خاک

فرا آیند تجزیه و جذب مواد آلی مبحث پیچده ای است .مواد آلي خاك شامل دو بخش زنده و غير زنده خاك است كه بخش زنده شامل، ريشه هاي زنده گياه، موجودات ريز و ذره بيني و جانوران متو سط و بزرگي است كه در خاك زندگي مي كنند. بخش غير زنده ماده آلي خاك شامل بقاياي گياهي و جانوري موجود در خاك بوده كه مراحل مختلف تجزيه و فساد را مي گذرانند. مواد آلي خاك علي رغم سهم ناچيز آنها در خاك، تاثير فوق العاده مهمي بر رشد و عملكرد گياه دارند. توانايي خاك در جذب آب و نگهداري عناصر غذايي بستگي زيادي به مقدار و نوع مواد آلي موجود در خاك دارد. قدرت باروري و حاصلخيزي خاك از طرق مختلفي وابسته به بخش آلي خاك مي باشد. هر قدر مواد آلي خاك بيشتر بوده و كيفيت آنها مناسب تر باشد، كميت و كيفيت محصول نيز بالاتر است. در مناطق ما كه شديدا دچار محدوديت كمي و كيفي منابع آب آبياري هستيم، بالا بردن مقدار مواد آلي خاك با استفاده از كودهاي حيواني با توجه به ظرفيت جذب و نگهداري بالاي رطوبت آنها، تاثير نسبتا مهمي در رفع مشكل دارد. محصول نهايي تجزيه مواد آلي ماده سياه رنگ و مقاوم به تجزيه ميكروبي است كه هوموس ناميده مي شود. ظرفيت جذب و نگهداري رطوبت و تبادل كاتيوني اين ماده بسيار زياد مي باشد. مواد آلي خاك كه از طريق دادن كودهاي حيواني و برگرداندن بقاياي گياهي به خاك، تامين مي شوند، مرتب در حال تجزيه بوده و مقدار آنها در خاك دائما در حال كاهش مي باشد. بنابراين جهت بالا بردن و حفظ مواد آلي خاك، استفاده از كودهاي حيواني به شكل، مقدار و نحوه كاربرد مناسب و هر ساله امري ضروري و اجتناب ناپذير به نظر مي رسد. مواد آلي خاك نه تنها توانايي زيادي در جذب و نگهداري عناصر غذايي داشته، بلكه بخشي از عناصر غذايي مورد نياز گياه را هم فراهم مي كنند ،مواد آلي منبع عمده عناصر غذايي مختلف در خاک مي باشند که باعث حفظ و بقاي عناصر غذايي و جلوگيري از هدر رفت آنها از خاک مي گردندکود آلی مي تواند موجب افزايش تخلخل خاك و ظرفيت نگهداري آب خاك شود و از تغيير اسيديته خاك جلوگيري نموده و موجب رهاسازي عناصر غذايي مورد نياز گياه شود که توسط ریشه جذب گیاه می شود .خاک یک بوم نظام (اکوسیستم) باز است یعنی همواره با محیط پیرامون خود در حال تبادلات ماده و انرژی می باشد. علاوه بر این خاک محیطی برای رشد و تکثیر گروه عظیمی از میکرو و ماکروارگانیسم ها می باشد. باکتری های خاک نقش مهمی را در خاک ایفا می کنند. مقدار این موجودات را بین 500 تا 1000 کیلوگرم در هکتار تخمین زده اند. کلیه جانوران و گیاهان در خاک نیاز به مواد غذایی و محیط مناسب برای رشد خود دارند. با مطالعه زیست شناسی جانداران خاك مي توان دريافت كه با افزايش مواد آلي خاك، محيط جهت رشد آنها مساعدتر شده و بر جمعيت آنها افزوده مي شود، بطوري كه هر چه مواد آلي افزايش يابد، تعداد جانداران آن زيادتر شده و فعاليّت آنها باعث افزایش حاصلخیزی و توان باروری خاک می شود. مواد آلی در خاک باعث افزایش فعالیت جانداران خاک می شود که این فعالیت از جهات بسیاری حاصلخیزی خاک را افزایش می دهد که از جمله آن می توان به افزایش مقدار هوموس خاک و گردش سریعتر چرخه های عناصر غذایی مثل نیتروژن در خاک اشاره کرد.اثبات شده است که، مواد آلی بر روی خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی تاثیرات مطلوبی دارد که همین امر در مجموع باعث افزایش حاصلخیزی خاک و همچنین افزایش توان خاک برای رشد بهینه گیاهان خواهد شد. از جمله خصوصیات هوموس به عنوان مواد آلی کاملا تجزیه شده، می توان به افزایش قدرت جذب و نگهداری عناصر غذایی نظیر فسفر، منگنز، بر، آهن و روی در خاکهای زراعی نام برد.

نور خورشيد به عنوان منبع تأمين انرژي براي گياهان به شمار مي‌آيد. با وجود نور، آب و دي‌اكسيدكربن و طي عمل فتوسنتز، انرژي نوراني خورشيد به صورت كربوهيدرات در گياهان ذخيره مي‌شود؛ اين انرژي در جذب عناصر، تقسيم سلولي و ساير واكنش‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
سه فرايند مهم در گياهان وجود دارد كه به نور نياز دارند:
1- فتوسنتز مهم‌ترين آنهاست و براي رشد گياه ضروري است. طي عمل فتوسنتز، انرژي تابشي به انرژي شيميايي تبديل مي‌شود كه براي توليد تركيبات آلي در گياه ضروري است.
2- وجود نور علاوه بر فتوسنتز (تأمين انرژي مورد نياز گياهان)، بر واكنش‌هاي وابسته به طول دوره روشنايي روزانه گياه (فتوپريوديسم) نیز موثر است .
3- فتومورفوژنز (اثر نور بر شكل گياه) در شرايطي كه همه عوامل، از جمله دما، نور و Co2 در حد مطلوب باشند، براي انجام فتوسنتز به شدت نور بهينه نياز است؛ اگر شدت نور، كم و ضعيف باشد، سبب كاهش سرعت فتوسنتز و رشد، توليد گياهاني ضعيف، ريزش جوانه‌هاي گل، افزايش طول ميان‌گره‌ها، باريک شدن ساقه، کاهش کيفيت محصول و افزايش شيوع بيماري‌ها و هزينه توليد خواهد شد؛ در صورتي كه شدت نور از حد مناسب بالاتر باشد، كلروپلاست‌هاي برگ صدمه ديده و ميزان فتوسنتز كاهش مي‌يابد و گياهي با ساقه قطور و ميان‌گره‌هاي کوتاه توليد مي‌شود.
به طور كلي شدت نور بر رشد گياه (وزن تر گياه، وزن خشك گياه، اندازه گياه، توليد شاخ و برگ و تعداد گل و اندازه گل) تأثير مي‌گذارد.