روش تکثیر گلسنگ (Lichen) و بهترین زمان انجام آن

گلسنگ‌ها موجودات خاص و دوست‌داشتني‌اي هستند؛ يک جور «هم‌خانه‌گي» بين قارچ و جلبک/سيانوباکتري! براي همين هم تکثيرشان مثل قلمه‌زدن شمعداني نيست که بگيم بزن تو آب و تمام 😄. در طبيعت، گلسنگ‌ها خيلي آهسته رشد مي‌کنند و تکثيرشان هم نياز به صبر و شرايط درست دارد.

مهم‌ترين و ساده‌ترين روش تکثير گلسنگ در طبيعت، تکثير غيرجنسي است؛ يعني از تکه‌هاي خود گلسنگ. اين تکه‌ها ممکن است با باد، باران، تماس حيوانات يا حتي جابه‌جايي سنگ و چوب جدا شوند و جاي جديدي را کلوني کنند. دو ساختار معروف در گلسنگ‌ها براي تکثير غيرجنسي عبارت‌اند از: سوريديا (Soredia) مثل گرد ريزه‌هاي پودري و ايزيديا (Isidia) مثل زائده‌هاي انگشتي ريز. اگر گونه‌اي اين‌ها را داشته باشد، شانس تکثيرش بالاتر است.

اگر مي‌خواهيد «دستي» تکثير کنيد، واقع‌بينانه‌ترين کار اين است که يک تکه خيلي کوچک از گلسنگ را همراه با همان بسترش (مثلاً تکه‌اي از سنگ يا پوست درخت که روش چسبيده) منتقل کنيد. چون گلسنگ‌ها مثل رنگ به بستر مي‌چسبند و جدا کردن کاملشان معمولاً آسيب‌زننده است. بهترين کار اين است که بستر مقصد از نظر جنس و شرايط شبيه مبدا باشد: اگر روي پوست درخت بوده، روي سنگ منتقلش نکنيد؛ اگر روي سنگ آهکي بوده، روي سنگ سيليسي جواب نمي‌دهد.

شرايط نگهداري هم خيلي تعيين‌کننده است: نور زياد ولي غيرمستقيم، رطوبت دوره‌اي (مه‌پاشي ملايم)، جريان هواي خوب و عدم آلودگي هوا (گلسنگ‌ها به دود و آلاينده‌ها حساس‌اند و عملاً دستگاه سنجش آلودگیِ زنده‌اند!). نکته بامزه اينجاست که گلسنگ‌ها از زيادي مهرباني هم ناراحت مي‌شوند: آبياري زياد و ماندن آب روي سطح مي‌تواند باعث رشد قارچ‌ها و جلبک‌هاي مزاحم و خراب شدن کلني شود 🙃.

اما درباره زمان مناسب: بهترين زمان جابه‌جايي/تکثير عملي معمولاً وقتي است که هوا ملايم و مرطوب باشد؛ يعني اوايل بهار يا پاييز. در گرماي خشک تابستان يا يخبندان زمستان، استقرار کلني سخت‌تر مي‌شود. البته اين هم وابسته به اقليم شماست؛ در مناطق خيلي گرم، پاييز و زمستانِ ملايم بهتر است، و در مناطق سردسير، اواخر بهار تا اوايل پاييز نتيجه بهتري مي‌دهد.

يک نکته مهمِ اخلاقي-قانوني هم بگم: گلسنگ‌ها رشد بسيار کندي دارند و بعضي گونه‌ها ارزش حفاظتي دارند. پس اگر قصد برداشت از طبيعت داريد، خيلي محدود، با اجازه و بدون آسيب به زيستگاه انجام دهيد؛ يا بهتر از آن، از منابع مجاز/آزمايشگاهي استفاده کنيد.

براي کسب اطلاعات بيشتر و نکته‌هاي تکميلي، مقالات سايت نارگيل را مطالعه نماييد.