چطور از گل‌های زینتی مثل ارس خزنده و آجوگا به‌صورت اصولی بذر بگیریم؟

اول از همه دم شما گرم که به فکر تکثير و توليد بذر خودتوني 😊 خيلي‌ها فقط از گل لذت مي‌برن، ولي کسي که مي‌خواد بذر بگيره يعني يه پا توليدکننده‌ست! حالا بيايم جدا جدا درباره آجوگا و ارس خزنده صحبت کنيم، چون روش کارشون با هم فرق داره.

۱. آجوگا (Ajuga / احيانا علف گربه‌اي يا برگ‌قاشقي)
آجوگا يه گياه پوششي هميشه‌سبزه که خوشبختانه از اون‌هايي‌ست که هم با بذر مي‌شه تکثيرش کرد، هم با پاجوش و تقسيم بوته. براي گرفتن بذرش اين کارها رو انجام بده:

– بذار گياهت آزادانه گل بده و گل‌ها کاملاً پير بشن. بعد از مدتي، به‌جاي گل، خشک شدن و تشکيل دانه‌هاي ريز رو مي‌بيني.
– صبر کن تا گل‌آذين‌ها تقريباً خشک و قهوه‌اي بشن؛ اون موقع بذرها تقريباً رسيده‌ان.
– خوشه‌هاي خشک‌شده رو با قيچي باغباني ببر و توي يه کيسه کاغذي يا پارچه‌اي (نه پلاستيکي) بذار و توي جاي خشک و سايه آويزون کن تا کامل خشک بشن.
– بعد از خشک شدن، با ماليدن گل‌آذين‌ها بين انگشت‌ها، بذرهاي ريز جدا مي‌شن. اين بذرها رو الک کن تا آشغال و بقاياي گل جدا بشه.

– بذرها رو در ظرف دربسته يا پاکت کاغذي در جاي خنک و خشک نگه‌دار. روي پاکت تاريخ و نام گياه رو هم بنويس (قول مي‌دم شش ماه بعد يادت نمياد چي توش کاشتي 😄).
– براي کاشت: بهار يا اواخر زمستون، بذرها رو روي خاک سبک و مرطوب بپاش، لايه خيلي نازکي خاک روشون بريز، خاک رو مرطوب نگه‌دار و صبور باش. جوانه‌ها کم‌کم سبز مي‌شن.

نکته مهم در مورد آجوگا: اين گياه خيلي راحت‌تر و مطمئن‌تر با تقسيم بوته و پاجوش تکثير مي‌شه. اگر هدفت فقط زياد کردنش هست، روش تقسيم بوته (جدا کردن قسمت‌هاي ريشه‌دار و کاشت در جاي جديد) از بذر خيلي بهتر و سريع‌تره.

۲. ارس خزنده (Juniperus horizontalis و ارس‌هاي خزنده)
اينجا داستان فرق مي‌کنه! ارس خزنده يه درختچه سوزني‌برگ هست و مثل گل‌هاي زينتي معمولي دانه توي کپسول يا غلاف نداره. اين‌ها معمولاً به شکل ميوه‌هاي ريز شبيه توت (کون‌ها يا مخروط‌هاي گوشتي) بذر توليد مي‌کنن.

مشکل کجاست؟
– بذر ارس‌ها پوسته خيلي سخت و خواب طولاني دارن؛ يعني اگر همين‌طوري دانه رو جدا کني و بکاري، معمولاً يا سبز نمي‌شه، يا چند سال طول مي‌کشه.
– براي سبز شدن بذر ارس معمولاً نياز به دوره سرمادهي طولاني (چند ماه در محيط سرد و مرطوب) هست که کارش کمي تخصصي‌تر مي‌شه.

اگر بخواي کاملاً اصولي از ارس خزنده بذر بگيري:

– بايد اول مطمئن بشي گياهت ميوه توليد مي‌کنه (بعضي ارقام زينتي کم‌ميوه يا اصلاً بدون ميوه‌اند).
– ميوه‌ها وقتي کامل مي‌رسن معمولاً رنگشون تيره‌تر و نرم‌تر مي‌شه؛ اون موقع جمع‌آوريشون کن.
– ميوه‌ها رو له کن، گوشتش رو جدا کن و بذرها رو بشور و خشک کن.
– بعد بايد بذرها رو چند ماه در محيط مرطوب و سرد (مثلاً داخل يخچال در ماسه مرطوب) نگه‌داري تا خوابشون بشکنه (به اين کار مي‌گن سرمادهي يا استراتيفيکاسيون سرد).

اما... در عمل، براي ارس خزنده معمولاً اين کار رو پيشنهاد نمي‌کنيم، چون:

– تکثير با قلمه (به‌خصوص قلمه نيمه‌خشبي در اواخر تابستان يا پاييز) خيلي ساده‌تر، سريع‌تر و مطمئن‌تره.
– گياه حاصل از بذر ممکنه خصوصيات والد (مثل رنگ و فرم خزنده خاص) رو حفظ نکنه، ولي قلمه .

پس اگر هدفت اينه که همين رقم ارس خزنده‌اي که الان داري با همون شکل و قيافه تکثير بشه، بهترين توصيه اينه:

– از شاخه‌هاي جوان ولي نيمه‌چوبي، قلمه‌هايي حدود ۱۰–۱۵ سانتي بگير.
– انتهاي قلمه رو از برگ‌ها (سوزن‌ها) خالي کن، توي هورمون ريشه‌زايي بزن (اگر داشتي، اجباري نيست ولي کمک مي‌کنه).
– در خاک سبک (ترکيب پرليت + پيتماس يا ماسه + خاک باغچه سبک) بکار، رطوبت رو حفظ کن و در جاي روشن ولي به دور از آفتاب مستقيم بذار.
– بعد از ريشه‌دهي مي‌توني منتقلشون کني به محل اصلي.

جمع‌بندي:
– براي گياهان علفي و گل‌هاي زينتي مثل آجوگا: گذاشتن گل تا بذر برسد، خشک شدن خوشه‌ها، جمع‌آوري، جداسازي بذر، نگهداري خشک و کاشت در فصل مناسب، روش استاندارد گرفتن بذر است.
– براي گياهان چوبي و سوزني‌برگ مثل ارس خزنده: از نظر تئوري مي‌شه بذر گرفت، اما به خاطر خواب بذر، زمان طولاني و احتمال تغيير صفات، قلمه‌گيري روش خيلي بهتريه 👍

اگر نوع يا نژاد خاصي از ارس خزنده يا آجوگا دارين و خواستين دقيق‌تر راهنمايي بشين (مثلاً اسم رقم روي گلدون يا برچسب)، مي‌تونين اون رو هم بفرستين تا دقيق‌تر بگم چه روشي بهتره 😉

براي کسب اطلاعات بيشتر و مطالعه مقالات تخصصي‌تر در مورد تکثير و نگهداري گياهان زينتي، حتماً به سايت نارگيل سر بزنيد.