نام علمي
Portulacaria afra
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
Portulacaria afra که در فارسی به «پورتولاکاریا آفرا» یا «درختچه فیل» شناخته میشود، یک گیاه گوشتی از خانواده Didiereaceae است که در گذشته در خانواده Portulacaceae قرار میگرفت. این گونه در دودمان گیاهان گلدار (Angiosperms)، راسته Caryophyllales و جنس Portulacaria جای میگیرد. برگهای کوچک، گوشتی و ساقههای چوبی و انعطافپذیر، آن را از بسیاری از ساکولنتهای دیگر متمایز میکند.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
خاستگاه اصلی Portulacaria afra، جنوب آفریقا و عمدتاً مناطق شرقی آفریقای جنوبی است. این گیاه در زیستگاههای نیمهخشک، دامنههای صخرهای و بوتهزارهای کمباران رشد میکند. تحمل بالای آن به خشکی، نور شدید خورشید و خاکهای فقیر باعث شده که در اکوسیستمهای زاگرسمانند آفریقای جنوبی بهعنوان بخشی از پوشش دائمی خاک دیده شود. این گونه نقش مهمی در تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش در شیبها دارد.
تاریخچه علمی و کاربردهای بومشناختی
Portulacaria afra از سده نوزدهم میلادی وارد متون گیاهشناسی شد و بهتدریج از یک گیاه محلی به گیاه زینتی جهانی تبدیل شد. این گونه به دلیل توانایی بالای جذب و ذخیرهسازی دیاکسید کربن در پژوهشهای مرتبط با ترسیب کربن و کشاورزی پایدار مورد توجه قرار گرفته است. در زیستگاه بومی، این گیاه منبع غذایی مهمی برای فیلها و برخی علفخواران دیگر است و از این رو به «Elephant bush» معروف شده است. امروزه در پروژههای احیای سرزمینهای تخریبشده و باغهای کمآب (xeriscaping) نیز استفاده میشود.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک و شنی با زهکشی عالی، مخصوص ساکولنتها، مقاوم به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی
|
معرفی کلی اندامهای گیاه Portulacaria afra
Portulacaria afra یا «درختچه فیل» یک ساکولنت چوبی با قامت بوتهای تا درختچهای است که معمولاً بین ۱ تا ۳ متر ارتفاع میگیرد. ریخت کلی گیاه متراکم، پرشاخوبرگ و مناسب برای هرس و بونسای است. فرم رشد آن ایستاده تا کمی آویزان بوده و در گلدان و فضای باز ظاهر پرپشتی ایجاد میکند.
ساقه و بافت چوبی
ساقهها در جوانی سبز، آبدار و نسبتاً گوشتی هستند و با افزایش سن، چوبی و قهوهای مایل به خاکستری میشوند. قطر ساقهها معمولاً بین چند میلیمتر تا حدود ۳ سانتیمتر است. بافت ساقه توانایی ذخیره آب دارد و همین ویژگی به مقاومت گیاه در برابر خشکی کمک میکند. شاخهها منشعب، شکننده اما انعطافپذیرند و با هرس، شکلدهی متراکمتری پیدا میکنند.
برگها: شکل، اندازه و رنگ
برگها کوچک، گوشتی، بیضی تا تقریباً گرد و مقابل هم روی ساقه قرار میگیرند. طول برگها معمولاً ۰٫۵ تا ۲ سانتیمتر است و ضخامت آنها نشاندهنده ماهیت ساکولنت گیاه است. رنگ برگها سبز روشن تا سبز متوسط بوده و در برخی واریتهها حاشیهای کرم یا صورتی دیده میشود. سطح برگ صاف و براق است و در نور زیاد ممکن است تهرنگ قرمز یا بنفش در حاشیه برگها ظاهر شود.
گلها و ویژگیهای زایشی
گلها کوچک، ستارهای شکل و معمولاً صورتی کمرنگ تا سفید متمایل به صورتی هستند. این گلها در خوشههای ریز در انتهای شاخهها ظاهر میشوند و قطر هر گل معمولاً کمتر از ۵ میلیمتر است. زمان گلدهی اغلب در اواخر بهار تا تابستان و در شرایط نور کافی و گیاه بالغ رخ میدهد. میوهها کوچک و نسبتاً کماهمیت زینتیاند.
ریشه و سیستم زیرزمینی
ریشهها کمعمق اما گستردهاند و برای تثبیت در خاکهای سبک و سنگریزهای سازگار شدهاند. سیستم ریشه قابلیت ذخیره نسبی آب و تحمل خشکیهای کوتاهمدت را دارد. در شرایط مناسب، ریشهزایی از قلمههای ساقه بهسرعت انجام میشود.
شرایط محیط رشد
شرایط نوری مناسب برای پورتولاکاریا افرا
پورتولاکاریا افرا به نور زیاد و غیرمستقیم نیاز دارد. قرارگیری در کنار پنجرههای جنوبی یا شرقی با نور فیلترشده بهترین انتخاب است. این گیاه میتواند مقداری آفتاب مستقیم صبحگاهی را تحمل کند، اما در آفتاب شدید ظهر تابستان ممکن است برگها بسوزند. در محیط کمنور رشد متوقف، فاصله گرهها زیاد و ساقهها ضعیف میشوند.
دما و تهویه هوا
دامنه دمایی ایدهآل برای پورتولاکاریا افرا بین ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. این گیاه سرما را دوست ندارد و در دماهای کمتر از ۱۰ درجه آسیب میبیند. از قرار دادن گلدان در معرض باد مستقیم کولر، بخاری یا کنار پنجرههای پر از نفوذ سرما خودداری کنید. تهویه ملایم هوا بدون جریان شدید برای پیشگیری از بیماریهای قارچی مناسب است.
رطوبت و آبیاری
پورتولاکاریا افرا گیاهی گوشتی و مقاوم به خشکی است و به رطوبت بالای هوا نیاز ندارد. آبیاری باید زمانی انجام شود که حداقل نصف عمق خاک کاملاً خشک شده باشد. در زمستان دفعات آبیاری را کاهش دهید. رطوبت بیش از حد و آبیاری مکرر سبب پوسیدگی ریشه و افتادن برگها میشود. از غبارپاشی مداوم برگها خودداری کنید.
خاک، زهکش و گلدان
بهترین بستر برای پورتولاکاریا افرا، خاک سبک، بسیار متخلخل و با زهکشی عالی است. ترکیبی از خاک کاکتوس به همراه پرلیت، ماسه شسته و مقدار کمی خاکبرگ مناسب است. گلدان باید حتماً سوراخهای خروج آب کافی داشته باشد و زیرگلدانی بدون آب جمعشده نگهداری نشود. تعویض گلدان هر ۲–۳ سال یکبار و فقط در صورت پر شدن ریشه توصیه میشود.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره دیدیارسیا و جنس های آن