دلایل برگ ندادن نهال خرمالو در سال اول و راهکارهای تقویت آن

در نهال‌هاي خرمالو، مخصوصاً در سال‌هاي اول کاشت، دير برگ دادن يا کم‌برگ شدن مي‌تواند به چند علت مختلف مربوط باشد؛ از جمله شوک ناشي از جابجايي، شرايط نامناسب خاک، آبياري غلط، آسيب ريشه، آفات و بيماري‌ها يا حتي سرمازدگي. مهم‌ترين نکته اين است که مطمئن شويد نهال واقعاً زنده است؛ اگر شاخه‌ها از درون هنوز سبز و نرم باشند و با خراش سطحي پوست، رنگ سبز زير پوسته ديده شود، يعني نهال زنده است و شانس برگ‌دهي وجود دارد.

ابتدا سلامت نهال را بررسي کنيد. با ناخن يا چاقوي تيز، سطح بسيار نازکي از پوست شاخه‌هاي نازک را در چند نقطه خراش دهيد؛ اگر زير آن سبز و مرطوب بود، نهال زنده است، اما اگر قهوه‌اي و خشک بود، آن بخش مرده است. همين کار را روي چند قسمت از تنه نزديک به طوقه (محل اتصال ساقه به ريشه) هم انجام دهيد. اگر فقط انتهاي شاخه‌ها خشک شده، مي‌توانيد تا جايي که بافت سبز است هرس سبک انجام دهيد تا گياه انرژي را به بخش‌هاي سالم هدايت کند.

زمان کاشت و شرايط آب‌وهوايي منطقه نيز مهم است. خرمالو در بهار و با گرم شدن هوا شروع به جوانه‌زني مي‌کند. اگر در منطقه شما بهار سرد و طولاني بوده يا سرماهاي ديررس بهاره داشته‌ايد، احتمال دارد جوانه‌ها آسيب ديده و يا جوانه‌زني به تأخير افتاده باشد. در اين شرايط بايد کمي صبر کنيد تا دماي هوا به ثبات برسد و اگر نهال زنده باشد، معمولاً شروع به توليد برگ خواهد کرد. البته اگر تا اواسط يا اواخر بهار هيچ نشانه‌اي از جوانه و برگ مشاهده نشود، احتمال ضعف شديد يا مرگ نهال بيشتر مي‌شود.

شرايط خاک و کاشت نهال را نيز بازبيني کنيد. خرمالو خاک نسبتاً عميق، با زهکش مناسب و کمي اسيدي تا خنثي را دوست دارد. اگر نهال در گودالي کاشته شده که آب در آن جمع مي‌شود و خاک باتلاقي يا بسيار سنگين و رسي است، ريشه دچار خفگي و پوسيدگي مي‌شود و نهال نمي‌تواند برگ توليد کند. از طرف ديگر، اگر خاک بسيار سبک و فقير و خشک باشد، نهال از کمبود رطوبت و مواد غذايي رنج مي‌برد. اطمينان حاصل کنيد که اطراف طوقه کمي از سطح خاک بالاتر باشد تا آب مستقيماً روي طوقه نايستد و در صورت امکان خاک را با کمي کمپوست پوسيده و خاک برگ اصلاح کنيد.

آبياري نهال بايد منظم و متعادل باشد. در سال اول، خرمالو به رطوبت يکنواخت در محدوده ريشه نياز دارد. اگر خيلي کم آبياري کنيد، ريشه خشک مي‌شود و نهال توان رويش برگ را از دست مي‌دهد؛ اگر بيش از حد آب بدهيد، به‌خصوص در خاک‌هاي سنگين، ريشه دچار پوسيدگي مي‌شود. بهترين روش اين است که خاک را تا عمق حدود ۲۰–۳۰ سانتي‌متري بررسي کنيد؛ اگر تا اين عمق خشک است، آبياري انجام دهيد، و اگر هنوز نمناک است، آبياري را به تأخير بيندازيد. آبياري عميق و با فاصله بهتر از آبياري سطحي و هر روزه است.

تغذيه نهال نيز نقش مهمي در برگ‌دهي دارد. اگر نهال در گودالي بدون تقويت کاشته شده و خاک فقير است، مي‌توانيد در بهار و اوايل تابستان از کود دامي کاملاً پوسيده و مقدار کمي کودهاي شيميايي متعادل (مثل ۲۰-۲۰-۲۰) به صورت محلول رقيق استفاده کنيد. توجه داشته باشيد که کوددهي سنگين، به‌ويژه کودهاي ازته زياد، در نهال‌هاي ضعيف يا داراي ريشه آسيب‌ديده مي‌تواند وضعيت را بدتر کند. ابتدا از زنده بودن ريشه و مناسب بودن آبياري و خاک مطمئن شويد، سپس تغذيه ملايم را آغاز کنيد.

آسيب ريشه هنگام کاشت نيز از دلايل شايع ضعيف شدن نهال در سال اول است. اگر هنگام انتقال، ريشه‌ها زياد بريده شده يا مدت طولاني در معرض آفتاب و باد قرار گرفته باشند، نهال دچار شوک شديد مي‌شود و مدتي طول مي‌کشد تا ريشه‌ها بازسازي شده و گياه توان رشد رويشي پيدا کند. در اين حالت، تنها راه کمک، فراهم کردن شرايط ايده‌آل (آبياري منظم، سايه ملايم در ساعات گرم روز در هفته‌هاي اول، حفاظت از باد و خاک مناسب) و صبر است تا نهال خود را بازيابي کند.

در کنار اين موارد، حتماً اطراف نهال را از علف‌هاي هرز و گياهان رقيب پاک کنيد، چون اين علف‌ها آب و مواد غذايي را از ريشه نهال مي‌گيرند و اجازه نمي‌دهند نهال ضعيف توان کافي براي توليد برگ داشته باشد. وجود مالچ (پوشش سطح خاک) مانند کاه و کلش، برگ خشک يا خاک‌برگ در اطراف نهال (با فاصله چند سانتي از طوقه) مي‌تواند به حفظ رطوبت خاک و کاهش تنش گرمايي کمک کند.

اگر همه‌ي موارد بالا را رعايت کرده‌ايد و نهال هنوز در اواخر بهار يا اوايل تابستان هيچ برگي نداده، ولي با خراش پوست هنوز کمي سبزي در قسمت‌هاي پايين تنه ديده مي‌شود، آن بخش‌ها را تا حد امکان حفظ کنيد و از هرس شديد خودداري نماييد. در چنين شرايطي گاهي نهال از جوانه‌هاي جانبي يا حتي پايين‌تر از محل پيوند (در نهال‌هاي پيوندي) شروع به جوانه‌زني مي‌کند. در نهال‌هاي پيوندي، اگر جوانه‌ها از زير محل پيوند ظاهر شوند، آن‌ها اغلب از پايه‌ي غير از رقم اصلي هستند و بايد مديريت شوند يا با دقت انتخاب کنيد کدام شاخه را براي ادامه رشد نگه مي‌داريد.

در نهايت، اگر نهال کاملاً خشک شده باشد (هيچ قسمت سبزي در تنه و شاخه‌ها ديده نشود و چوب شکننده و قهوه‌اي باشد)، بايد آن را تعويض کنيد و نهال جديد، سالم و مطمئن از نهالستان معتبر تهيه نماييد. براي نهال جديد، حتماً به زمان مناسب کاشت (اواخر زمستان تا اوايل بهار)، آماده‌سازي گودال کاشت، اصلاح خاک، کاشت اصولي و آبياري منظم توجه کنيد تا در سال اول بدون مشکل برگ بدهد و استقرار پيدا کند.

براي کسب اطلاعات بيشتر و مطالعه مقالات تخصصي درباره کاشت و نگهداري نهال خرمالو و ساير گياهان، مي‌توانيد به سايت نارگيل مراجعه نماييد.