علت لق شدن بنفشه آفریقایی و رشد برگ‌های ریز از پایین ساقه چیست؟

اين برگ‌هاي ريز چسبيده به خاک که از انتهاي ساقه درمي‌آيند معمولاً «پاجوش/جوانه‌هاي جانبي» هستند؛ يعني گياه به‌جاي اينکه فقط يک تاج (مرکز رشد) داشته باشد، شروع کرده چند تا مرکز رشد جديد بسازد. اين اتفاق مي‌تواند طبيعي باشد، ولي خيلي وقت‌ها وقتي مي‌بينيم هم‌زمان گياه شل و لق هم شده، قضيه بيشتر به ريشه و طوقه (محل اتصال ساقه به خاک) ربط دارد تا صرفاً «زياد شدن برگ‌هاي ريز».

لق زدن و تکان خوردن واضح گلدان معمولاً يکي از اين علت‌ها را دارد: 1) ريشه‌ها کم شده‌اند يا آسيب ديده‌اند (آبياري زياد، خاک سنگين، پوسيدگي ريشه)، 2) خاک پوک و نشست‌کرده يا خيلي سبک/کهـنه شده و دور ريشه را درست نمي‌گيرد، 3) ساقه کشيده و «گردن‌دار» شده و مرکز ثقل گياه بالا رفته. بنفشه اگر بيش از حد خيس بماند يا خاکش دير خشک شود، ريشه تنبل مي‌شود و گياه مثل آدمي که کفشش لق است، همين‌طوري وول مي‌خورد 😄.

اين‌که گفتيد گياه گرايش به بالا پيدا کرده و حالت پهن و تنک بودنش را از دست داده، خيلي وقت‌ها نشانه‌ي کمبود نور (يا نور نامناسب) است. وقتي نور کم باشد، برگ‌ها به جاي خوابيده و افقي بودن، رو به بالا مي‌ايستند و دمبرگ‌ها بلندتر مي‌شوند. نتيجه؟ گياه هم قشنگ فرم رزتِ جمع‌وجور را از دست مي‌دهد و هم ممکن است ديرتر گل بدهد.

اما چرا پاجوش‌ها اين‌قدر زياد و سريع مي‌شوند؟ معمولاً وقتي تاج اصلي آسيب ببيند (مثلاً رطوبت زياد روي مرکز، ضربه، پوسيدگي خفيف، يا حتي استرس ريشه)، گياه براي بقا مي‌گويد «عيبي نداره، چندتا بچه مي‌سازم!» و شروع به توليد جوانه از پايين مي‌کند. گاهي هم کاشت عميق (دفن شدن طوقه) يا بالا آمدن ساقه و تشکيل گردن باعث مي‌شود از نقاط نزديک خاک جوانه بزند.

اين سؤال که «بنفشه مگر از بالا رشد نمي‌کند؟»—در حالت ايده‌آل بله، بنفشه آفريقايي تک‌تاج است و برگ‌ها از مرکز (بالا/تاج) اضافه مي‌شوند. ولي پاجوش‌دهي يعني گياه چندتاج شده و برگ‌هاي ريز از پايين هم مي‌سازد. اين حالت براي گلدهیِ پر و مرتب معمولاً خوب نيست، چون انرژي بين چند تاج تقسيم مي‌شود و ممکن است گل ندادن هم تا حدي از همين شلوغي و/يا نور کم باشد.

آيا مي‌شود برگ‌هاي ريز پايين را قطع کرد؟ بهتر است آن‌ها را “قطعِ سطحي” نکنيد چون اگر واقعاً پاجوش باشند، با کندن ناقص دوباره از همان‌جا يا اطرافش جوانه مي‌زنند و گياه هم زخم مي‌خورد. روش درست اين است: يا پاجوش‌ها را کامل و تميز جدا کنيد (با کمي ساقه‌ي خودشان) و جداگانه ريشه‌دار کنيد، يا اگر گياه خيلي شلوغ است، در زمان تعويض گلدان تقسيم بوته انجام دهيد. اگر هم شک داريد که اين‌ها پاجوش‌اند يا برگ‌هاي معمولیِ ريز، يک عکس از نزديک طوقه خيلي کمک مي‌کند.

براي مشکل لق بودن و شل شدن، اين کارها را انجام دهيد: اول ريشه را چک کنيد—گياه را خيلي آرام از گلدان خارج کنيد؛ اگر ريشه‌ها قهوه‌اي، لِه و بدبو هستند يعني پوسيدگي داريد. در اين صورت بايد ريشه‌هاي خراب را حذف کنيد و در خاک بسيار سبک مخصوص بنفشه (پيت/کوکوپيت + پرليت زياد) بکاريد و آبياري را کنترل کنيد. اگر ريشه سالم است ولي خاک نشست کرده، تعويض خاک و کاشت کمي عميق‌تر (در حدي که گردنِ بلند پوشانده شود، نه اينکه تاج دفن شود) لق بودن را کم مي‌کند.

براي گلدهي: نور زيادِ غيرمستقيم (کنار پنجره روشن با پرده)، آبياري وقتي سطح خاک کمي خشک شد، و کوددهي ملايم (کود کامل رقيق يا مخصوص بنفشه) کمک مي‌کند. اگر تاج‌ها زياد باشند، معمولاً تا وقتي به يک تاج قوي برنگردانيد، گلدهي مثل قبل نمي‌شود. خلاصه گياه را از حالت «خانواده‌ي پرجمعيت» برگردانيم به «يک قهرمان تک‌نفره» 😅.

اگر دوست داريد دقيق‌تر راهنمايي کنم، بفرماييد: آبياري‌تان هر چند روز يک‌بار است؟ گلدان چه سايزي است؟ نور از کدام جهت مي‌گيرد؟ و اگر مي‌شود يک عکس از طوقه و برگ‌هاي ريز بفرستيد. براي اطلاعات بيشتر هم مي‌توانيد مقالات سايت نارگيل را مطالعه نماييد.