نام علمي
Dianthus barbatus
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
خاک های غنی از مواد آلی و زهکش دار
|
دانستنیهای علمی
جایگاه ردهبندی و تبارشناسی
گیاه Dianthus barbatus با نام رایج «قرنفل خوشهای» یا «Sweet William» از خانوادهٔ Caryophyllaceae (میخکیان) و جنس Dianthus است. این جنس با گلهای پنجگلبرگی، کاسبرگ لولهای و حضور «براکته»های پوشانندهٔ پایهٔ گل شناخته میشود؛ در D. barbatus این براکتهها ظاهری «ریشمانند» ایجاد میکنند که به اپیتت گونه (barbatus) معنا میدهد.
منطقهٔ بومی، پراکنش و زیستگاه
خاستگاه این گونه عمدتاً اروپای مرکزی و جنوبی است و در بسیاری از نواحی معتدل جهان بهواسطهٔ کشت زینتی گسترش یافته و گاه بهصورت خودرو دیده میشود. زیستگاه طبیعی آن معمولاً چمنزارها، حاشیهٔ جنگلها، دامنههای کوهستانی و خاکهای نسبتاً غنی با زهکشی مناسب است. این گیاه در اقلیمهای معتدل عملکرد بهتری دارد و تحمل سرما در آن نسبتاً بالاست، اما به رطوبت ماندگار خاک حساس است.
ویژگیهای زیستی و بومشناختی
D. barbatus اغلب دوساله یا چندسالهٔ کوتاهعمر است و گلها را بهصورت گلآذین فشرده در انتهای ساقه تولید میکند. گردهافشانی عمدتاً توسط حشرات انجام میشود و رنگها و عطر گل میتواند در جذب گردهافشانها نقش داشته باشد. تولید بذر فراوان، یکی از عوامل موفقیت آن در باغها و نواحی نیمهخودرو است.
تاریخچهٔ کشت و اهمیت علمی
این گونه از سدههای گذشته در باغبانی اروپا رایج بوده و بهعنوان گیاه زینتی انتخابگری شده است. تنوع رنگی و الگوهای گل در ارقام مختلف، نتیجهٔ اصلاح و گزینش طولانیمدت است و آن را به نمونهای مناسب برای مطالعهٔ تنوع صفات گل در گیاهان زینتی تبدیل کرده است.
![قرنفل]()
خصوصیات - معرفی
قَرَنفُل گیاهی است دوساله از جنس میخک ها (Dianthus)، راسته میخک سانان (Caryophyllales)، خانواده میخکیان (Caryophyllaceae).
قرنفل گل های کوچک، مخملی به رنگ های صورتی، سفید، قرمز، بنفش و مخلوط سفید و قرمز دارد که به تعداد زیاد در یک گل آذین چترمانند با هم مجتمع می شوند. عمر گل ها به چند هفته می رسد. قرنفل گیاهی است بوته ای، با گل های معطر که در باغ ها به عنوان گیاه زینتی کشت می شود. قرنفل و میخک را گاه یکی می گیرند.
اصل نام آن کَرَن پهول از زبان هندی و به معنای «گل گوش» است که صورت عربی شدهٔ آن به شکل قرنفل درآمده است. کرن در هندی به معنای گوش و پهول به معنای گل است. زنان اهل هند آن را در سوراخ گوشواره در گوش می کردند تا بسته نشود. واژه کرن پهول در هندی بعداً به معنای عام گوشواره نیز بهکار رفت.
رنگ گل ها در این گیاه بسیار متنوع است و به دلیل زیادی تعداد گل ها روی هر بوته، مجموع حاشیه های گلکاری شده با قرنفل، یکپارچه گل و بسیار زیبا است.
![Sweet William]()
شرایط محیط رشد
قرنفل نسبت به سرما مقاوم است. به نور کامل نیاز داشته و خاک به نسبت قلیایی و سبک را می پسندد.
خاک با زهکش خوب و مواد ارگانیک مانند خاک برگ و یا کود دامی پوسیده، رشد و گلدهی این گیاه را تضمین می کند.
در مکانی با نور کامل آفتاب (حداقل 6 تا 8 ساعت نور مستقیم) به خوبی رشد می کند. نور کم محیط، از جمله دلایل عدم گلدهی مناسب این گیاه و رشد ضعیف آن است. در مناطقی که دمای تابستان بالا است، وجود سایه در بعد از ظهر به شادابی و رشد و گلدهی بیشتر این گیاه کمک می کند.
به آبیاری منظم و متوسط نیاز دارد. زمانی که سطح خاک خشک شد می توان گیاه را آبیاری کرد. آبیاری بیش از اندازه این گیاه و ماندگاری آب در خاک پای گیاه موجب پوسیدگی طوقه، زردی برگ ها و از بین رفتن گیاه می شود. آبیاری کم نیز در ابتدا موجب کاهش گلدهی گیاه، عدم رشد، خشک شدن برگ ها و کوچک ماندن گیاه می شود.
برای گلدهی نیاز به بهارش دارد. گرچه رقم های جدیدی از آن تولید شده که نیاز سرمایی ندارد. نیاز سرمایی آن با قرار گرفتن گیاه به مدت 12 هفته در دمای 4 تا 7 درجه سانتیگراد برآورده می شود.
![Dianthus barbatus]()
مقابله به آفات قرنفل
آفات رایج قرنفل (Dianthus barbatus) و کنترل آنها
شتهها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و کاهش رشد میشوند؛ پایش هفتگی و شستوشوی بوته با آب در مراحل اولیه مؤثر است. در طغیان، استفاده از صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی و نیز تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود.
تریپسها موجب نقرهای شدن برگ و لکههای ریز روی گلبرگها میشوند. کاهش علفهای هرز میزبان، نصب تلههای چسبنده آبی و آبیاری مناسب برای کاهش تنش گیاه کمککننده است؛ در آلودگی شدید میتوان از حشرهکشهای کمخطر ثبتشده برای گیاهان زینتی طبق برچسب استفاده کرد.
کنه تارتن با ایجاد تار و زردی نقطهای در هوای گرم و خشک تشدید میشود؛ افزایش رطوبت موضعی، حذف برگهای آلوده و استفاده از کنهکش/روغن باغبانی در صورت نیاز کاربرد دارد.
بیماریهای مهم و راهبردهای پیشگیری/درمان
پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از قارچهای خاکزاد) با پژمردگی و سیاه شدن طوقه همراه است؛ زهکشی عالی، پرهیز از آبیاری سنگین و ضدعفونی گلدان/بستر کلیدی است. بوتههای شدیداً آلوده حذف شوند و در کشت بعدی از بستر تازه استفاده شود.
لکه برگی و بلایتهای قارچی/باکتریایی باعث لکههای قهوهای و ریزش برگ میشوند؛ آبیاری از پایین، فاصلهگذاری برای گردش هوا و حذف بقایای آلوده مؤثر است. در شرایط مرطوب پایدار، قارچکشهای حفاظتی مجاز طبق دستور برچسب بهکار رود.
سفیدک پودری به صورت پوشش سفید روی برگها دیده میشود؛ نور کافی، تهویه و پرهیز از تراکم بوته بهترین پیشگیری است و در صورت لزوم از گوگرد یا فرآوردههای مجاز استفاده شود.
![قرنفل]()
نحوه تکثیر قرنفل
تکثیر قرنفل از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد. بذر آن را باید در تیر و مرداد در خزانه کاشت و نشا را در مهر و شهریور به محل اصلی منتقل کرد. گیاه جدید یک سال پس از کشت در محل اصلی، گل های بسیاری تولید می کند.