Mayweed** شناخته می‌شود، یک گیاه علفی یک‌ساله از تیره کاسنیان است.

- **شرایط دما، رطوبت و نور (محیط رشد):** در **آفتاب کامل تا نیم‌سایه** بهتر رشد می‌کند. به **آب‌وهوای معتدل تا خنک** سازگار است و در رطوبت متوسط عملکرد خوبی دارد، اما پس از استقرار، **تا حدی خشکی‌تحمل** بوده و در خاک‌های نسبتاً فقیر نیز می‌روید. زهکشی مناسب برای جلوگیری از ماندابی شدن مفید است.

- **بومی و زیستگاه:** بومی بخش‌هایی از **اروپا و غرب آسیا** دانسته می‌شود و امروزه در بسیاری از مناطق جهان به‌صورت **علف هرز مهاجم** پراکنش یافته است. زیستگاه معمول آن **زمین‌های بایر، حاشیه جاده‌ها، کشتزارها، باغ‌ها و مناطق دست‌خورده** است.

- **خصوصیات ظاهری (اندام‌ها):** ساقه‌ها معمولاً **شاخه‌دار** و گیاه دارای بوی **نامطبوع** (به‌ویژه هنگام له شدن) است. برگ‌ها **باریک و عمیقاً برید‌ه‌بریده** و شبیه برگ‌های بابونه‌اند. گل‌آذین به‌صورت **کپه‌ای** با **گل‌های زبانه‌ای سفید در پیرامون** و **گل‌های لوله‌ای زرد در مرکز** ظاهر می‌شود.

- **نام رایج محلی در ایران و جهان:** در فارسی معمولاً با عنوان **بابونه بدبو** و گاه در منابع عمومی با نام‌های مرتبط با «بابونه» شناخته می‌شود. نام‌های رایج جهانی: **Stinking chamomile / Mayweed**.

- **کاربرد مشهور دارویی/صنعتی:** به‌طور شاخص به‌عنوان گیاه دارویی مشهور و پرکاربرد (مانند بابونه آلمانی) شناخته نمی‌شود؛ بنابراین از کاربردها صرف‌نظر می‌شود.

Nargil_Anthemis cotula
نام علمي
Anthemis cotula
نام لاتين
stinking chamomile
خانواده (تيره)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌های علمی

آنتمیس کاتولا با نام علمی Anthemis cotula L. از تیره Asteraceae (کاسنیان) و جنس Anthemis است. این گونه در متون کهن گیاه‌شناسی اروپا با نام‌های Dog-fennel و Stinking chamomile شناخته می‌شود. این گیاه به‌دلیل بوی تند و ناخوشایندش از بابونه حقیقی متمایز می‌شود.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

زادگاه اصلی Anthemis cotula نواحی مدیترانه‌ای و جنوب اروپا است، اما امروزه به صورت یک گونه مهاجم در بسیاری از مناطق معتدل جهان گسترش یافته است. این گیاه در اروپا، آسیای غربی، آمریکای شمالی و بخش‌هایی از استرالیا به شکل خودرو و غالباً مزاحم مزارع مشاهده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

آنتمیس کاتولا عمدتاً در زمین‌های زراعی، حاشیه جاده‌ها، خاک‌های دست‌خورده و چراگاه‌ها رشد می‌کند. این گونه سالانه با بذر فراوان خود، به‌ویژه در خاک‌های نسبتاً قلیایی و غنی از نیتروژن، جمعیت‌های انبوه تشکیل می‌دهد. ویژگی علف‌هرزی و توان رقابتی بالای آن، این گونه را از دیدگاه بوم‌شناسی و کشاورزی مهم و گاه مشکل‌ساز کرده است.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

در منابع گیاه‌شناسی سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی، Anthemis cotula به عنوان علف‌هرز زیان‌آور معرفی شده است. گرچه گاهی در طب عامیانه برای مصارف موضعی استفاده می‌شد، بوی نامطبوع و سمیت احتمالی آن باعث محدود شدن کاربردهای درمانی گردید. به مرور زمان، نقش این گونه بیشتر در مطالعات علف‌های هرز و اکولوژی کشاورزی برجسته شده است.

آنتمیس کاتولا

خصوصیات - معرفی


نور مورد نياز
نور مورد نیاز گیاه بابونه بدبو
زیاد
آبياري و رطوبت
رطوبت مورد نیاز  بابونه بدبو
مرطوب
دماي مورد نياز
دمای مورد نیاز  بابونه بدبو
نواحی معتدل تا نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک مورد نیاز  بابونه بدبو
خاک های به خوبی آبیاری شده با پی اچ خنثی تا کمی اسیدی


گیاه "آنتمیس کاتولا" گیاهی یکساله بوده که گل هایی با عطر بسیار قوی تولید می کند. عطر گل های آن در اغلب موارد ناخوشایند است به همین دلیل به آن "بابونه بدبو" نیز گفته می شود. این گیاه بومی اروپا و شمال آفریقا است که توانسته به شمال امریکا، آفریقای جنوبی، استرالیا و نیوزیلند نیز منتقل شده و در این نواحی نیز با موفقیت کشت گردد.
این گیاه اغلب در زمین های بایر، مزارع و اطراف جاده ها می روید. به همین دلیل در بیشتر موارد جزو علف های هرز محسوب می شود که به زمین های زراعی و باغی حمله می کند. 
انتمیس کاتولا شباهت زیادی به گیاه بابونه آلمانی یا Anthemis nobilis دارد. به طوری که که هر دو گونه دارای ساقه های ناراست بوده که در انتهای آنها گل های منفرد و بزرگی تشکیل می شود. اگرچه آنتمیس کاتولا به وسیله عدم وجود فلس های غشایی در زیر گل ها، از گیاه بابونه حقیقی یا آلمانی قابل تشخیص می باشد، ولی یکی از مشخصه های بارز این گونه که آن را از گونه بابونه آلمانی یا حقیقی متمایز می کند، بوی بسیار قوی و زننده آن می باشد.
برگ های این گیاه نیز از نظر ظاهری شباهت بسیاری به گیاه رازیانه دارند به همین دلیل به آنها Dog’s Fennel نیز گفته می شود. این برگ ها در برخی موارد دارای کرک های ریز و نازک در سطح رویی هستند اما در بیشتر موارد فاقد کرک می باشند. برگ ها فاقد دمبرگ بوده و به طور مستقیم از ساقه خارج می شوند. برگ ها مرکب و دارای لوب های بسیار زیاد و نازک بوده که می توانند حدود 2.5 تا 5 سانتیمتر طول داشته باشند. 
گل ها به صورت منفرد و در انتهای ساقه ها تشکیل می شوند. به طور متوسط، هر گل حدود یک اینچ یا 2.34 سانتیمتر قطر دارد. هر گل حدود 10 تا 18 گل زبانه ای سفید رنگ دارد. که در انتها دارای سه دندانه می باشند. این گل ها نیز مانند سایر گل های خانواده آستراسه، دارای گل های لوله ای در وسط و گل های زبانه ای در اطراف است. 
میوه ها فندقه (بدون پاپوس) و شیار دار (با ده شیار) و کوچک می باشند. 

stinking chamomile

شرایط محیط رشد


آنتمیس کاتولا مکان های آفتابی و خاک های به خوبی آبیاری شده با پی اچ خنثی تا کمی اسیدی را ترجیح می دهد. رشد موفقیت آمیز آن در خاک هایی با بافت سنگین نیز مشاهده شده است. 

Anthemis cotula

نحوه تکثیر بابونه بدبو


ازدیاد این گیاه از طریق بذر صورت می گیرد. بهترین زمان کشت بذرها در خارج از گلخانه، بلافاصله پس از رسیدن می باشد. بیشترین جوانه زنی بذور در پاییز صورت می گیرد. 

stinking chamomile

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی Anthemis cotula

آنتمیس کاتولا در طب سنتی به‌عنوان گیاهی با خواص ضدالتهابی، ضددرد و ضداسپاسم شناخته می‌شود. از گل‌های خشک‌شده آن در تهیه دم‌نوش برای تسکین سردردهای عصبی، دردهای قاعدگی و مشکلات گوارشی مانند نفخ و قولنج استفاده می‌گردد. اسانس استخراج‌شده از سرشاخه‌های گل‌دار، به دلیل داشتن ترکیبات مونوترپن، در تهیه پمادهای موضعی برای التیام زخم‌های سطحی، نیش حشرات و التهابات پوستی به‌کار می‌رود. در برخی منابع، از این گیاه به‌عنوان کمک‌درمان برای اختلالات خفیف خواب و آرام‌بخشی ملایم یاد شده است.

کاربردهای صنعتی و آرایشی

اسانس معطر Anthemis cotula در صنایع آرایشی و بهداشتی ارزشمند است. از این اسانس در فرمولاسیون صابون‌های گیاهی، کرم‌های تسکین‌دهنده پوست و افزودنی‌های حمام به‌عنوان خوشبوکننده و عامل آرام‌بخش استفاده می‌شود. عصاره‌های هیدروالکلی آن در برخی محصولات مراقبت از پوست برای کاهش قرمزی و تحریکات خفیف پوستی به کار می‌رود. همچنین، به دلیل بوی قوی و نسبتاً پایدار، در تولید عطرهای گیاهی با رایحه‌های روستایی و تلخ-معطر به‌عنوان جزء میانی یا پایه استفاده می‌شود.

آنتمیس کاتولا - معرفی و خواص گیاهان دارویی

عوارض جانبی - هشدار


آنتمیس کاتولا ممکن است برای سگ ها، گربه ها، اسب ها و خوک های شیلیایی سمیت ایجاد کند. همچنین از عوارض سمیت آن بر روی انسان نیز می توان به التهابات پوستی، استفراغ، اسهال، کم اشتهایی و واکنش های آلرژیک اشاره کرد. همچنین استفاده طولانی مدت از آن نیز می تواند موجب خونریزی گردد. 

dog-finkle, dog-daisy, pig-sty-daisy, chigger-weed

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس بابونه و همه گونه های آن


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره کاسنی - آستراسه و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 4.8 از ۵، بر اساس 5 امتیاز

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

هنوز پرسش یا نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

ثبت پرسش یا نظر جدید