نام علمي
Matthiola alyssifolia
نام لاتين
alyssum-leaved stock
دانستنیهای علمی
رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی
Matthiola alyssifolia با نام فارسی «چلیپای مرتفع» در خانوادهٔ Brassicaceae (شب‌بویان/کلمیان) قرار می‌گیرد؛ خانواده‌ای که با گل‌های چهارگلبرگی صلیبی‌شکل و میوه‌های خورجین‌مانند (سیلیک/سیلیکول) شناخته می‌شود.
این گونه متعلق به سردهٔ Matthiola است؛ سرده‌ای شامل گیاهان علفی یک‌ساله تا چندساله که در بسیاری از اعضای آن، ترکیبات گوگرددار موجب بوی ویژه و نقش دفاع شیمیایی در برابر گیاه‌خواران می‌شود.
منطقهٔ بومی و پراکنش
چلیپای مرتفع به‌طور کلی به ناحیهٔ مدیترانه‌ای و جنوب‌غرب آسیا وابسته دانسته می‌شود و پراکنش طبیعی آن در بخش‌هایی از خاورمیانه و پیرامون مدیترانه گزارش شده است. الگوی پراکنش آن با اقلیم‌های دارای زمستان‌های ملایم و دوره‌های خشکی تابستانه همخوانی دارد.
زیستگاه و بوم‌شناسی
این گیاه معمولاً در دامنه‌های سنگلاخی، خاک‌های سبک و آهکی، بسترهای کم‌عمق و زیستگاه‌های باز و آفتاب‌گیر یافت می‌شود؛ مکان‌هایی که رقابت گیاهی کمتر است و زهکشی بالا به استقرار آن کمک می‌کند.
گرده‌افشانی در Matthiola غالباً توسط حشرات انجام می‌شود و ساختار گل‌ها با جذب گرده‌افشان‌ها سازگار است. همچنین شکل میوه و دانه‌ها با پراکنش تدریجی در زیستگاه‌های باز و بادگیر تناسب دارد.
تاریخچهٔ نام‌گذاری و اهمیت علمی
نام سردهٔ Matthiola به افتخار پزشک و گیاه‌شناس رنسانسی، «پیترو آندرئا ماتیولی» (Pietro Andrea Mattioli) برگزیده شده است. مطالعهٔ این گونه از دیدگاه سازگاری با تنش خشکی و خاک‌های آهکی، برای بوم‌شناسی مناطق نیمه‌خشک ارزشمند است.
![چلیپای مرتفع]()
خصوصیات - معرفی
گیاه چلیپای مرتفع، گیاهی است معطر با برگ های زبر و کرک دار،به ارتفاع 35 سانتیمتر، که در دامنه های کوهستانی و مناطق مرتفع اغلب نقاط کشور می روید.
![]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
15-20 درجه سانتیگراد
خاک مورد نیاز
در دشت ها و کوهپایه ها
دما و تحمل اقلیمی
Matthiola alyssifolia (چلیپای مرتفع) برای رشد مطلوب به آب‌وهوای معتدل تا خنک سازگار است. بهترین بازه دمایی برای رشد رویشی و گل‌دهی معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. گرمای طولانی‌مدت می‌تواند باعث کاهش کیفیت گل و کوتاه شدن دوره گل‌دهی شود و یخبندان‌های شدید نیز به بافت‌های هوایی آسیب می‌زنند.
نور و جایابی
نور کامل خورشید تا نیم‌سایه روشن برای این گیاه ایده‌آل است. در مناطق خنک، آفتاب مستقیم به افزایش گل‌دهی کمک می‌کند؛ اما در اقلیم‌های گرم، دریافت نیم‌سایه در ساعات اوج گرما از پژمردگی و تنش حرارتی جلوگیری می‌کند. کمبود نور معمولاً سبب درازشدگی ساقه و کاهش گل‌ها می‌شود.
رطوبت و آبیاری
این گونه رطوبت متعادل را می‌پسندد و در محیط‌های بسیار مرطوب مستعد مشکلات قارچی می‌شود. آبیاری باید منظم اما با فاصله و بر اساس خشک‌شدن لایه سطحی خاک انجام شود. زهکشی مناسب کلید جلوگیری از پوسیدگی ریشه است و بهتر است از خیس‌کردن مداوم برگ‌ها در آبیاری پرهیز شود.
خاک، بافت و اسیدیته
خاک سبک تا متوسط (شنی-لومی) با زهکشی عالی بهترین بستر است. خاک‌های سنگین و رسی با ماندابی‌شدن، رشد را محدود می‌کنند. اسیدیته مناسب معمولاً کمی اسیدی تا خنثی، حدود pH ۶ تا ۷.۵ است. افزودن مواد آلی پوسیده به بهبود ساختمان خاک کمک می‌کند، اما زیاده‌روی در نیتروژن می‌تواند گل‌دهی را کاهش دهد.
![Matthiola alyssifolia]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس شب‌بوی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره شب بوها یا چلیپائیان و جنس های آن