گياه مسواک

دانستنیهای علمی

نام علمي

Salvadora persica

نام لاتين

Meswak

خانواده (تيره)

Salvadoraceae

دانستنیهای علمی : گیاه مسواک برای چند قرن بعنوان یک شوینده ی دندان یا مسواک طبیعی استفاده می شده است. طبق تحقیقات حدس زده می شود که تعدادی ترکیبات دارویی همچون فلوراید در این گیاه یافت شده است. بیش از ‌هزار سال است که مسلمانان به دستور اسلام با چوب خوشبوی این گیاه مسواک می‌کنند. بومی ایران بوده و به همین علت ان را به نام ایران (persica ) نامگذاری کرده اند. از عصاره این گیاه برای اولین بار در جهان، دهانشویه پرسیكا تهیه شده است.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات ظاهری : گیاه مسواک درختی کوچک یا بوته مانند با تنه ای ناصاف یا کج است. پوست درخت پوسته پوسته و شکافدار می باشد. گیاه مسواک عطر خوشی داشته و همچنین مزه ی تندی دارد. شاخه‌های زیادی دارد و این شاخه‌ها به سمت زمین خمیده هستند و دارای پوستی نسبتاً شفاف، به رنگ سبز کمرنگ تا تقریباً سفید می‌باشند. این گیاه همیشه سبز است. شاخه های صاف و براق کم رنگ و آویزان، برگ هایش استخوانی، بیضی نیزه ای به ابعاد 3.5×1.2 سانتی متر و دمبرگ آن کوتاه به طول ۵ میلیمتر گل آذین آن خوشه ای باز و محوری یا انتهایی راست میوه آن شفت کوچک سرخ رنگ می باشد .

شرایط نگهداری گياه مسواک

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز متوسط تا گرم خاک مورد نياز متوسط با زهکش کامل

شرایط محیط رشد: محل رویش آن در نواحى جنوبى آسیا، ایران، در مناطق خشک مى‏روید. گیاه مسواک خاک هایی با زهکشی کامل را می پسندد. خاک این گیاه تقریبا مرطوب باشد رشد بهینه ی آن تضمین می شود. از دیگر فاکتورهای مورد علاقه ی گیاه مسواک آفتاب کامل می باشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: گیاه مسواك یكی از غنی‌ترین منابع فلوراید در عالم گیاهی است، به همین دلیل در جلوگیری از پوسیدگی دندان نقش بسیار مهمی را بر عهده دارد. عصاره، ریشه، گل، چوب، برگ، میوه و پوست گیاه مسواک اثر داوریی دارد. اثرات ضد میکروب، اثر ضد زخم، اثر دترجنت (پاک‌کنندگی و ضد جرم دندان(، اثر ضد پوسیدگی دندان از اثرات گیاه مسواک می باشد. مهمترین ترکیبات ریشه، ساقه، برگ گیاه شامل فلاونوئیدها، ساپونین، تانن، ترکیبات گوگردی، بنزیل ایزوتیوسیاناید، ترکیبات کلراید، فلوراید، کلسیم و سیلیسیم می‌باشد و دارای اثر ضد میکروبی قوی و گسترده بر روی انواع میکرو ارگانیزمها است. فلوراید قابل توجه، به همراه ترکیبات دیگر موجود در ساقه‌های گیاه مسواک باعث خاصیت قوی ضد پوسیدگی دندان‌های می‌شود. دهانشویه‌ای فرموله گردیده که ماده اصلی آن عصاره چوب مسواک می‌باشد و می‌تواند خواصی مشابه چوب مسواک در دهان ایجاد کند. این دهانشویه به افتخار نام ایران و با استفاده از نام علمی گیاه «پرسیکا» نامگذاری شد. چوب مسواک حاوی مقادیر زیادی از کلرورها بخصوص کلرور سدیم، فلوئور، سیلیکا، گوگرد، رِزین، ویتامین ث و مقادیر کمتری تانن فلاونوئید و است که نقش مؤثّری در جلوگیری از پوسیدگی دندان و ضدّ عفونی و سفیدتر کردن دندان‌ها دارند. ویتامین ث موجود در مسواک در درمان عفونت‌های دهان و خونریزی موثر است.

مقابله به آفات گياه مسواک

آفات مهم گياه مسواک (Salvadora persica)

مهم‌ترين آفات گياه مسواک شامل شته‌ها، کنه‌های تارعنکبوتی، شپشک‌های آردآلود و مينوز برگ است. شته‌ها با مکيدن شيره گياهی موجب پيچيدگی برگ و کاهش رشد می‌شوند. کنه‌ها در شرايط گرم و خشک، لکه‌های زرد و تارهای نازک روی برگ ايجاد می‌کنند. شپشک‌های آردآلود با ترشح عسلک، رشد قارچ فوماژين (دوده‌ای) را تسهيل می‌کنند. مينوز برگ با ايجاد دالان‌های سفيد زير پوست برگ، سطح فتوسنتزی را کاهش می‌دهد.

امراض قارچی و بيماری‌های فيزيولوژيک

قارچ‌های پوسيدگی ريشه و طوقه در خاک‌های غرقاب و سنگين شايع‌اند. نشانه‌ها شامل زردی عمومی، ريزش برگ و قهوه‌ای شدن ريشه‌ها است. لکه‌برگی قارچی نيز به شکل لکه‌های قهوه‌ای تا سياه روی برگ‌ها ديده می‌شود. تنش خشکی شديد يا شوری زياد، سوختگی حاشيه برگ و ريزش زودرس را تشديد می‌کند.

روش‌های مقابله و مديريت تلفيقی

مديريت آفات و امراض در گياه مسواک بايد به‌صورت تلفيقی و کم‌مصرف از نظر سموم انجام شود. استفاده از نهال‌های سالم، زهکشی مناسب و آبياری منظم ولی غيرغرقابی ضروری است. برای شته و شپشک، کاربرد روغن‌های امولسيون‌شونده و صابون حشره‌کش در صبح زود يا عصر توصيه می‌شود. در آلودگی شديد به کنه، مصرف انتخابی کنه‌کش‌های کم‌خطر ضروری است. حذف و سوزاندن برگ‌ها و شاخه‌های آلوده و ضدعفونی ابزار هرس، از گسترش بيماری‌های قارچی جلوگيری می‌کند.

نحوه تکثیر گياه مسواک

نحوه تکثیر گیاه: برای تکثیر گیاه مسواک از قلمه های نیمه رسیده یا به اصطلاح نیمه خشبی استفده میکنند. این نوع قلمه ها از این گیاه را در دمای 18 درجه سانتی گراد در بستری بز ماسه ریشه دار می کنند و پس از ریشه دهی در محل مورد نظر کشت می کنند. بذور این گیاه نیز پس از خورده شدن توسط انسانها و حیوانات در طبیعت منتشر می شود و از این طریق نیز ازدیاد می یابد.

هشدار - عوارض جانبی

هشدار: گیاه مسواک داراى ماده‏اى به نام سولوادرین و تریمتیل آمین‏ است. استفاده گیاه مسواک براى زنان باردار مضر است. مسواک کردن زیاد با آن باعث پیدایش جوش در دهان مى‏شود که با کتیرا قابل درمان است.