علت «سیگاری شدن» میوه موز روی درخت و راه‌های پیشگیری و درمان

تغيير رنگ و سياه و خشک شدن انتهاي ميوه موز که در اصطلاح محلي «سيگاري شدن» گفته مي‌شود، معمولاً ناشي از بيماري‌هاي قارچي پس از تشکيل خوشه است. در تصوير، بيشترين احتمال مربوط به بيماري «آنتراکنوز» و در برخي موارد فساد نوک ميوه به علت آلودگي قارچي ديگر (مانند کولتوتريچوم و فوزاريوم‌ها) است. اين قارچ‌ها در گرما و رطوبت بالاي تابستان به سرعت فعال شده و ابتدا روي پوست ميوه لکه‌هاي قهوه‌اي تا سياه ايجاد مي‌کنند که بعداً گسترش يافته و قسمت انتهايي ميوه را مي‌سوزانند و حالت سوختگي و خشکيدگي به وجود مي‌آورند.

عامل اصلي گسترش اين بيماري‌ها، رطوبت ماندگار روي خوشه، تهويه ضعيف اطراف درخت، تراکم بالاي برگ‌ها و خوشه‌ها روي هم، و باقي ماندن بقاياي آلوده (پوست، برگ خشک، خوشه‌هاي قديمي) در باغ است. هر زخمي روي ميوه (آسيب حشرات، ساييدگي به برگ يا ميوه مجاور، تگرگ و…) محل ورود قارچ خواهد بود. اگر ميوه‌ها پس از باران يا آبياري باراني براي مدت طولاني خيس بمانند، هاگ قارچ به‌سرعت جوانه زده و وارد بافت ميوه مي‌شود.

براي مديريت و کاهش اين مشکل، ابتدا بهداشت باغ را جدي بگيريد: بقاياي آلوده شامل خوشه‌هاي قبلي، برگ‌هاي خشک با لکه‌هاي سياه و ميوه‌هاي فاسد را از اطراف درختان جمع‌آوري و در خارج از باغ دفن يا بسوزانيد. از آبياري باراني روي خوشه‌ها در فصل گرم خودداري کنيد و تا حد امکان آبياري را به صورت قطره‌اي يا جوي و در اوايل صبح انجام دهيد تا سطح خوشه و برگ‌ها سريع‌تر خشک شود. هرس ملايم برگ‌هاي پير و آويزان روي خوشه‌ها باعث بهبود تهويه و کاهش رطوبت موضعي مي‌شود.

براي جلوگيري از خسارت بيشتر بر روي خوشه‌هاي در حال رشد، در مناطقي که بيماري شايع است معمولاً روي خوشه تازه تشکيل شده «کيسه» يا پوشش پلاستيکي سوراخ‌دار يا پارچه‌اي مخصوص مي‌کشند تا هم از صدمات مکانيکي و حشرات کاسته شود و هم تماس مستقيم باران با ميوه کمتر گردد. توجه داشته باشيد پوشش بايد داراي سوراخ‌هاي کافي براي تهويه باشد، در غير اين صورت خود باعث افزايش تعريق و رطوبت بيش از حد و رشد قارچ مي‌شود.

در موارد ابتلاي شديد، استفاده از قارچ‌کش‌هاي مناسب نيز لازم است. معمولاً در باغ‌هاي موز از قارچ‌کش‌هاي مسي (مثل بردوفيکس يا ترکيبات هيدروکسيد مس) يا قارچ‌کش‌هاي سيستميک مخصوص آنتراکنوز (مانند آزوکسي‌استروبين، مانکوزب و… بسته به مجوزهاي کشور) به صورت محلول‌پاشي روي خوشه و برگ‌ها در چند نوبت از زمان تشکيل خوشه تا نزديک رسيدن ميوه استفاده مي‌شود. حتماً برنامه سم‌پاشي را با کارشناس گياه‌پزشکي منطقه هماهنگ کنيد تا نوع سم، دوز، تعداد دفعات و دوره کارنس (فاصله آخرين سم‌پاشي تا برداشت) به درستي رعايت شود.

تغذيه متعادل درختان موز نيز در کاهش حساسيت ميوه‌ها مؤثر است. کمبود پتاسيم، کلسيم و بور مي‌تواند ديواره‌هاي سلولي ميوه را ضعيف کرده و آمادگي براي ترک خوردن و آلودگي قارچي را افزايش دهد. استفاده از کودهاي پتاسه کافي (به‌ويژه در زمان تشکيل و رشد خوشه)، به‌همراه تأمين کلسيم و ريزمغذي‌ها طبق آزمون خاک، به استحکام پوست ميوه و کاهش بيماري‌هاي پوسيدگي کمک مي‌کند. از مصرف بيش از حد کودهاي ازته که بافت را آبدار و حساس مي‌کنند خودداري کنيد.

اگر تنها بخش محدودي از خوشه دچار سياه‌شدن شده است، بهتر است همان قسمت آلوده را با چاقوي تميز حذف کرده و دور بيندازيد تا منبع انتشار اسپور به بقيه باغ نباشد. ابزار برش (چاقو، قيچي هرس) را بعد از کار روي هر درخت با الکل يا محلول وايتکس رقيق (۱ واحد وايتکس در ۹ واحد آب) ضدعفوني کنيد تا بيماري مکانيکي منتقل نشود. همچنين هنگام کار در باغ از زخمي شدن بي‌مورد خوشه‌ها جلوگيري کنيد.

در نهايت، انتخاب پاجوش‌ها و نهال‌هاي سالم و عاري از بيماري براي احداث يا تجديد مزرعه موز بسيار مهم است؛ چون بسياري از عوامل قارچي و باکتريايي مي‌توانند با نهال آلوده وارد باغ شوند. خريد نهال از مراکز معتبر و تحت نظارت، و در صورت امکان استفاده از نهال‌هاي کشت بافتي سالم، ريسک آلودگي اوليه را کاهش مي‌دهد. پايش منظم باغ، به‌ويژه در ابتداي تابستان، کمک مي‌کند علائم اوليه را زود تشخيص دهيد و با حذف ميوه‌هاي به‌شدت آلوده و انجام محلول‌پاشي به‌موقع، از گسترش آلودگي و «سيگاري شدن» گسترده ميوه‌ها جلوگيري کنيد.

براي آشنايي بيشتر با بيماري‌ها، تغذيه و اصول نگهداري درخت موز و ساير گياهان، مي‌توانيد مقالات سايت نارگيل را مطالعه نماييد.