۱۴۰۴ ششم دی

نردبان یعقوب (پلِمونیوم)

این گیاه با نام علمی Polemonium vanbrunti و نام مرسوم (Jacob’s Ladder) که به فارسي نردبان یعقوب (پلِمونیوم) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Polemoniaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ به‌ویژه شمال‌شرق ایالات متحده و جنوب کانادا، و به‌طور طبیعی در چمنزارهای مرطوب، حاشیه نهرها، مرداب‌ها و جنگل‌های خنک رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی با رطوبت یکنواخت و زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا کمی اسیدی؛ pH حدود 5.5 تا 6.8

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری

گیاه Polemonium vanbruntiae که در فارسی با نام نردبان یعقوب (پلِمونیوم) شناخته می‌شود، متعلق به خانوادهٔ Polemoniaceae و جنس Polemonium است. این خانواده شامل گیاهان علفی عموماً علفی با گل‌های لوله‌ای و پنج‌پر است. نام انگلیسی Jacob’s ladder به دلیل آرایش برگچه‌های نردبانی‌شکل روی محور برگ انتخاب شده است. نام گونه‌ای vanbruntiae به افتخار گردآورندهٔ اولیه، «ماری وِن‌برانت» در اواخر قرن نوزدهم به آن داده شده است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زیستگاه طبیعی این گونه محدود به شرق آمریکای شمالی است. رویشگاه‌های اصلی آن در ایالت‌های شمال‌شرقی ایالات متحده (مانند نیویورک، پنسیلوانیا و مِین) و بخش‌هایی از شرق کانادا گزارش شده‌اند. این محدودیت پراکنش باعث شده است که در بسیاری از نواحی، به‌عنوان گونه‌ای کمیاب یا در معرض تهدید در فهرست‌های گیاهان حفاظتی ثبت شود.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

Polemonium vanbruntiae عمدتاً در تالاب‌ها، حاشیه مرداب‌ها، چمنزارهای مرطوب و کناره جویبارهای خنک رشد می‌کند. این گیاه وابسته به خاک‌های همواره مرطوب، غنی از مواد آلی و دارای نور ملایم تا نیم‌سایه است. حضور آن شاخصی برای زیستگاه‌های باتلاقی نسبتاً بکر و کم‌دست‌خورده به‌شمار می‌آید و ازاین‌رو در مطالعات بوم‌شناسی به‌عنوان گیاه شاخص برای ارزیابی سلامت تالاب‌ها استفاده می‌شود.

تاریخچه مطالعات و اهمیت علمی

این گونه در اواخر قرن نوزدهم توصیف علمی شد و از آن زمان در فلورهای منطقه‌ای آمریکای شمالی به‌عنوان یکی از گونه‌های شاخص تالاب‌های سرد معرفی شده است. پژوهش‌های گیاهشناسی روی این گونه، نقش مهمی در درک تکامل درون‌جنسی جنس Polemonium و سازگاری‌های آن با محیط‌های مرطوب سرد داشته است. امروزه مطالعات ژنتیک جمعیت، برای بررسی تنوع ژنتیکی اندک و پیامدهای آن بر برنامه‌های حفاظتی این گونه در حال انجام است.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی گیاه Polemonium vanbrunti

Polemonium vanbrunti گیاهی علفی، پایا و خوش‌منظر از تیره Polemoniaceae است. این گونه معمولاً ارتفاعی بین ۳۰ تا ۷۰ سانتی‌متر دارد و به صورت بوته‌ای متراکم رشد می‌کند. ساختار کلی گیاه عمودی و نسبتاً ظریف است و در زیستگاه‌های مرطوب، اندام‌های هوایی آن شاداب و آبدار به نظر می‌رسند. پایه‌ها از ریزوم کوتاه و ضخیم منشا می‌گیرند که امکان گسترش تدریجی توده‌های گیاهی را فراهم می‌کند.

ساقه

ساقه‌ها راست، ساده تا کمی منشعب و دارای مقطع گرد هستند. رنگ ساقه عموماً سبز روشن تا سبز مایل به بنفش است و در برخی نمونه‌ها لکه‌های ارغوانی دیده می‌شود. سطح ساقه اغلب صاف تا کمی کرک‌دار و با بافتی نرم و آبدار است. قطر ساقه در بخش میانی گیاه حدود چند میلی‌متر بوده و با نزدیک شدن به قسمت انتهایی باریک‌تر می‌شود.

برگ

برگ‌ها متناوب و مرکب شانه‌ای (پینه‌ای) هستند و هر برگ شامل ۹ تا ۱۹ برگچه می‌باشد. برگچه‌ها کوچک، بیضوی تا سرنیزه‌ای، با انتهای کند تا اندکی نوک‌تیز و حاشیه‌ای صاف هستند. رنگ برگ‌ها سبز تا سبز تیره است و بافتی نرم و لطیف دارند. هر برگ به صورت قوسی روی ساقه قرار می‌گیرد و ظاهری نردبان‌مانند به گیاه می‌بخشد که منشأ نام رایج «نردبان یعقوب» است.

گل‌آذین و گل

گل‌آذین به صورت خوشه یا گرزن انتهایی است که مجموعه‌ای از گل‌های زنگوله‌ای شکل را حمل می‌کند. هر گل دارای ۵ گلبرگ به هم پیوسته است که جام گل شیپوری تا زنگوله‌ای ایجاد می‌کند. رنگ گل‌ها عمدتاً آبی بنفش تا آبی لاجوردی است و در مرکز گل، ناحیه‌ای روشن‌تر یا متمایل به سفید دیده می‌شود. پرچم‌ها کشیده و اغلب از جام گل بیرون زده‌اند و با بساک‌های زرد یا کرم‌رنگ تضاد رنگی زیبایی ایجاد می‌کنند.

میوه و بذر

میوه به صورت کپسول کوچک، تخم‌مرغی تا کروی است که پس از رسیدن، شکاف برداشته و بذرهای ریز و تیره‌رنگ را آزاد می‌کند. بذرها نقش اصلی را در تکثیر طبیعی این گونه در زیستگاه‌های مرطوب و نیم‌سایه‌ای بر عهده دارند.

شرایط نگهداری نردبان یعقوب (پلِمونیوم)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی غنی از مواد آلی با رطوبت یکنواخت و زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا کمی اسیدی؛ pH حدود 5.5 تا 6.8

شرایط کلی محیط رشد نردبان یعقوب (Polemonium vanbruntiae)

نردبان یعقوب گیاهی علفی، چندساله و دوستدارِ اقلیم‌های خنک و مرطوب است. این گیاه در زیستگاه طبیعی خود در حاشیه جنگل‌های مرطوب، کنار نهرها و چمنزارهای سردسیری رشد می‌کند و تحمل گرمای شدید و خشکی طولانی را ندارد.

دما و نیاز سرمایی

دمای مناسب رشد رویشی حدود ۱۵ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است. در تابستان‌های بسیار گرم، رشد گیاه کند شده و گلدهی کاهش می‌یابد. زمستان‌های سرد (حتی چند درجه زیر صفر) برای خواب و تجدید قوای ریشه‌ها لازم است و گیاه در این شرایط، در صورت زهکشی مناسب خاک، آسیب نمی‌بیند.

نور و شدت تابش

نردبان یعقوب به نور ملایم تا متوسط نیاز دارد. بهترین حالت، آفتاب صبح و سایه‌روشن بعدازظهر است. در مناطق خنک، نور کامل با خاک مرطوب قابل تحمل است، اما در اقلیم‌های گرم باید حتماً در نیم‌سایه کشت شود تا برگ‌ها دچار سوختگی و پژمردگی نشوند.

رطوبت خاک و هوا

این گونه، خاک یکنواختاً مرطوب را ترجیح می‌دهد، بدون آن‌که باتلاقی شود. آبیاری منظم با جلوگیری از خشکی سطحی خاک برای حفظ طراوت برگ‌ها ضروری است. رطوبت نسبی هوای متوسط تا بالا، شادابی و دوام گل‌ها را افزایش می‌دهد، اما ماندگاری طولانی قطرات آب روی برگ‌ها می‌تواند بیماری‌های قارچی را تشدید کند.

جنس و ویژگی‌های خاک

بهترین بستر، خاک لومی یا لومی‌رسی سبک با مقدار زیادی ماده آلی تجزیه‌شده (کمپوست یا برگ پوسیده) است. pH اندکی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب‌تر است. خاک باید هم توانایی نگه‌داری رطوبت بالا داشته باشد و هم زهکشی خوب برای خروج آب اضافی، بنابراین افزودن خاک‌برگ و کمی ماسه شسته به ترکیب خاک توصیه می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

پولمونیوم ونبرانتیا - نردبان جاکوب

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

پولمونیوم ونبرانتیا - نردبان جاکوب فلوکس یکساله

  محسن شهاب الدین