جوجوبا

دانستنیهای علمی

جوجوبا درختچه ای جنگلی و بادوام است که بومی بیابان های مناطق جنوب غرب آمریکا و شمال غرب مکزیک می باشد. این گیاه یک گونه ی منحصر به فرد از خانواده سیموندسیاسه (جوجوبا) و راسته ی کاریوفیلالِس است. کشت جوجوبا در سطح تجاری برای استحصال روغن از بذور آن انجام می گیرد. همچنین برای جلوگیری از کویرزایی در کویر تار (Thar) در هند نیز کشت می گردد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز مناطق گرم و بیابانی خاک مورد نياز مقاوم به خشکی و شوری خاک

خصوصیات گیاهشناسی:

جوجوبا درختچه ای همیشه سبز است که حدود 1 تا 2 متر رشد می کند و دارای تاج متراکم است. در بعضی از گونه، رشد تا ارتفاع 3 متر نیز گزارش شده است.

برگ ها متقابل، تخم مرغی شکل، به طول 2 تا 4 سانتیمتر و پهنای 1.5 تا 3 سانتیمتر، به رنگ های سبز مایل به زرد یا سبز مایل به خاکستری و چرمی است.

گل ها به رنگ زرد مایل به سبز، با 5 تا 6 کاسبرگ و بدون گلبرگ می باشند.

میوه ها مشابه میوه درخت بلوط، کپسولی و سه گوش، با 1 تا 2 سانتیمتر طول و محصور شده توسط کاسبرگ ها است.

بذور بالغ تخم مرغی شکل، سخت، به رنگ قهوه ای تیره و حاوی حدود 54 درصد روغن (موم مایع) می باشد. بذور در اثر گرده افشانی گیاهان ماده با گیاهان نر و توسط باد صورت می گیرد. در نیمکره شمالی، گرده افشانی در طول ماه های آگوست و سپتامبر صورت می گیرد.

سلول های سوماتیکی جوجوبا تتراپلوئید هستند و تعداد کروموزوم های آنها 2n=4x=52 می باشد.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد:

درختچه ی جوجوبا تا دمای 18 تا 20 درجه فارنهایت می تواند مقاومت کند ولی در دماهای پایین تر از بین میرود. این گیاه بسیار مقاوم به گرما و آب و هوای شبه بیابانی است. برای رشد بهتر به آفتاب کامل و آبیاری اندک (حدود یک یا دو بار در ماه در طی فصول گرم سال) نیاز دارد. بهتر است گیاهان جوان را در مقابل گرمای بیش از حد یا خشکی طولانی مدت حفاظت نمود.

مقابله به آفات جوجوبا

آفات رایج جوجوبا

شته‌ها، کنه تارتن دو لکه‌ای، تریپس و شپشک‌های آردآلود از آفات مهم Simmondsia chinensis هستند و با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی، بدشکلی برگ‌ها و کاهش رشد می‌شوند. برای مدیریت، پایش هفتگی پشت برگ‌ها، حذف علف‌های هرز میزبان و جلوگیری از گردوغبار (کاهش استرس گیاه) توصیه می‌شود. در آلودگی‌های موضعی، شست‌وشو با آب پرفشار و هرس شاخه‌های آلوده مؤثر است. استفاده از روغن‌های معدنی/گیاهی و صابون‌های حشره‌کش در زمان‌های خنک روز به کاهش جمعیت آفات کمک می‌کند؛ تناوب سموم و رعایت دوره کارنس از بروز مقاومت جلوگیری می‌کند.

بیماری‌های قارچی و پوسیدگی‌ها

پوسیدگی ریشه و طوقه (مانند بیماری‌های ناشی از عوامل خاکزاد) در خاک‌های سنگین و آبیاری بیش از حد تشدید می‌شود و با پژمردگی، کاهش رشد و قهوه‌ای شدن ریشه‌ها همراه است. بهبود زهکشی، آبیاری عمیق اما با فاصله، و پرهیز از ماندآب مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری‌اند. ضدعفونی ابزار هرس و حذف بوته‌های شدیداً آلوده از گسترش بیماری می‌کاهد.

راهکارهای مدیریت تلفیقی (IPM)

انتخاب نهال سالم، فاصله کاشت مناسب برای گردش هوا، تغذیه متعادل (پرهیز از ازت بالا)، و استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و کنه‌های شکارگر، پایه‌های کنترل پایدار هستند. در صورت نیاز به سمپاشی، انتخاب سموم کم‌خطر برای دشمنان طبیعی و اجرای هدفمند بر اساس آستانه زیان اقتصادی توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر جوجوبا

تکثیر:

تکثیر جوجوبا توسط بذر یا ریشه دار کردن قلمه ها صورت می گیرد. گیاهان نر و ماده را به نسبت 50/50 در باغ کشت می شوند.

تولید مثل جوجوبا در طبیعت

جوجوبا (Simmondsia chinensis) در زیستگاه‌های خشک با دوپایه بودن (بوته‌های نر و ماده جدا) تکثیر می‌شود. گرده‌افشانی عمدتاً بادگرده است و پس از لقاح، کپسول‌های میوه تشکیل شده و دانه‌های روغنی در پایان فصل رشد می‌رسند. پراکنش بذر بیشتر در اطراف بوته مادری و با کمک رواناب‌های سطحی و گاه جانوران انجام می‌شود. جوانه‌زنی معمولاً پس از فراهم شدن رطوبت کافی رخ می‌دهد و استقرار نهال‌ها به بارندگی‌های مقطعی وابسته است.

تکثیر جوجوبا در خانه (بذر)

برای تکثیر بذر، از دانه‌های تازه و سالم استفاده کنید. بذرها را در بستر سبک و زهکش‌دار (مانند ترکیب شن و کوکوپیت/پرلیت) در عمق حدود ۱–۲ سانتی‌متر بکارید و دما را حدود ۲۰–۳۰ درجه نگه دارید. آبیاری باید کم اما منظم باشد تا بستر فقط کمی مرطوب بماند. توجه کنید که گیاهان حاصل از بذر ممکن است نر یا ماده شوند و تعیین جنسیت تا زمان گلدهی مشخص نیست.

تکثیر جوجوبا در خانه (قلمه)

برای حفظ ویژگی‌های یک بوته ماده پربار، قلمه‌گیری بهترین روش خانگی است. از شاخه‌های نیمه‌خشبی سالم قلمه ۱۰–۱۵ سانتی‌متری تهیه کنید، برگ‌های پایینی را حذف کرده و در صورت امکان از هورمون ریشه‌زا استفاده کنید. قلمه‌ها را در بستر بسیار سبک و گرم با رطوبت کنترل‌شده قرار دهید تا ریشه‌دهی انجام شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

تاکنون بیش از 300 مورد مصرف برای این گیاه شناخته شده و حدود 90 درصد از تولید جهانی جوجوبا به مصارف آرایشی و بهداشتی می رسد. روغن جوجوبا زمانی که تجارت وال ها ممنوع شمرده شد و روغن وال مدت زیادی غیرقابل دسترس بود، در صنعت لوازم آرایشی به خصوص در دهه 1970 بسیار معروف شد. امروزه هزاران تن از روغن جوجوبا تنها در آمریکا تولید می شود و به قیمت بالایی به فروش می رسد.

روغن جوجوبا زردرنگ، خوشبو و نرم است و خاصیت ضدتحریک دارد که در مراقبت و التیام پوست کمک زیادی می کند. این روغن خاصیت ضدمیکروبی نیز دارد، بدین معنا که در حقیقت رشد برخی باکتری ها و میکروب های قارچی که به پوست حمله می کنند را سُست می نماید. ترکیبات شیمیایی جوجوبا به چربی پوست نزدیک هستند، همچنین به آسانی جذب شده و به ندرت باعث واکنش های حساسیتی حتی در پوست های حساس می شود.

روغن جوجوبا در حقیقت قبل از اینکه روغن باشد، یک استر مایع است. چربی طبیعی که از غدد چربی روی پوست ترشح می شود، مایع Wax sters است (روغنی که در برخی حیوانات و گیاه جوجوبا یافت می شود) و به عنوان نوعی مرطوب کننده و محافظت کننده طبیعی برای پوست به کار می رود. Wax sters که در بدن بطور یکنواخت تولید می شود با افزایش سن، کاهش می یابد و این کاهش در سنین پیری سبب تیرگی و چین و چروک های زیاد پوست می شود. کاهش این چربی می تواند بیماری های پوستی، شوره سر و اختلالات در پوست (ایجاد لکه های قرمز بر روی بینی و پیشانی) را ایجاد کند.

روغن جوجوبا حاوی مواد معدنی مهمی مانند ویتامین های E و B کمپلکس و مواد معدنی سیلیکن، مس و روی است. همچنین حاوی ید نیز می باشد و هرکجا که باکتری و عفونت قارچی وجود داشته باشد، جوجوبا قادر به مقابله با آن است. این گیاه در گذشته بطور سنتی در درمان زخم های مخاطی دهانی، تبخال و زگیل استفاده می شد.

این روغن بسیار بادوام بوده و توانایی مقاومت در فشار و حرارت بالا را دارد. بنابراین به عنوان منابع سوختی نیز مصرف دارد و برای سوخت های دیزلی نیز استفاده می شود.

شاخ و برگ این گیاه در تمام سال می تواند غذای بسیاری از حیوانات مانند خرس، گراز، گوسفند کوهی و احشام را تأمین می کند. بذور و میوه های خشک آن نیز توسط موش ها، خرگوش ها و سایر جوندگان و نیز توسط پرندگان بزرگ مصرف می شود.

ساير تصاوير :