حداقل دمای قابل‌تحمل یاس چمپا در زمستان در تبریز

در ايران نام «ياس چمپا» براي چند گياه متفاوت به‌کار مي‌رود؛ رايج‌ترين‌ها عبارت‌اند از: پلومريا/فرانجي‌پاني (Plumeria)، چمپاک/ميشليا چمپاکا (Michelia/Magnolia champaca) و ياس عربي (Jasminum sambac). وجه مشترک همه آن‌ها اين است که گياهان گرمسيري‌اند و نسبت به سرما و يخبندان بسيار حساس‌اند.

قاعده کلي تحمل سرما در اين گروه چنين است: زير 10 درجهٔ سانتي‌گراد رشد عملاً متوقف و ريزش برگ آغاز مي‌شود؛ در بازهٔ حدود 5 تا 0 درجه آسيب جدي به بافت‌ها وارد مي‌شود؛ و در صفر تا منفي 2 درجه (يخبندان) احتمال خسارت مرگبار بسيار بالاست. بنابراين براي زمستان‌گذراني ايمن بايد دماي محيط گياه را همواره بالاتر از 10 درجه نگه داريد.

اگر منظور شما پلومريا/فرانجي‌پاني است (ساقه‌هاي گوشتي ضخيم و برگ‌هاي درشت با گل‌هاي ستاره‌اي): برگ‌ها معمولاً زير ~13 درجه مي‌ريزند، آسيب ساقه‌ها از حدود 4–5 درجه آغاز مي‌شود و يخبندان صفر درجه مي‌تواند ساقه را از بين ببرد. کاشت در فضاي باز تبريز عملي نيست.

اگر منظور چمپاک (Michelia/Magnolia champaca) است: گياه هميشه‌سبز و بسيار معطر است اما آسيب سرمايي از حدود 5 درجه شروع مي‌شود و از 0 تا منفي 3 درجه خطر تلفات بالاست. اين گونه نيز براي فضاي باز تبريز مناسب نيست.

اگر منظور ياس عربي (Jasminum sambac) است: زير 2–3 درجه آسيب مي‌بيند و در حدود منفي 2 درجه احتمال از بين رفتن زياد است، پس بايد در گلدان و محيط گرم نگهداري شود.

با توجه به سرماي زمستان تبريز (که معمولاً به زير صفر، گاهي تا منفي 10 تا منفي 15 درجه مي‌رسد)، کاشت «ياس چمپا» در زمينِ فضاي باز توصيه نمي‌شود. بهترين راه، نگهداري در گلدان و انتقال به داخل ساختمان يا گلخانهٔ گرم است: پيش از آن‌که دماي شب به زير 10 درجه برسد (معمولاً اوايل پاييز) به داخل منتقل کنيد و پس از رفع کامل خطر يخبندان (معمولاً اواخر بهار) دوباره به بيرون ببريد.

براي زمستان‌گذراني: مکان بسيار روشن با دماي 10 تا 18 درجه مناسب است. آبياري را در سرما کم کنيد (براي پلومريا در دورهٔ رکود، فقط هر چند هفته يک‌بار کمي آب براي جلوگيري از خشکي شديد ريشه کافي است). چمپاک و ياس عربي چون هميشه‌سبزترند، کمي گرم‌تر و با رطوبت و نور بيشتر نگه‌داري شوند و از خشکي کامل بستر پرهيز شود.

اگر اصرار به نگه‌داري بيرون داريد، تنها گزينهٔ کم‌ريسک استفاده از گلخانه يا آفتاب‌گيرِ بسته است که دما را همواره بالاي 7–10 درجه نگه دارد (اضافه‌کردن بخاري برقي کوچک با ترموستات مفيد است). پوشش نايلوني و مالچِ ضخيم در سرماي تبريز براي اين گياهان معمولاً کافي نيست.

جايگزين‌هاي مناسب و مقاوم براي فضاي باز تبريز: ياس زمستانه (Jasminum nudiflorum) تا حدود منفي 20 درجه، ياس معمولي (Jasminum officinale) تا حدود منفي 15 درجه، و پيچِ ياسِ ستاره‌اي (Trachelospermum jasminoides) تا حدود منفي 10 درجه با محافظت نسبي مقاومت دارند.

خلاصه پاسخ عددي: تحمل کوتاه‌مدت «ياس چمپا» بسته به گونه حدود 0 تا 5 درجه سانتي‌گراد است، اما براي نگه‌داري امن بايد زمستان را بالاي 10 درجه بگذراند. در تبريز نگه‌داري فقط به‌صورت گلداني و انتقال به داخل يا گلخانهٔ گرم توصيه مي‌شود.