۱۴۰۵ سیزدهم خرداد

آفات گندم | درمان سریع آفات گندم + پیشگیری+ نکات حیاتی

مهم‌ترین آفات گندم در ایران عبارتند از: شته گندم، سن گندم، کرم ساقه خوار، زنجرک، مینوز برگ و کنه‌ها. این آفات سالانه بین ۱۵ تا ۳۵ درصد از محصول را نابود می‌کنند. نشانه های بیماری های گندم: • برگ زرد و لوله شده= شته روسی • گندم خوشه سفید = سن مادر • مغز ساقه از بین رفته = ساقه‌خوار • رد سفید روی برگ = مینوز درمان موثر: ابتدا پایش هفتگی انجام دهید. تا زمانی که آفت گندم به مرز زیان اقتصادی نرسیده، از سم استفاده نکنید. برای شته پیریمیکارب، برای سن دیازینون و برای ساقه‌خوار کلرپیریفوس کارساز است. پیش

انواع آفات گندم + درمان سریع و کارساز

1.سن گندم

نوع آسیب

یکی از مهم ترین آفات گندم سن گندم است. دو مرحله خسارت به دنبال دارد:

•سن مادر (اوایل بهار): به پایه خوشه آسیب وارد کرده و پدیده خوشه سفید را ایجاد می‌کند.(خوشه کامل می‌میرد)

•پوره‌ها و سن نسل جدید (اواخر بهار): آنزیم پروتئاز به دانه تزریق کرده و گلوتن را از بین می‌برند؛ آرد چنین گندمی، خمیر نمی‌شود و برای نانوایی بی‌ارزش است.

زمان آفت‌زدگی

•مهاجرت از پناهگاه به مزرعه: اواخر اسفند تا اوایل فروردین

•اوج خسارت سن مادر: فروردین تا اردیبهشت

•خسارت پوره‌ها: اردیبهشت تا خرداد

مناطق انتشار

تمام مناطقی که در ایران گندم می‌کارند؛ بیشترین خسارت در:

•کرمانشاه، خوزستان، فارس، همدان، خراسان رضوی

آستانه زیان اقتصادی:

•سن مادر: ۱ عدد در هر مترمربع

•پوره: ۵ عدد در هر مترمربع (در مرحله دانه‌بستن)

نکته: اگر تعداد از آستانه کمتر است، سم‌پاشی نکنید — دشمنان طبیعی آفات گندم بقیه را کنترل می‌کنند.

روش پیشگیری:

•شخم عمیق زمین در پاییز (با این روش تخم‌های خاک‌پوش شده می‌میرند)

•استفاده از ارقام نیمه‌ مقاوم مثل چمران و پیشتاز

•تناوب زراعی

راه درمان:

•سم دیازینون ۶۰٪ EC — ۱ لیتر در هکتار

•یا تیامتوکسام برای مناطق با مقاومت به دیازینون

نکته طلایی:

سن گندم زمستان زیر بوته‌های بلوط، ارس و گون در ارتفاعات پنهان است. سم‌پاشی نواری در پاییز (قبل از ورود سن به پناهگاه) یک‌پنجم سم‌پاشی کامل بهاره هزینه داشته و اثر بهتری نیز دارد؛ اما اکثر کشاورزان این را نمی‌دانند.

به نقل از سایت wheatinitiative :

Pests can cause devastating effects on wheat grain yield and quality. The assessment presented by Oerke in 2005 indicates that the global grain yield loss due pests is about 9%. The study from Deutsch et al. in 2018, indicates that the loss caused by insect pests can change substantially with climate change, e.g., the current loss can increase up to 25% under a 2°C warmer climate.

ترجمه متن بالا:

آفات می‌توانند خسارت‌های بسیار شدیدی به عملکرد و کیفیت دانه گندم وارد کنند. ارزیابی انجام‌شده توسط اورکه (Oerke) در سال 2005 نشان می‌دهد که در سطح جهانی حدود 9 درصد از محصول گندم به دلیل آفات از بین می‌رود. همچنین مطالعه‌ای که دویچ و همکاران در سال 2018 انجام دادند نشان می‌دهد که خسارت ناشی از آفات حشره‌ای می‌تواند با تغییرات اقلیمی به‌طور قابل توجهی افزایش یابد؛ به‌طوری‌که اگر میانگین دمای زمین حدود 2 درجه سانتی‌گراد افزایش پیدا کند، میزان خسارت ممکن است تا 25 درصد افزایش یابد.

بیشتر بدانید: شناخت علف های هرز مزارع گندم

نوع آفت گندم	علامت تشخیص	منطقه انتشار	پیشگیری	درمان
سن گندم	خوشه سفید، دانه چروکیده، بوی تند	سراسر ایران، بیشتر غرب و شمال‌غرب	شخم پاییزه، بوته‌های حاشیه‌ای	دیازینون یا فوزالون در آستانه ۱ عدد/م²
شته	کلنی سبز/ زرد روی برگ و خوشه، برگ زرد و لوله‌شده	سراسر ایران	حفظ دشمنان طبیعی، تأخیر کاشت	پیریمیکارب در آستانه ۲۵–۳۰ شته/بوته
زنجرک گندم	برگ زرد رگه‌دار (WDV) ، بوته کوتاه‌مانده	غرب، شمال‌غرب، کرمانشاه	تأخیر ۲–۳ هفته در کاشت پاییزه	ایمیداکلوپرید یا دلتامترین
کرم ساقه خوار	مرگ مغز ساقه، خوشه سفید در خوشه‌دهی	خوزستان، فارس، اصفهان، غرب	شخم عمیق، برداشت زودهنگام	کلرپیریفوس یا دیازینون اوایل فصل
مینوزبرگ	دالان‌های سفید–نقره‌ای روی برگ	خراسان، اصفهان، فارس	تناوب زراعی، شخم پاییزه	دیمتوات یا دلتامترین هنگام فعال بودن لارو
کنه‌ها	نقاط نقره‌ای روی برگ، برنزی شدن بافت	خراسان، اصفهان، فارس، کرمانشاه	آبیاری منظم، حفظ کنه‌های شکارگر	دیکوفول یا اسپیرومزیفن (نه حشره‌کش عمومی !)
سوسک برگ‌خوار	خراش‌های موازی طولی روی برگ، شیار سفید	غرب، آذربایجان، کرمانشاه	تناوب زراعی، شخم پاییزه	دلتامترین یا لاندا-سیهالوترین
سوسک سیاه گندم	بریدن طوقه نزدیک خاک، بوته خوابیده	خوزستان، فارس، جنوب	آبیاری قبل کاشت، شخم عمیق	کلرپیریفوس خاکی یا دیازینون گرانول
تریپس گندم	نوار نقره‌ای روی برگ، دانه پوک و چروک	سراسر ایران، بیشتر مرکز و جنوب	کاشت به‌موقع، حفظ دشمنان طبیعی	دلتامترین یا اسپینوساد در آستانه ۵۰ عدد/خوشه
ملخ	برگ‌ها کاملاً خورده شده، حمله گله‌ای	خوزستان، سیستان، کرمانشاه	هماهنگی منطقه‌ای، نقشه پیش‌آگاهی	مالاتیون ULV یا کلرپیریفوس هوایی/زمینی

2.شته‌های گندم

گونه‌های اصلی:

•شته روسی گندم (خطرناک‌ترین گونه)

•شته سبز گندم

•شته خوشه گندم

نوع آسیب:

شته‌ها شیره گیاه را مکیده و مستقیماً گیاه را ضعیف می‌کنند. اما خسارت غیرمستقیم مهم‌تر است: شته روسی گندم ناقل ویروس BYDV (Barley Yellow Dwarf Virus) است که باعث زردی، کوتولگی و کاهش شدید عملکرد گیاه می‌شود. یک مزرعه آلوده به BYDV حتی اگر تعداد شته کم باشد؛ می‌تواند تا ۴۰ درصد عملکرد خود را از دست بدهد.

شته روسی گندم یک نشانه دارد: برگ به سمت داخل لوله می‌شود و رنگ بنفش-قرمز می‌گیرد. خیلی از کشاورزان این را با بیماری قارچی یا کمبود عناصر اشتباه می‌گیرند.

زمان آفت‌زدگی:

•اواخر پاییز تا اوایل زمستان: مرحله خطرناک برای انتقال ویروس

•اواخر بهار: مرحله خطرناک برای خسارت مستقیم به خوشه

مناطق انتشار:

سراسر ایران، اما شته روسی بیشتر در مناطق سرد، خراسان، گلستان دیده می‌شود.

آستانه زیان اقتصادی:

•مرحله رویشی: ۱۰ شته به ازای هر پنجه (یا ۵۰٪ پنجه‌های آلوده)

•مرحله خوشه‌دهی: ۵ شته به ازای هر خوشه

پیشگیری:

•تأخیر در کاشت (کاشت در مناطق آلوده به شتنه پاییزه باید دیرتر انجام شود)

•استفاده از ارقام مقاوم

•حفظ دشمنان طبیعی آفات گندم مثل کفشدوزک و بالتوری

درمان:

پیریمیکارب (پریمور) ۲۵۰ گرم در هکتار ( اختصاصی برای شته و با کمترین آسیب به دشمنان طبیعی) اگر پیریمیکارب در دسترس نیست، ایمیداکلوپراید یا تیامتوکسام گزینه‌های بعدی هستند.

نکته طلایی:

در صورتی که مزرعه آلوده به شته را در پاییزسم‌پاشی کردید؛ باید بدانید که سموم عمومی مثل دیازینون، کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها را هم می‌کشند. بنابراین فصل بعد جمعیت شته انفجاری خواهد شد زیرا دشمن طبیعی ندارند. همیشه برای شته از سم اختصاصی استفاده کنید.

بیشتر بدانید: مگس فری گندم

3.زنجرک گندم

نوع آسیب:

خسارت مستقیم زنجرک به واسطه مکیدن شیره گیاهی نسبتاً کم است. خسارت اصلی انتقال ویروس WDV (Wheat Dwarf Virus) بوده که باعث زردی، کوتولگی و عقیم شدن خوشه می‌شود. گیاه آلوده از مرحله جوانه‌زنی تا پنجه‌زنی، اصلاً به مرحله خوشه‌دهی نمی‌رسد.

زمان آفت‌زدگی:

پاییز، زمانی که گندم تازه سبز شده و جمعیت زنجرک هنوز بالاست.

مناطق انتشار:

بیشتر در مناطق پست مانند کرمانشاه و مناطق گرم و نیمه‌گرم مثل خوزستان، فارس جنوبی .