کتان بیابانی

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و خانواده

گیاه Linaria michauxii که گاهی با نام «کتان بیابانی» یاد می‌شود، از جنس Linaria (لیناریا) است. این جنس در رده‌بندی‌های نوین عمدتاً در خانواده Plantaginaceae (بارهنگیان) قرار می‌گیرد؛ هرچند در منابع قدیمی‌تر، به دلیل شباهت‌های ریختی گل، آن را در Scrophulariaceae گزارش کرده‌اند. ویژگی شاخص این گروه، گل‌های دولبه و حضور مهمیز (spur) در بسیاری از گونه‌هاست که در گرده‌افشانی تخصصی نقش دارد.

خاستگاه و پراکنش بومی

Linaria michauxii گونه‌ای بومی شرق آمریکای شمالی است و گزارش‌های فلوری آن بیشتر به نواحی جنوبی-شرقی ایالات متحده (به‌ویژه بخش‌هایی از ناحیه آپالاش و پیرامون آن) اشاره دارند. پراکنش طبیعی آن معمولاً لکه‌ای و وابسته به ریززیستگاه‌های مناسب است و در برخی مناطق به‌عنوان گونه‌ای با حضور محدودتر شناخته می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گیاه معمولاً در زیستگاه‌های باز و پرنور دیده می‌شود؛ از جمله حاشیه جنگل‌ها، دامنه‌های سنگلاخی، خاک‌های سبک و نسبتاً فقیر، و رویشگاه‌های با زهکشی بالا. سازگاری با بسترهای کم‌مواد و خشک‌تر، امکان رقابت آن را در محیط‌هایی که پوشش انبوه گیاهی کمتر است افزایش می‌دهد. وابستگی به نور کافی و خاک با زهکشی مناسب از عوامل کلیدی در پایداری جمعیت‌های طبیعی آن است.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت علمی

نام گونه‌ای «michauxii» در ادبیات گیاه‌شناسی معمولاً به افتخار گیاه‌شناس و جهانگرد فرانسوی André Michaux یا میراث علمی او در فلور آمریکای شمالی به‌کار رفته است. مطالعه این گونه در چارچوب پژوهش‌های تکاملی جنس لیناریا، به درک تغییرات ریخت‌شناسی گل و سازوکارهای گرده‌افشانی در گروه‌های دارای مهمیز کمک می‌کند.

خصوصیات - معرفی

کتان بیابانی گیاهی است یکساله با ریشه های نسبتا عمودی و منشعب همراه با ریشه های جانبی. ریشه اصلی آن گاهی اوقات به 100 سانتیمتر و ریشه های جانبی به 15 سانتیمتر می رسد و در مناطق خشک ریشه آن به عمق زیاد خاک فرو می رود. کتان به طور کلی دارای یک ساقه اصلی است که گل ها، میوه و در نتیجه دانه در انتهای ساقه به وجود می آید. برگ های کتان بدون دمبرگ به رنگ سبز مایل به خاکستری و در طول ساقه به طور متناوب و به حالت افتاده قرار گرفته اند. هر برگ دارای سه بریدگی است و برگ ها از ماده مومی پوشیده شده اند. 

شرایط نگهداری کتان بیابانی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و مکان های صخره ای

شرایط دمایی و نوری مناسب

کتان بیابانی (Linaria michauxii) گیاهی مقاوم به گرما و خشکی است. دمای مناسب رشد آن بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و نوسان‌های خفیف دمایی را به‌خوبی تحمل می‌کند. این گیاه به آفتاب کامل نیاز دارد؛ روزانه حداقل ۶ ساعت نور مستقیم، برای گل‌دهی و رشد متراکم ضروری است. در نیم‌سایه نیز زنده می‌ماند اما گل‌دهی کاهش می‌یابد.

رطوبت و نیاز آبی

کتان بیابانی به خشکی مقاوم است و آبیاری کم اما منظم را ترجیح می‌دهد. بین دو آبیاری باید سطح خاک تقریباً خشک شود تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری شود. رطوبت هوای متوسط تا خشک برای آن مناسب است و در مناطق با رطوبت بالای دایم، مستعد بیماری‌های قارچی می‌شود.

خاک، زهکشی و تغذیه

این گیاه در خاک‌های سبک، شنی یا شنی‌ـ‌لومی با زهکشی بسیار خوب بهترین عملکرد را دارد. خاک‌های سنگین و دائماً خیس برای کتان بیابانی نامناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مطلوب است. نیاز غذایی آن متوسط بوده و افزودن مقدار کمی کمپوست رسیده در ابتدای فصل رشد کافی است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

گیاه کتان خواص دارویی فراوانی دارد و در کاربردهای محلی به عنوان یک ملین به کار می رود و مسهل است و در موارد زیادی التیام دهنده بسیار مناسبی برای زخم هاست.

گل انگشتانه کرکدار بارهنگ کبير سیزاب خزنده ورونیکا