نحوه پرورش قارچ ترافل چگونه است؟
نحوه پرورش قارچ ترافل بر یک رابطه دوطرفه بنا شده است. قارچ دور ریشه‌های ریز درخت می‌پیچد، آب و مواد معدنی به درخت می‌رساند و در عوض قند می‌گیرد. به این رابطه «میکوریزا» یا همزیستی قارچ و ریشه می‌گویند و کار پرورش‌دهنده راه انداختن و سالم نگه داشتن آن است. مسیر کار در عمل شش مرحله دارد:
- انتخاب زمین مناسب و آزمایش خاک
- خرید نهال مایه‌زنی‌شده و بررسی آزمایشگاهی آن
- آماده کردن زمین و کاشت با فاصله درست
- آبیاری، کنترل علف هرز و هرس در سال‌های انتظار
- زیر نظر گرفتن نشانه‌های رشد قارچ در خاک
- برداشت با سگ آموزش‌دیده
چرا ترافل در سالن پرورش قارچ رشد نمی‌کند؟
قارچ دکمه‌ای و صدفی از بقایای گیاهی مثل کاه و کمپوست تغذیه می‌کنند. برای همین می‌شود آن‌ها را روی بستر و داخل سالن پرورش داد. ترافل چنین توانی ندارد و بدون ریشه زنده درخت میزبان در خاک دوام نمی‌آورد.
به همین دلیل آگهی‌هایی که «بذر ترافل» برای کشت خانگی یا گلخانه‌ای می‌فروشند جای تردید جدی دارند. محل پرورش ترافل باغ است و محصول آن زیر خاک و کنار ریشه‌ها تشکیل می‌شود.
کدام نوع ترافل را می‌شود پرورش داد؟
همه ترافل‌ها به یک اندازه رام نشده‌اند. بیشتر باغ‌های تجاری دنیا ترافل سیاه پریگورد یا ترافل تابستانی پرورش می‌دهند. در فرانسه حالا بیش از ۸۰ درصد ترافل برداشت‌شده از باغ‌های کاشته‌شده می‌آید، نه از جنگل.
|
نوع ترافل
|
میزبان رایج
|
فصل برداشت
|
وضعیت پرورش
|
|
ترافل سیاه پریگورد
Tuber melanosporum
|
بلوط، فندق
|
اواخر پاییز تا زمستان
|
تجاری، به‌ویژه در اروپا
|
|
ترافل تابستانی یا بورگاندی
Tuber aestivum
|
بلوط، فندق، ممرز
|
اواخر بهار تا پاییز
|
تجاری و سازگارتر با خاک‌های مختلف
|
|
ترافل سفید ایتالیایی
Tuber magnatum
|
بلوط، صنوبر، نمدار
|
پاییز
|
آزمایشی
|
|
دنبلان صحرایی
Terfezia
|
بوته‌های هلیانتموم
|
بهار
|
آزمایشی و محدود، بیشتر در اسپانیا
|
ترافل سفید ایتالیایی هنوز در مرحله آزمایش است. پژوهشگران فرانسوی در سال ۲۰۱۹ از یک باغ چهارساله فقط سه عدد ترافل سفید برداشت کردند و سال بعد چهار عدد. این نتیجه از نظر علمی مهم بود، اما با تولید تجاری فاصله زیادی دارد.
اگر فرق این گونه‌ها با هم و با دنبلان صحرایی برایتان روشن نیست، مشخصات تمام مدل های قارچ ترافل یا دنبلان را در لینک زیر ببینید.
https://hagg.ir/قارچ-ترافل-یا-قارچ-دنبلان-چیست/
انتخاب گونه پیش از خرید نهال مهم‌ترین تصمیم شماست، چون خاک، درخت میزبان و فصل برداشت را تعیین می‌کند.
مرحله اول: انتخاب زمین و آزمایش خاک
بیشتر شکست‌ها از همین مرحله شروع می‌شود. ترافل سیاه خاک آهکی، سبک و زهکش‌دار می‌خواهد؛ یعنی خاکی که آب در آن نماند. راهنماهای فنی اروپایی این شرایط را برای آن پیشنهاد می‌کنند:
- خاکی با pH بین ۷٫۵ تا ۸٫۵ و ۱ تا ۸ درصد ماده آلی
- ارتفاع ۴۰۰ تا ۱۲۰۰ متر از سطح دریا
- بارندگی سالانه ۴۰۰ تا ۱۴۰۰ میلی‌متر، همراه با چند رگبار تابستانی
ترافل تابستانی سخت‌گیری کمتری دارد. خاک سنگین‌تر و پرمایه‌تر را تحمل می‌کند و در pH حدود ۷ تا ۸٫۵ و ارتفاع تا ۱۶۰۰ متر هم رشد می‌کند.
پیش از خرید حتی یک نهال، از چند نقطه زمین نمونه خاک بگیرید و به آزمایشگاه بدهید. pH، مقدار آهک (کربنات کلسیم)، بافت خاک و فسفر را بخواهید. زهکشی را هم خودتان بسنجید؛ اگر آب باران روزها در چاله‌ها بماند، آن زمین برای ترافل مناسب نیست. بهتر است نزدیک زمین درختانی نباشد که قارچ‌های رقیب روی ریشه‌شان زندگی می‌کنند.
مرحله دوم: تهیه نهال مایه‌زنی‌شده
نهال مایه‌زنی‌شده نهالی است که ریشه‌اش در نهالستان با اسپور ترافل همراه شده و قارچ روی ریشه‌های ریزش جا افتاده است. این نهال دل کار است؛ اگر قارچ درست روی ریشه نباشد، سال‌ها مراقبت بی‌نتیجه می‌ماند. رایج‌ترین میزبان‌ها گونه‌های مختلف بلوط و فندق هستند و ممرز هم به کار می‌رود.
نهال خوب ریشه‌ای پر از ریشه‌چه‌های ریز دارد و مقدار کافی از همان ترافلی که می‌خواهید روی ریشه‌اش هست. گونه‌های دیگر ترافل نباید روی ریشه باشند و نهال پیش از کاشت باید به هوای بیرون عادت کرده باشد. این‌ها با چشم دیده نمی‌شوند. پس از فروشنده گواهی آزمایشگاهی بخواهید که گونه قارچ و درصد ریشه‌های قارچ‌دار را نشان دهد. اگر گواهی نبود، پیش از خرید عمده چند نهال را به آزمایشگاه بفرستید.
مرحله سوم: آماده کردن زمین و کاشت
پیش از کاشت، زمین را عمیق شخم بزنید تا لایه سفت زیر خاک بشکند. بعد سطح خاک را با دیسک یا کولتیواتور نرم و صاف کنید. نهال‌ها معمولاً در پاییز یا اوایل بهار کاشته می‌شوند.
تراکم پیشنهادی ۲۰۰ تا ۳۳۰ نهال در هکتار است، با فاصله‌هایی مثل ۶ در ۵ یا ۷ در ۷ متر. این فاصله زیاد عمدی است. ترافل خاکی می‌خواهد که آفتاب به آن برسد و اگر تاج درختان به هم برسد و کل زمین سایه شود، تولید آسیب می‌بیند.
مرحله چهارم: مراقبت در سال‌های انتظار
سال‌های اول، باغ ترافل هیچ درآمدی ندارد و فقط خرج دارد. کارهای اصلی این دوره سه دسته‌اند:
-
آبیاری: در تابستان‌های خشک سال‌های اول، آبیاری کمکی لازم است تا ریشه‌ها جا بیفتند. در سال‌های تولید، از اوایل بهار تا پاییز و هر وقت خاک کم‌آب شد، حدود هر سه هفته یک بار آبیاری می‌کنند.
-
علف هرز: دور نهال‌ها را دستی وجین کنید یا شخم خیلی سطحی بزنید تا خاک هوا بخورد. از رفت‌وآمد ماشین سنگین که خاک را می‌کوبد پرهیز کنید.
-
هرس: از سال‌های اول هرس سبک انجام دهید تا تاج درخت حدود ۱ تا ۱٫۵ متر بالاتر از زمین شکل بگیرد. در هر نوبت بیشتر از ۳۰ درصد شاخ و برگ را برندارید.
نشانه‌های موفقیت و زمان برداشت
اولین خبر خوب معمولاً «حلقه سوخته» است؛ ناحیه‌ای دور تنه درخت که علف در آن کم‌پشت می‌شود و خاکش روشن‌تر دیده می‌شود. قارچ ترافل در این ناحیه گیاهان رقیب را عقب می‌زند و برای خودش جا باز می‌کند.
حلقه سوخته معمولاً ۴ تا ۷ سال بعد از کاشت پیدا می‌شود و اولین ترافل‌ها حدود ۶ تا ۱۰ سال بعد. بعضی باغ‌ها زودتر و بعضی خیلی دیرتر به بار می‌نشینند.
ترافل زیر خاک است و دیده نمی‌شود؛ برای همین با سگ آموزش‌دیده پیدایش می‌کنند. در گذشته از خوک هم استفاده می‌شد، اما خوک ترافل را می‌خورد و با کندن زمین به قارچ آسیب می‌زند. ایتالیا از سال ۱۹۸۵ استفاده از خوک را برای این کار ممنوع کرده است. سگ بوی ترافل رسیده را تشخیص می‌دهد و فقط جای آن را نشان می‌دهد.
درباره مقدار محصول هم واقع‌بین باشید. یک راهنمای فنی اروپایی برداشت ترافل تابستانی را در باغ‌های بدون آبیاری حدود ۵۰ کیلوگرم در هکتار گزارش کرده است. این عدد قطعی نیست و از باغی به باغ دیگر و از سالی به سال دیگر فرق می‌کند.
پرورش ترافل در ایران چقدر شدنی است؟
شواهد نشان می‌دهد بخشی از شمال ایران شرایط طبیعی ترافل تابستانی را دارد. پژوهشگران این قارچ را در جنگل‌های لوه در منطقه گالیکش استان گلستان، در ارتفاع حدود ۴۰۰ تا ۱۸۰۰ متر، پیدا کردند. خاک این زیستگاه‌ها آهکی بود، با pH حدود ۷٫۱ تا ۷٫۵ و فسفر کم. قارچ بیشتر از همه روی ریشه بلوط دیده شد و بعد از آن روی فندق و ممرز.
این یافته‌ها برای انتخاب زمین و درخت میزبان راهنمای خوبی است. با این حال اطلاعات منتشرشده درباره عملکرد باغ‌های ترافل در ایران هنوز کم است. پس بهتر است هر طرح بزرگ با یک قطعه آزمایشی کوچک و مشورت با مراکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی شروع شود.
برای مناطق خشک، دنبلان صحرایی گزینه‌ای است که ارزش بررسی دارد. در جنوب شرق اسپانیا، باغی با بارندگی سالانه حدود ۲۸۹ میلی‌متر دو سال بعد از کاشت به بار نشست. میانگین برداشت آن در ۱۵ سال حدود ۳۵۵ کیلوگرم در هکتار بود، اما یک سال هیچ محصولی نداد. این عدد از یک قطعه کوچک آزمایشی به دست آمده و بارش پاییز ارتباط زیادی با مقدار محصول داشت.
خطاهای رایج که باغ ترافل را به شکست می‌کشاند
- کاشت در خاک اسیدی یا زمینی که آب در آن می‌ماند، بدون آزمایش خاک
- خرید نهال ارزان و بدون گواهی آزمایشگاهی
- کاشت متراکم، طوری که سایه درختان کل زمین را بپوشاند
- انتظار درآمد سریع، در حالی که باغ ترافل سال‌ها خرج دارد و درآمد ندارد
جمع‌بندی
پرورش ترافل سرمایه‌گذاری بلندمدتی است که با باغداری دقیق نتیجه می‌دهد، نه با بستر و سالن. خاک آهکی و زهکش‌دار، نهال مایه‌زنی‌شده با گواهی معتبر، فاصله کاشت کافی و چند سال صبر پایه‌های اصلی کار هستند. اگر شرایط زمینتان را نمی‌دانید، کوچک شروع کنید و پیش از هر هزینه بزرگ خاک را آزمایش کنید.