۱۴۰۴ ششم دی

کاکتوس پیرمرد

این گیاه با نام علمی Cephalocereus senili و نام مرسوم (Old Man Cactus) که به فارسي کاکتوس پیرمرد ناميده ميشود، گياهي از خانواده Cactaceae بومي بومی مکزیک، به‌ویژه ایالت هیدالگو و نواحی خشک و نیمه‌خشک مرکزی مکزیک مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک و با زهکشی عالی، مخصوص کاکتوس و ساکولنت، شنی یا ماسه‌ای، با pH خنثی تا کمی قلیایی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده

گیاه Cephalocereus senilis که در فارسی گاهی «کاکتوس پیرمرد» نامیده می‌شود، به خانواده Cactaceae (کاکتوس‌ها) تعلق دارد. این گونه در راسته Caryophyllales و زیرخانواده Cactoideae قرار می‌گیرد.

جنس Cephalocereus شامل چندین گونه ستونی‌شکل است که همگی سازگار با اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک می‌باشند.

جنس Cephalocereus

نام جنس Cephalocereus از دو بخش لاتینی «cephal-» به معنی «سر» و «cereus» به معنی «شمع/ستون» گرفته شده است و به «سِفالوم» پشمی و متراکمِ نزدیک نوک ساقه اشاره دارد. این جنس در گذشته بارها در سامانه‌های مختلف طبقه‌بندی جابه‌جا شده و برخی گونه‌ها بین Harissia، Pilosocereus و Cephalocereus بازنگری شده‌اند. Cephalocereus senilis یکی از شناخته‌شده‌ترین و متمایزترین گونه‌های این جنس است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

Cephalocereus senilis بومی کشور مکزیک است و به‌صورت طبیعی در ایالت‌های Hidalgo، Querétaro و Guanajuato یافت می‌شود. این کاکتوس عمدتاً روی شیب‌های سنگی آهکی، صخره‌ها و دامنه‌های خشک رشد می‌کند. پراکنش آن به نواحی نیمه‌خشک با بارندگی سالانه کم و دوره‌های خشکی طولانی محدود است.

زیستگاه و شرایط اکولوژیک

زیستگاه طبیعی این گونه شامل بیابان‌های پرسنگ، بوته‌زارهای خشک و جنگل‌های تنک کاکتوسی است. گیاه در ارتفاعات تقریباً ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا دیده می‌شود. نور شدید خورشید، اختلاف دمای روز و شب و خاک‌های با زهکش بسیار بالا از ویژگی‌های این محیط‌هاست. الیاف سفید و بلند سطح ساقه به بازتاب نور و کاهش تبخیر کمک می‌کنند.

تاریخچه علمی و نام‌گذاری

Cephalocereus senilis نخستین‌بار در قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی توصیف شد. صفت «senilis» در لاتین به معنی «پیرمرد» است و به ظاهر پوشیده از «موی سفید» ساقه اشاره دارد. این گونه به‌سرعت به مجموعه‌های گیاه‌شناسی و باغ‌های گیاه‌شناسی اروپا راه یافت و به یکی از نمادین‌ترین کاکتوس‌های ستونی در ادبیات گیاه‌شناسی تبدیل شد.

خصوصیات - معرفی

معرفی کلی اندام‌های گیاه

Cephalocereus senilis که به «کاکتوس پیرمرد» مشهور است، یک کاکتوس ستونی از تیره Cactaceae است که عمدتاً به‌دلیل پوشش مویی سفید رنگ خود شناخته می‌شود. ظاهر عمومی گیاه شبیه ستونی کشیده و مایل به استوانه‌ای است که کاملاً در هاله‌ای از موهای سفید فرورفته است.

ساقه: شکل، اندازه و بافت

ساقه این گیاه استوانه‌ای، راست و اغلب منفرد یا با چند شاخه جانبی محدود است. در شرایط طبیعی می‌تواند تا حدود ۶–۱۲ متر ارتفاع و ۲۰–۳۰ سانتی‌متر قطر برسد، اما در کشت گلدانی معمولاً کوتاه‌تر و بین ۳۰ تا ۱۵۰ سانتی‌متر دیده می‌شود. رنگ بافت اصلی ساقه سبز تا سبز مایل به آبی است، ولی به‌دلیل تراکم موهای سفید، رنگ حقیقی ساقه به‌ندرت دیده می‌شود. روی ساقه ۲۰ تا ۳۰ برجستگی طولی (دنده یا شیار) وجود دارد که سطح آن را اندکی زاویه‌دار می‌کند.

آرئول‌ها، خارها و پوشش مویی

آرئول‌ها در امتداد دنده‌ها ردیف شده و فواصل نسبتاً کوتاهی از هم دارند. از هر آرئول خارهای زرد تا خاکستری کوتاه و تیز خارج می‌شود، اما مشخصه اصلی، موهای بلند و نخی‌شکل سفیدرنگ است که طول آن‌ها می‌تواند به ۱۵–۳۰ سانتی‌متر برسد. این موها ظاهری شبیه موی سفید انسان ایجاد کرده و نقش حفاظتی در برابر تابش شدید و کاهش تبخیر آب دارند.

برگ‌ها و ساختار فتوسنتزی

برگ‌های حقیقی در این گونه بسیار کوچک، زودرس و اغلب نامرئی هستند و سریعاً تحلیل می‌روند. ساقه سبز و گوشتی، اندام اصلی فتوسنتز در این کاکتوس است. سطح خارجی ساقه با کوتیکول ضخیم و بافت پارانشیمی آبدار سازگار با شرایط خشک است.

گل‌ها و جوانه‌های زایشی

گل‌ها معمولاً پس از بلوغ کامل و در گیاهان بلندتر تشکیل می‌شوند. گل‌ها استوانه‌ای تا قیفی‌شکل، به طول حدود ۶–۸ سانتی‌متر، به رنگ سفید تا صورتی کمرنگ و عمدتاً شب‌گُل هستند. آن‌ها در نزدیکی بخش‌های بالایی ساقه از میان آرئول‌های متراکم‌تر و اغلب زیر پوشش موهای فشرده ظاهر می‌شوند.

شرایط نگهداری کاکتوس پیرمرد

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک بسیار سبک و با زهکشی عالی، مخصوص کاکتوس و ساکولنت، شنی یا ماسه‌ای، با pH خنثی تا کمی قلیایی

نور و مکان مناسب

سفالوسروس سنیلی به نور بسیار زیاد و فیلترشده نیاز دارد. بهترین مکان، کنار پنجرهٔ جنوبی یا غربی با پردهٔ نازک است تا از سوختگی ساقه و تارهای سفید جلوگیری شود. در مناطق خنک‌تر، می‌توان آن را در بهار و تابستان در فضای بازِ پرنور ولی دور از باران مستقیم نگهداری کرد. نور کم باعث کشیده و ضعیف شدن ساقه و کم‌پشتی «موی» سفید می‌شود.

دما و تهویه

این کاکتوس گرما‌دوست است و دمای ایده‌آل روز در فصل رشد ۲۲ تا ۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد است. دمای شب می‌تواند تا حدود ۱۵ درجه کاهش یابد. در زمستان، برای استراحت گیاه، دما بین ۱۰ تا ۱۵ درجه و خاک تقریباً خشک نگه‌داشته شود. از یخ‌زدگی و دمای زیر ۵ درجه حتماً جلوگیری کنید. گردش هوای ملایم و ثابت به پیشگیری از بیماری‌های قارچی کمک می‌کند.

رطوبت و آبیاری

سفالوسروس سنیلی به رطوبت هوا و خاک پایین نیاز دارد. در فصل رشد، فقط وقتی خاک کاملاً خشک شد، آبیاری عمیق انجام دهید و آب اضافی حتماً از گلدان خارج شود. در پاییز و زمستان آبیاری را به‌شدت کاهش دهید. رطوبت نسبی بالا و مه‌پاشی روی «موها» احتمال پوسیدگی و لکه‌های قارچی را افزایش می‌دهد.

خاک و گلدان

خاک باید بسیار سبک، دارای زهکشی قوی و کاملاً معدنی باشد. مخلوطی از خاک کاکتوس آماده به‌همراه پرلیت، پومیس یا ماسهٔ شستهٔ درشت (حداقل ۵۰ تا ۷۰٪ بخش معدنی) مناسب است. گلدان سفالی یا پلاستیکی با سوراخ‌های تخلیهٔ متعدد انتخاب کنید و از زیرگلدانیِ پر از آب پرهیز کنید. تعویض گلدان هر ۲ تا ۳ سال یک‌بار و افزودن خاک تازه، رشد ریشه را بهبود می‌بخشد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

کاکتوس سفالو سرئوس سنیلیس

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

کاکتوس انجیری / انجیر هندی کاکتوس عنکبوتی سِرِئوس کاکتوس سفالو سرئوس سنیلیس

  محسن شهاب الدین