علت خشک شدن جوانه‌های درخت خرمالو و راهکارهای نجات و تقویت درخت

خشک شدن ناگهاني جوانه‌هاي درخت خرمالو، خصوصاً در سال‌هاي اول کاشت، معمولاً ناشي از يکي از چند عامل اصلي است: سرمازدگي بهاره، تنش آبي (کم‌آبي يا آبياري نامنظم)، مشکل در ريشه يا طوقه، آفت و بيماري، يا تغذيه نامتعادل. از آن‌جا که تنه را سالم توصيف کرده‌ايد و طوقه نيز پوسيدگي ندارد، احتمال زيادي وجود دارد که يا سرما و نوسانات شديد دما در بهار، يا تنش آبي و تغذيه‌اي باعث ريزش جوانه‌ها شده باشد.

در بسياري از مناطق، جوانه‌هاي خرمالو در اوايل بهار شروع به باز شدن مي‌کنند و اگر در اين زمان يک سرماي ناگهاني (به‌خصوص شب‌هاي خيلي سرد يا يخبندان ديررس) رخ دهد، جوانه‌ها مي‌سوزند، قهوه‌اي و خشک مي‌شوند و سپس مي‌ريزند، در حالي‌که تنه و شاخه‌هاي اصلي ظاهراً سالم مي‌مانند. همچنين اگر در دوره جوانه‌دهي، آبياري نامنظم (گاه زياد، گاه کم) يا خشکي خاک رخ دهد، يا ريشه‌ها به‌دليل خاک سفت و سنگين، خفگي و نرسيدن اکسيژن پيدا کنند، جوانه‌ها به‌سرعت واکنش نشان داده و خشک مي‌شوند.

براي حفظ درخت و افزايش شانس ادامه حيات آن، ابتدا بايد مطمئن شويد که بافت‌هاي چوبي زنده هستند. با ناخن يا چاقوي تيز، کمي از پوست شاخه‌هاي نازک را بخراشيد؛ اگر زير پوست سبز و مرطوب است، شاخه زنده است و در صورت رفع علت تنش، احتمالاً جوانه‌هاي جانبي يا جوانه‌هاي خفته در ادامه فصل يا سال بعد فعال مي‌شوند. اگر زير پوست قهوه‌اي و خشک بود، آن قسمت شاخه مرده است و بايد در هرس بعدي حذف شود تا انرژي درخت هدر نرود.

در مورد آبياري، خرمالو در سال‌هاي اول کاشت به آبياري منظم و عميق نياز دارد، اما از غرقابي شدن طولاني‌مدت خاک نيز آسيب مي‌بيند. سعي کنيد آبياري را طوري تنظيم کنيد که درخت هر ۴ تا ۷ روز (بسته به گرما و بافت خاک) يک بار به‌طور کامل و عميق آبياري شود؛ به‌طوري که رطوبت به عمق ۳۰–۴۰ سانتي‌متري خاک برسد، اما بين دو آبياري، سطح خاک کمي خشک شود. اگر خاک خيلي سنگين و رسي است، از جمع شدن آب دور ريشه جلوگيري کنيد و تا حد امکان با افزودن مواد آلي (کود دامي کاملاً پوسيده، کمپوست) در پاييز يا انتهاي زمستان، بافت خاک را سبک‌تر کنيد.

بالا بودن طوقه روي سطح خاک از يک نظر خوب است، چون باعث مي‌شود طوقه خفه و پوسيده نشود؛ اما اگر ريشه‌ها کم‌عمق مانده و در معرض نوسان شديد دما و خشک شدن قرار بگيرند، درخت تحت تنش بيشتري قرار مي‌گيرد. بهتر است اطراف طوقه را با يک لايه نازک مالچ (برگ خشک خرد شده، خاک‌برگ، پوشال) بپوشانيد، اما خود طوقه مستقيماً زير مالچ يا خاک مدفون نشود. اين کار هم رطوبت خاک را حفظ مي‌کند و هم نوسان دمايي ريشه را کاهش مي‌دهد.

در زمينه تغذيه، استفاده از اسيد هيوميک به‌تنهايي معمولاً باعث خشک شدن جوانه‌ها نمي‌شود و حتي اگر به ميزان معقول مصرف شود، مي‌تواند به بهبود ساختار خاک کمک کند. با اين حال، نبايد آن را جايگزين کودهاي اصلي (ازت، فسفر، پتاس و ريزمغذي‌ها) بدانيد. اگر به فاصله کوتاهي از شروع رشد درخت، اسيد هيوميک را غليظ يا همراه با کودهاي شيميايي سنگين استفاده کرده‌ايد، ممکن است ريشه‌ها دچار تنش شده باشند. در حال حاضر، تا وقتي درخت دوباره علائم رشد جديد نشان نداده، از هر گونه کود شيميايي قوي خودداري کنيد و تنها در صورت لزوم، در اواخر بهار يا اوايل تابستان، يک تغذيه متعادل (مثلاً کود کامل با نسبت حدودي ۱۰-۱۰-۱۰ يا مشابه، با دوز کم) در حاشيه سايه‌انداز درخت انجام دهيد.

کنترل آفات و بيماري‌ها نيز مهم است. هرچند توضيحات شما بيشتر با تنش محيطي يا سرمازدگي جور است، ولي بهتر است شاخه‌ها و جوانه‌هاي خشک‌شده را از نظر وجود حشرات (مانند شته‌ها، سفيدبالک، کنه‌ها) يا لکه‌هاي قارچي (لکه‌هاي سياه يا قهوه‌اي روي پوست جوانه و شاخه‌هاي نازک) بررسي کنيد. اگر روي جوانه‌ها يا شاخه‌هاي نازک، ترشحات چسبنده، تار مانند يا تغيير رنگ‌هاي غيرطبيعي مي‌بينيد، ممکن است نياز به يک سم‌پاشي هدفمند با نظر کارشناس گياه‌پزشکي باشد. شاخه‌هاي کاملاً خشک را در زمان مناسب هرس کنيد و از باغچه خارج کنيد تا منبع آلودگي باقي نمانند.

براي کمک به درخت در عبور از اين دوره تنش، مي‌توانيد از محلول‌پاشي با کودهاي برگي ملايم حاوي ريزمغذي‌ها و اسيدهاي آمينه (با دوز توصيه‌شده روي برچسب) استفاده کنيد، اما تنها زماني که مطمئن شديد قسمت‌هايي از درخت هنوز سبز و زنده هستند و هوا هم نسبتاً معتدل است. در کنار آن، مراقبت عمومي مثل جلوگيري از ضربه به تنه، جلوگيري از کوبيده شدن خاک پاي درخت، و پرهيز از هرس شديد در اين زمان کمک مي‌کند تا درخت تمرکز خود را روي بازسازي ريشه و جوانه‌هاي جديد بگذارد.

در نهايت، اگر خشک شدن جوانه‌ها ناشي از سرمازدگي باشد، معمولاً درخت در صورت زنده بودن بافت چوبي، در سال بعد با مديريت صحيح آبياري، تغذيه و حفاظت در برابر سرما (مثلاً استفاده از پوشش موقت يا محلول‌هاي ضدسرما در شب‌هاي يخبندان)، رشد نرمال‌تري خواهد داشت. صبر و پايش منظم در اين شرايط مهم است؛ اگر تا اواخر بهار هيچ جوانه جديدي فعال نشد و بيشتر شاخه‌ها در تست خراش پوست، قهوه‌اي و خشک بودند، احتمال آسيب جدي بالاست، اما اگر بخش‌هايي سبز باقي مانده‌اند، به درخت فرصت دهيد تا خود را بازسازي کند.

براي آشنايي بيشتر با اصول نگهداري درختان ميوه و خرمالو، پيشنهاد مي‌شود مقالات سايت نارگيل را مطالعه نماييد.