راهنمای کامل گرفتن بذر از گل شمعدانی (معمولی، پیچ، هلندی و اژدر)

اول از همه اين را بگويم که شمعداني‌ها کاملاً بذر توليد مي‌کنند؛ هم شمعداني معمولي، هم پيچ، هم هلندي و… فقط به شرطي که گل‌ها کامل گرده‌افشاني شده باشند (توسط حشرات يا با کمک خودتان). بعضي رقم‌هاي پرپر و خيلي اصلاح‌شده ممکن است بذر کمي بدهند يا اصلاً ندهند، ولي اصول کلي براي همه يکي‌ست. 🙂

ساختار بذر در شمعداني اين‌طور است: بعد از گرده‌افشاني، وسط هر گل يک ميوه باريک و نوک‌تيز تشکيل مي‌شود که وقتي برسد، به صورت دانه‌هاي کشيده (شبيه گندم باريک) در مي‌آيد. روي هر دانه هم يک دم‌مو‌مانند کرکي (مثل قاصدک اما نه به آن شلختگي!) ايجاد مي‌شود که کمک مي‌کند دانه‌ها پخش شوند.

در مورد زمان قطع گل: اگر هدفتان گرفتن بذر است، نبايد بلافاصله بعد از پژمردن، گل‌آذين را بچينيد. بگذاريد روي خود بوته بماند تا ميوه‌ها (دانه‌ها) کامل برسند و قهوه‌اي / نخودي شوند. روي گياه ماندن، رطوبت و غذاي لازم براي رسيدن جنين بذر را فراهم مي‌کند؛ اگر زود بچينيد و جايي آويزان کنيد، اغلب بذرها نارس و پوک مي‌مانند.

حالا مرحله به مرحله بر اساس عکس‌هايي که فرستاديد توضيح بدهم (شماره‌گذاري خودتان): در عکس‌هاي ۱ و ۲، گل‌ها تازه و در حال بازشدن هستند؛ اين مرحله براي گرده‌افشاني مناسب است، نه جمع بذر. در عکس ۳ و ۴ که گل‌ها خشک شده و وسط‌شان کمي متورم و کرکي ديده مي‌شود، آغاز تشکيل ميوه و بذر است؛ هنوز خام‌اند و نبايد جدا شوند. در تصاوير ۵ و ۶ که گل‌هاي خشک قهوه‌اي و ميوه‌هاي باريک‌تر و سفت‌تر شده‌اند، شما به مرحله تقريباً رسيدگي بذر نزديک شده‌ايد؛ اگر نوک آن ميوه‌هاي باريک شروع به باز شدن کرد و رشته‌هاي مويي (مثل قاصدک کوچک) نمايان شد، زمان برداشت است.

به‌طور عملي اين کار را انجام دهيد: چند گل‌آذين را براي بذر نگه داريد و به‌محض خشک شدن کامل گلبرگ‌ها، آن‌ها را جدا نکنيد. صبر کنيد تا پايه‌هاي باريک وسط گل (ميوه‌ها) از سبز به نخودي تا قهوه‌اي روشن تغيير رنگ دهند و اگر يکي را لمس کرديد، کمي سفت و خشک باشد. سپس کل خوشه خشک را ببريد، در يک کيسه کاغذي يا پارچه‌اي برعکس آويزان کنيد تا چند روز ديگر هم کاملاً خشک شود. بعد با يک فشار ملايم، دانه‌هاي کشيده با دم‌مو‌دار از غلاف جدا مي‌شوند؛ اين‌ها همان بذرهاي شمعداني‌اند. 🌱

شکل بذر همان‌طور که حدس زديد تا حدي شبيه دانه گندم است ولي باريک‌تر و کمي خميده‌تر؛ به‌علاوه دم مويي دارد. «قاصدک‌هاي روي گل» که گفتيد در واقع همين موهاي انتهاي هر دانه است، نه اين‌که بعد از آن تازه بذر تشکيل شود؛ خودِ آن موقع، بذر کامل آماده است.

يک نکته مهم ژنتيکي: گياهاني مثل شمعداني هلندي، اژدر يا رقم‌هاي خيلي پرگل، اغلب هيبريد هستند. يعني بذرشان لزوماً گياهي شبيه «مامان» نمي‌دهد؛ ممکن است رنگ، فرم گل يا رشد بوته متفاوت شود. اين هم بد نيست، گاهي ترکيب‌هاي جالب و جديد درمي‌آيد؛ فقط اگر دقيقاً همان رقم را مي‌خواهيد، بايد از قلمه استفاده کنيد، نه از بذر.

براي افزايش شانس تشکيل بذر، مي‌توانيد صبح‌ها با يک قلم‌موي نرم، کمي گرده گل‌هاي باز را جمع کرده و روي مادگي گل‌هاي ديگر همان بوته يا بوته‌هاي کناري بماليد. اين کار به‌ويژه در بالکن‌هاي آپارتماني که حشره کم است، خيلي کمک مي‌کند و تعداد ميوه‌هاي پر‌بذر را بالا مي‌برد.

در نهايت بذرهاي خشک را در يک پاکت کاغذي، جاي خشک و خنک نگه داريد. روي پاکت حتماً تاريخ و نوع شمعداني را بنويسيد. بهتر است ظرف يک‌سال آن‌ها را مصرف کنيد تا قوه ناميه‌شان زياد پايين نيايد. براي سبز کردن هم فقط کافي است روي بستر سبک و مرطوب (مخلوط کوکوپيت و پرليت يا خاک برگ نرم) بکاريد، يک‌لايه خيلي نازک خاک رويشان بريزيد و در جاي روشن بدون آفتاب مستقيم بگذاريد؛ معمولاً ۱۰–۲۰ روزه سر و کله‌شان پيدا مي‌شود. 😊

براي آشنايي بيشتر با روش‌هاي تکثير، بيماري‌ها و نگهداري شمعداني، پيشنهاد مي‌کنم حتماً مقالات سايت نارگيل را هم مطالعه نماييد.