صندل سفید

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و خانواده

صندل سفید با نام علمی Santalum album از خانواده Santalaceae (صندلیان) است. این گونه در جنس Santalum قرار می‌گیرد؛ جنسی که با درختان یا درختچه‌های همیشه‌سبز و چوب خوشبو شناخته می‌شود. بوی ماندگار چوب به دلیل تجمع ترکیبات ترپنوئیدی، به‌ویژه سزکوئی‌ترپن‌ها مانند سانتالول است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

خاستگاه اصلی Santalum album به‌طور کلاسیک شبه‌قاره هند (به‌ویژه جنوب هند) نسبت داده می‌شود و در بخش‌هایی از سریلانکا نیز حضور طبیعی داشته است. امروزه به‌علت کشت و انتقال انسانی، در برخی نواحی دیگر آسیا و اقیانوسیه نیز دیده می‌شود، اما ارزش علمیِ “بومی بودن” آن عمدتاً به زیست‌بوم‌های خشک تا نیمه‌خشک جنوب آسیا بازمی‌گردد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه معمولاً در اقلیم‌های گرمسیری تا نیمه‌گرمسیری، در جنگل‌های خشک، تپه‌ماهوری‌ها و اراضی با زهکشی مناسب رشد می‌کند. صندل سفید از نظر تغذیه‌ای نیمه‌انگل ریشه‌ای (hemiparasite) است و با تشکیل ساختارهایی به نام هاوستوریا به ریشه گیاهان میزبان متصل می‌شود تا آب و بخشی از مواد معدنی را دریافت کند، درحالی‌که خود نیز فتوسنتز انجام می‌دهد. انتخاب میزبان مناسب می‌تواند بر رشد و کیفیت چوب معطر اثر بگذارد.

تاریخچه و اهمیت علمی

صندل سفید از دیرباز در متون تاریخی و سنت‌های فرهنگی جنوب آسیا به‌عنوان منبع چوب معطر ذکر شده است. مطالعه شیمیایی چوب و روغن آن در دوران جدید به شناسایی ترکیبات شاخص مانند α-santalol و β-santalol انجامید و این گونه را به نمونه‌ای مهم برای پژوهش‌های متابولیت‌های ثانویه، بوم‌شناسی هم‌زیستی/انگلی و مدیریت منابع گیاهی تبدیل کرد.

خصوصیات - معرفی

درختچه ای کوچک و نیمه انگل می باشد. برگ های آن متقابل، نوک تیز و برنده و از نظر رنگ و ابعاد مثل برگ گردو می باشد. گل های آن خوشه ای ساده است. میوه آن تخم مرغی کوچک با یک هسته و ریشه آن دارای ریشک هایی است و ریشک ها دارای آلات مکنده ای هستند که با آن به دیگر ریشه های درختان نزدیک خویش می چسبند و از مواد غذایی آنان استفاده می کنند. 

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

چوب ساقه ها و ریشه های این درخت دارای اسانسی بسیار معطر می باشند. این اسانس پایه و اساس صنعت عطرسازی است و خواص دارویی فراوانی دارد. از چوب و خرده چوب و خاک اره آن در طب سنتی استفاده می شود. مدر و ضد تب است. بیماری اسهال ساده و بیماری اسهال خونی را متوقف می سازد. گرم کننده داخلی است و کاهش دهنده درد می باشد. تهوع و استفراغ و سکسکه را قطع می کند. 

مقابله به آفات صندل سفید

آفات مهم صندل سفید (Santalum album)

مهم‌ترین آفات صندل سفید، شپشک‌ها، سوسک‌های ساقه‌خوار و برخی لاروهای پروانه‌ای برگ‌خوار هستند. شپشک‌ها با مکیدن شیره گیاه باعث زردی برگ‌ها و کاهش رشد می‌شوند و معمولاً همراه با ترشح عسلک و رشد کپک دوده‌ای دیده می‌گردند. سوسک‌های ساقه‌خوار با حفاری در چوب شاخه و تنه، سبب خشکی تدریجی شاخه‌ها و انفصال آوندی می‌شوند. برگ‌خوارها نیز با تغذیه از بافت برگ سطح فتوسنتز را کم می‌کنند.

بیماری‌های قارچی و شرایط مستعد

پژمردگی قارچی ریشه و پوسیدگی یقه در خاک‌های سنگین و poorly drained شایع است. این بیماری‌ها به زردی عمومی، ریزش برگ و مرگ نهال‌ها منجر می‌شوند. لکه‌برگی‌های قارچی نیز در شرایط رطوبت بالا و تهویه نامناسب، روی برگ‌ها ظاهر شده و سبب ریزش زودرس می‌گردند.

روش‌های پیشگیری و کنترل

اصول بهداشت زراعی و مدیریت رطوبت، پایه کنترل در صندل سفید است. استفاده از نهال سالم، بستر کشت با زهکش مناسب، حذف و سوزاندن شاخه‌ها و برگ‌های آلوده، و هرس به‌موقع توصیه می‌شود. برای آفات مکنده، از روغن‌های باغبانی و حشره‌کش‌های کم‌خطر به‌صورت هدفمند استفاده می‌شود. در برابر بیماری‌های قارچی خاکزاد، ضدعفونی نسبی خاک (با سولفور یا قارچ‌کش‌های مناسب) و پرهیز از آبیاری بیش از حد اهمیت دارد.

نحوه تکثیر صندل سفید

صندل سفید درختی نیمه انگل می باشد و به وسیله بذر، پاجوش، خوابانیدن شیاری و کشت بافت قابل تکثیر است. 

میستل‌تو (داروینده) سرو