جدا کردن گیاه نر و ماده در شاهدانه (Cannabis sativa) و داستان «سمی شدن» 🌿

اول از همه اين رو بگم که خير، جدا کردن گياه نر از ماده باعث «سمي شدن» گياه ماده نمي‌شه. اين يک باور غلطه. اتفاقاً کاري که شما با جدا کردن نر از ماده انجام مي‌ديد، اينه که به گياه ماده فرصت مي‌ديد به‌جاي توليد بذر، رزين، کانابينوئيد و گل بيشتر توليد کنه. يعني از نگاه کشاورزي، جدا کردن به موقع نرها، کيفيت برداشت از گياهان ماده رو بالا مي‌بره، نه اينکه سمي‌شون کنه 🙂.

در طبيعت، اگر گياه نر و ماده کنار هم باشن، گياه نر گرده توليد مي‌کنه و به گل‌هاي ماده مي‌رسه، گياه ماده بارور مي‌شه و دانه (بذر) تشکيل مي‌ده. وقتي اين اتفاق مي‌افته، انرژي گياه بيشتر صرف توليد بذر مي‌شه تا توليد رزين و مواد مؤثره. به همين خاطر توي کشت‌هايي که هدفشون بذر نيست، بلکه گل و رزين بيشتره، کشاورزها گياه نر رو به محض تشخيص، حذف مي‌کنن.

پس اين تصور که اگر نر رو جدا کنيد، گياه ماده «سمي» مي‌شه، علمي نيست. ترکيبات شيميايي گياه (مثل THC, CBD و بقيه کانابينوئيدها) ذات اين گياه هستن و چه نر باشه، چه ماده، چه کنار هم باشن چه جدا، اين مواد به‌طور طبيعي وجود دارن. تنها چيزي که تغيير مي‌کنه، مقدار و تمرکز اين ترکيباته، نه «سمي شدن» به معناي واقعي کلمه.

اما برسيم به سؤال مهم شما: کي بايد گياه نر رو از ماده جدا کرد؟ بهترين زمان، دقيقاً قبل از اينه که گياه نر «گرده‌پاشي» رو شروع کنه. يعني بايد به محض ديدن علائم جنسي روي گياه (تشکيل گل نر يا ماده) اقدام کنيد. اگر صبر کنيد تا کيسه‌هاي گرده روي گياه نر باز بشن، گرده‌ها توي هوا پخش مي‌شن و گياهان ماده بارور مي‌شن و ديگه جداسازي، اون فايده‌اي که مي‌خوايد رو نداره.

حالا چطور گياه نر و ماده رو از هم تشخيص بديم؟ تشخيص معمولاً از مرحله «پيش‌گل‌دهي» (قبل از گل‌دهي کامل) شروع مي‌شه. در محل اتصال شاخه‌هاي فرعي به ساقهٔ اصلي (گره‌ها):

۱. گياه نر: در گياه نر، شما معمولاً کيسه‌هاي کوچيک، گرد و شبيه دانه‌ريزه مي‌بينيد که رو به پايين آويزون مي‌شن. اين‌ها همون کيسه‌هاي گرده هستن. اول کار ممکنه شبيه يه توپک ريز سبز باشن، بعداً وقتي بالغ بشن، باز مي‌شن و گرده آزاد مي‌کنن. روي گياه نر، به طور کلي گل‌هاي پرزدار و چسبناک نمي‌بينيد، بيشتر همون گوله‌هاي کوچيک خوشه‌اي ديده مي‌شن.

۲. گياه ماده: در گياه ماده، در همون محل اتصال شاخه به ساقه، برجستگي‌هاي کوچيک اشکي‌شکل (کاسبرگ) ديده مي‌شه که از داخلشون دو تا تار نازک و معمولاً سفيد يا متمايل به کرم (به اسم «کلاله») بيرون زده. اين همون گل ماده است. به‌مرور اين گل‌ها تبديل به همون گل‌هاي متراکم و پر از رزيني مي‌شن که معروف هستن. گياه ماده معمولاً ظاهر «پشمالوتر» و پرگل‌تري داره، مخصوصاً وقتي وارد دوره گل‌دهي مي‌شه 🌸.

بهترين زمان جداسازي: وقتي تازه اولين نشانه‌هاي جنسي ظاهر مي‌شن (همون کيسه‌هاي ريز روي نر و تارهاي سفيد روي ماده)، بايد با دقت همهٔ گياه‌ها رو بررسي کنيد. هر گياهي که نشونهٔ گل نر نشون داد، هر چه زودتر از محيط گياهان ماده خارج کنيد. اگر حتي چند روز تأخير کنيد و کيسه‌هاي گرده روي نر باز بشن، گرده تو هوا پخش مي‌شه و به گل‌هاي ماده مي‌رسه.

اگر بعضي گياه‌ها رو نتونيد زود تشخيص بدين، لازم مي‌شه هر چند روز يک بار دوباره چک کنيد. معمولاً بعد از تغيير دوره نوري به فتوپريود گل‌دهي (مثلاً ۱۲ ساعت روشن، ۱۲ ساعت تاريک)، حدود ۱–۳ هفته بعد نشانه‌هاي نر يا ماده شدن کاملاً مشخص مي‌شن و اون‌جا بايد حواستون خيلي جمع باشه.

نکتهٔ ديگه اينه که برخي گياه‌ها ممکنه دوجنسي (هرمافروديت) بشن، يعني هم گل نر داشته باشن هم گل ماده؛ اين معمولاً تحت استرس (نور نامنظم، آسيب، گرما، يا ژنتيک بد) اتفاق مي‌افته. اين گياه‌ها هم مي‌تونن باعث گرده‌افشاني ناخواسته بشن، پس بايد اگر کيسهٔ گرده روي يه گياه ظاهراً ماده ديديد، يا حذفش کنيد يا خيلي دقيق کنترلش کنيد.

جمع‌بندي: ۱. جدا کردن نر از ماده باعث سمي شدن شاهدانهٔ ماده نمي‌شه؛ اين يه باور نادرسته. ۲. جدا کردن نرها فقط باعث مي‌شه گياه ماده به‌جاي بذر، رزين و گل بيشتر توليد کنه. ۳. گياه نر رو از روي کيسه‌هاي گردهٔ کوچيک و آويزون، و گياه ماده رو از روي تارهاي سفيد دوشاخه تشخيص مي‌دن. ۴. زمان جدا کردن: همون وقتي که اولين نشانه‌هاي جنسي ظاهر مي‌شن و قبل از اينکه کيسه‌هاي گرده روي نر باز بشن.

در نهايت يادت باشه هر تغييري که مي‌بيني، با دقت و حوصله بررسي کني و هيچي رو از روي «حرف مردم» قطعي فرض نکني 😉. براي اطلاعات بيشتر در مورد گياهان، آفات، بيماري‌ها و نگهداري مي‌توني مقالات سايت نارگيل رو هم مطالعه کني که منبع خوبي براي دنياي گياه‌هاست. 🌱