نام لاتين
broadleaf plantain
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
بارهنگ کبیر با نام علمی Plantago major به خانوادهٔ Plantaginaceae (بارهنگیان) تعلق دارد و در جنس Plantago جای میگیرد. این گونه یک گیاه علفی چندساله با پراکنش جهانی است که بهعنوان یک تاکسون شاخص در فلور مناطق معتدل شناخته میشود.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
خاستگاه اصلی Plantago major عمدتاً اوراسیا (بهویژه اروپا و بخشهایی از آسیای غربی و مرکزی) دانسته میشود و سپس در بسیاری از قارهها طبیعیشده است. زیستگاههای رایج آن شامل چمنزارها، حاشیهٔ راهها، زمینهای بایر، باغها، مزارع و خاکهای فشرده و پاخورده است. توان تحمل فشردگی خاک و آشفتگی زیستگاهی از عوامل کلیدی موفقیت اکولوژیک این گونه محسوب میشود.
تاریخچهٔ توصیف علمی
این گیاه در سنت طبقهبندی نوین، بهصورت رسمی در سدهٔ هجدهم میلادی در آثار کارل لینه توصیف و نامگذاری شد (در چارچوب نامگذاری دودویی). پیش از آن نیز در متون گیاهشناسی و داروشناسی اروپا و آسیا بهعنوان گیاهی شناختهشده ثبت شده بود. استاندارد شدن نام علمی آن با نظام لینهای، مبنای یکپارچهسازی اطلاعات فلوری و گیاهشناسی در منابع جهانی شد.
نامهای رایج محلی و جهانی
در فارسی، نامهای رایج شامل «بارهنگ کبیر»، «بارهنگ پهنبرگ» و گاه «بارهنگ بزرگ» است. در انگلیسی معمولاً با نامهای Broadleaf plantain و Common plantain شناخته میشود. در برخی منابع اروپایی نیز نامهای محلی مانند «Great plantain» و معادلهای زبانی نزدیک به «plantain» بهکار میرود.
![بارهنگ کبیر]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
25-15 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
انواع خاکها ترجیحا لومی شنی
|
بارهنگ گیاهی علفی و چندساله با برگهای رزت به طول 15-30 سانتیمتر است. برگها بیضی کشیده، پهن و با لبه های نرم است. برگها 5 تا 9 رگبرگ مشخص دارد. گلها کوچک، سبز- قهوه ای و با پرچمهای بنفش است. گلها در یک گل آذین spike یا سنبله قرار دارند. بارهنگ سه زیرگونه دارد که عبارتند از: major، intermedia (DC.) Arcang، winteri (Wirtg.) W.Ludw.
![broadleaf plantain]()
شرایط محیط رشد
بارهنگ در خاکهای فشرده به خوبی رشد می کند. توانایی این گیاه برای رشد در انواع خاکهای فشرده باعث می شود گیاه مناسبی برای احیای خاک باشد.
این گیاه به نور کامل آفتاب نیاز دارد ولی در شرایط نیمه سایه هم رشد می کند. فصل گلدهی آن در اواخر بهار و تابستان است.
این گیاه خاکهای شنی لومی را ترجیح می دهد و نیازمند خاکهای زهکشی شده است. بارهنگ به سرمازدگی حساس نیست و تا دمای 5 درجه را به خوبی تحمل می کند.
![/plantago major]()
نحوه تکثیر بارهنگ کبير
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذر است. هر گیاه می تواند 20 هزار بذر تولید کند که کوچک، بیضی و تلخ مزه هستند.
![broadleaf plantain]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
ضماد این گیاه برای درمان زخمها، نیش حشرات و دردها کاربرد دارد. ترکیبات اصلی در بارهنگ aucubin (ضد میکروب)، allantoin( تحریک رشد سلولی و ترمیم بافتها) و موسیلاژ( کاهش درد) است. از ترکیبات دیگر بارهنگ می توان به ursolic acid، فلاونوئیدها و asperuloside اشاره کرد. بارهنگ دارای مقادیر زیادی کلسیم، ویتامین A، C و K است. برگهای جوان این گیاه را می توان به صورت خام مصرف کرد.
مطالعات علمی زیادی نشان داده است که بارهنگ ضد التهاب، ضد درد، آنتی اکسیدان، آنتی بیوتیک ضعیف، ضد زخم معده است.
ریشه بارهنگ نیز به صورت سنتی برای درمان زخمها و همچنین درمان تب و عفونتهای تنفسی استفاده می شود.
این گیاه قابض بوده و برای درمان اسهال استفاده می شود. از سویی دیگر به دلیل داشتن مقادیر بالایی ویتامین و مواد مغذی می تواند مواد از دست رفته در نتیجه اسهال را جایگزین کند.
رگبرگهای ضخیم بدست آمده از برگهای مسن بسیار محکم و در عین حال انعطاف پذیر بوده و برای ساخت طناب و ... استفاده می شود.
برخی ارقام بارهنگ مانند 'Rubrifolia' ( که برگهای ارغوانی دارد) و 'Variegata'( با برگهای رنگارنگ) در طراحی فضای سبز استفاده می شود.
از بارهنگ برای درمان عفونتهای مثانه، برونشیت، سرماخوردگی و هموروئیدهای ملتهب هم استفاده می شود.
کمیسیونی در آلمان که بر روی گیاهان دارویی و کاربردهای آنها مطالعه می کند این گیاه را برای کاهش سرفه و کاهش التهاب غشای مخاطی که ناشی از عفونت مجاری تنفسی باشد، مفید می دارند.
از دم کرده بارهنگ برای درمان سوختگی ها، خارش و بادزدگی هم استفاده می شود. بهتر است دم کرده این گیاه به صورت تازه مصرف شود.
![معرفی و راهنمای پرورش گیاهان دارویی - بارهنگ کبیر]()
عوارض جانبی - هشدار
به نظر می رسد بارهنگ عوارض جانبی زیادی ندارد. اما مصرف بیش از اندازه آن باعث کاهش فشار خون می شود.
زنان باردار نباید از این گیاه استفاده کنند زیرا باعث سقط جنین می شود.
در برخی افراد ممکن است ایجاد حساسیت کند.
این گیاه به دلیل داشتن مقادیر بالایی از ویتامین K برای انعقاد خون کاربرد دارد و در نتیجه با Warfarin که برای کاهش انعقاد خون تجویز می شود تداخل دارویی دارد.
![، بارتنگ، پیزوشا، لسان الحمل، سمن دودمgreater plantain]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس بارهنگ و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره بارهنگ و جنس های آن