برنامه درست آبیاری، هرس و کوددهی درختان مرکبات در مناطق کوهستانی شمال

اول از همه اين رو بگم که کار شما در کليت ماجرا بد نبوده 😉 اين‌که درخت‌هاي مرکبات بعد از حدود شش ماه شروع به دادن شاخه‌هاي جديد کرده‌اند، يعني ريشه‌ها کم‌کم جا افتاده‌اند و درخت دارد با شرايط جديد کنار مي‌آيد، مخصوصاً در يک منطقه کوهستاني و جنگلي که آب‌وهوا مي‌تواند کمي خنک‌تر و خاک متفاوت باشد.

در مورد آبياري هفتگي، اصل ماجرا اين است: آبياري درست براي مرکبات بستگي به سن درخت، نوع خاک و دما دارد. براي نهال‌هاي جوان، آبياري هفتگي در منطقه‌اي مثل شمال اگر خاکتان خيلي سبک و شني نباشد، معمولاً قابل قبول است؛ به‌خصوص اگر هر بار آبياري، عميق و کامل باشد، نه کم‌عمق و سطحي. اما: اگر تابستان آن منطقه گرم‌تر و خشک‌تر شود، بهتر است بجاي ثابت نگه داشتن برنامه هفتگي، با توجه به رطوبت خاک تصميم بگيريد. خاک را با دست چک کنيد؛ اگر تا عمق ۱۰–۱۵ سانتي‌متري خشک بود، زمان آبياري است.

يک نکته مهم اين است که مرکبات از غرق‌آبي طولاني‌مدت متنفرند. اگر خاک شما کمي سنگين و رسي است، دقت کنيد که آب پاي درخت جمع نشود و خيلي دير از خاک خارج نشود. در اين صورت شايد لازم باشد فاصله آبياري را کمي بيشتر کنيد تا ريشه‌ها خفه نشوند. اما اگر خاک سبک و زهکشي خوب است، همان آبياري هفتگي (به شرط آبياري عميق) معمولاً مناسب است.

در مورد اينکه شاخه‌هاي جديد را تازه شروع کرده‌اند: اين مي‌تواند طبيعي باشد، چون شش ماه اول، نهال بيشتر درگير ساختن و گسترش ريشه است تا رشد رويشي. اما اگر رشد خيلي کم است، ممکن است کمي کمبود مواد غذايي يا سرماي منطقه هم دخيل باشد. خوشبختانه شما ورمي‌کمپوست داده‌ايد که براي تقويت تدريجي خيلي خوب است، فقط بايد زياده‌روي نشود.

حالا برسيم به هرس مرکبات. برخلاف بعضي درختان، مرکبات نياز به هرس شديد ندارند. در سال‌هاي اول بهتر است فقط:
– شاخه‌هاي خشک، شکسته، آفت‌زده يا مريض را حذف کنيد.
– شاخه‌هايي که از نزديکي سطح خاک و پايين تنه، کج و معوج يا خيلي ضعيف هستند را برداريد.
– اگر دو شاخه مرکزي با هم رقابت مي‌کنند (دو رهبر اصلي)، يکي را نگه داريد و ديگري را حذف کنيد تا فرم درخت قوي و مرتب بماند.

بهترين زمان هرس در مناطق شمالي معمولاً اواخر زمستان تا اوايل بهار است، وقتي خطر يخبندان شديد گذشته ولي هنوز درخت وارد رشد شديد نشده. از هرس سنگين در تابستان يا پاييز خودداري کنيد چون مي‌تواند درخت را نسبت به سرما و آفت‌ها حساس کند.

در مورد کوددهي براي مرکبات، ورمي‌کمپوست به‌عنوان تقويت‌کننده آلي خوب است، ولي معمولاً براي تأمين همه نيازها کافي نيست. برنامه پيشنهادي کلي اين است (البته با توجه به شرايط خاک بهتر است تست خاک انجام شود):
– استفاده از يک کود کامل مثل ۲۰-۲۰-۲۰ يا مشابه، به مقدار کم و تقسيم‌شده در چند نوبت در فصل رشد (بهار تا اواخر تابستان).
– اگر امکانش هست، سالي يک‌بار در اواخر زمستان يا اوايل بهار، کود دامي کاملاً پوسيده يا ورمي‌کمپوست را به‌صورت لايه نازک دور تا دور سايه‌انداز درخت پخش کنيد (نه چسبيده به تنه).
– مرکبات معمولاً به نيتروژن براي رشد برگ‌ها حساس‌اند، اما زياده‌روي در نيتروژن باعث رشد زياد شاخه و کاهش گل و ميوه و حساسيت به آفات مي‌شود، پس کود را کم‌کم و با فاصله بدهيد.

اگر برگ‌ها خيلي کم‌رنگ، زرد يا رگبرگ‌ها سبز و حاشيه زرد است، ممکن است کمبود آهن، منيزيوم يا عناصر ريزمغذي باشد. در آن صورت مي‌توانيد سالي يکي دو بار از کودهاي ميکرو (عناصر ريزمغذي) به‌صورت محلول‌پاشي يا آبياري استفاده کنيد.

در نهايت، چون منطقه شما کوهستاني – جنگلي است، حواستان به سرماي زمستان هم باشد. نهال‌هاي جوان مرکبات اگر دما خيلي پايين برود، آسيب مي‌بينند. مي‌توانيد در سال‌هاي اول از پوشش موقت (مثل گوني، نايلون با تهويه مناسب، يا بادشکن) استفاده کنيد تا از شوک سرمايي جلوگيري شود. اين کار به رشد بهتر و سريع‌تر شاخه‌هاي جديد هم کمک مي‌کند 🌱

اگر بخواهم جمع‌بندي کنم:
– آبياري هفتگي براي شروع، اگر خاک خوب زهکشي شود و آب‌وهوا خيلي داغ نباشد، قابل قبول است، اما هميشه با دست، رطوبت خاک را چک کنيد.
– هرس را اواخر زمستان تا اوايل بهار، سبک و اصلاحي انجام دهيد، نه شديد.
– از ترکيب کود آلي (مثل ورمي) + کود شيميايي متعادل مثل ۲۰-۲۰-۲۰ در چند نوبت در فصل رشد استفاده کنيد.
– مراقب آب‌ماندگي زياد، سرما و کمبود عناصر غذايي باشيد.

براي مطالعه راهنماها و مقالات بيشتر در مورد نگهداري درختان مرکبات و ساير گياهان، حتماً به سايت نارگيل سر بزنيد؛ مطالب کاربردي و مفصل‌تري آنجا پيدا مي‌کنيد 🌿